Умардын их дайн

Аугаа Хойд дайн (Швед хэл: Stora nordiska kriget, Дани хэл: Den Store Nordiske Krig, Герман хэл: Großer Nordischer Krieg; Гуравдугаар Хойд дайн, гуравдугаар wojna północna-ийн тал хувь) нь Шведийн Вант Улс болон Хойд Европын улсуудын эвсэл (Саксония, Оросын Хаант Улс, Дани-Норвегийн Вант Улс, Польш-Литвийн Хамтын Нөхөрлөл болон бусад) хооронд Балтийн тэнгисийн нутгийг эзэмших, Балтийн тэнгис болон түүний эргийг ноёрхохын төлөө 1700-1721 онуудад үргэлжилсэн дайн байв. Энэ нь Шведийн ялагдлаар төгссөн бөгөөд Швед улс агуу гүрний статусаа бүрмөсөн алджээ.[10] Шведийн эсрэг дайныг анх 1699 онд Саксоны сонгогч, Польшийн хаан II Августусын санаачилгаар байгуулагдсан Хойд Холбоо зарласан. Гэсэн хэдий ч Польш-Литвийн Хамтын Нөхөрлөл Шведэд дайн зарлаагүй. "Хойд Холбоо"-нд мөн V Христийн хааны удирдсан Дани, Норвегийн хаант улс, Бүх Оросын хаан I Петрийн удирдсан Оросын эзэнт гүрэн багтжээ.[11][12] 1700 онд Шведийн хаант улсын хүчний цуврал хурдан ялалтын дараа "Хойд Холбоо" нуран унав. 1700 онд Дани улс, 1706 онд Саксония дайнаас гарсан. Үүний дараа 1709 онд "Хойд Холбоо" сэргээгдэх хүртэл Оросын эзэнт гүрэн Шведийн хаант улсын эсрэг ганцаараа тулалдсан. Янз бүрийн үе шатанд дараах улсууд дайнд оролцсон: Оросын талд Ханноверын сонгогчид, Голланд, Прусс; Шведийн талд Англи (1707 оноос хойш Их Британи), Оттоманы эзэнт гүрэн, Холштейн байв. Украины казакууд хуваагдан Швед, Туркийг хэсэгчлэн дэмжиж байсан ч Запорожье казакуудын дийлэнх нь Оросын цэргүүдийг дэмжиж байв. Дайны үеэр Туркийн нутаг дэвсгэрт суурьшсан Запорожье нам дор газрын цэргүүд Швед, Туркийн талд орсон.[13] 1721 онд дайн дууссанаар Оросын Хаант Улс 1617 оны 2-р сарын 27-нд (3-р сарын 9) Шведийн Вант Улстай байгуулсан Столбовогийн гэрээний нөхцлийн дагуу алдагдсан Балтийн тэнгис рүү нэвтрэх эрхээ хууль ёсоор баталгаажуулсан. Мөн Ингрия, Эстони арлууд, Ливони, Карелийн нэг хэсгийг эзэлж, Польш-Литвийн Хамтын Нөхөрлөлийн албан бус хамгаалалт тогтоосон.[14][15][16] 1717 оны Чимээгүй Сеймийн ачаар Польш-Литвийн Хамтын Нөхөрлөлийн хамгаалалт тогтоосон. 1721 онд Европт шинэ эзэнт гүрэн бий болсон бөгөөд энэ нь Оросын Хаант Улсаас өөрчлөгдөж, хүчирхэг тогтмол арми, тэнгисийн цэргийн хүчинтэй Оросын эзэнт гүрэн байв. Оросын эзэнт гүрний нийслэл нь хуучин Шведийн нутаг дэвсгэр дээр Нева мөрөн болон Балтийн тэнгисийн адагт байрладаг Санкт-Петербург хот[10] болжээ. 1729 оны 7-р сарын 25-нд Швед улс Саксонитой, 1732 оны 10-р сарын 7-нд Польш-Литвийн Хамтын нөхөрлөлтэй энхийн гэрээ байгуулав. Зөвхөн эдгээр гэрээнүүд л Хойд дайныг хууль ёсоор дуусгавар болгосон.