Ухамсар
Ухамсар бол сэтгэж, мэдэрч, ойлгож, төсөөлж, санаж, хүсэх зүйл юм. Энэ нь сэтгэцийн үзэгдлийн бүхэл бүтэн байдлыг хамардаг бөгөөд үүнд хувь хүн гадаад болон дотоод нөхцөл байдлыг мэддэг ухамсартай үйл явц, мөн зорилгогүйгээр эсвэл ухамсаргүйгээр хувь хүнд нөлөөлж чадах ухамсаргүй үйл явцууд багтдаг. Оюун ухаан хүний амьдралын ихэнх хэсэгт гол үүрэг гүйцэтгэдэг боловч түүний яг мөн чанар нь маргаантай байдаг. Зарим тодорхойлолтууд нь дотоод талуудад анхаарлаа төвлөрүүлж, оюун ухаан мэдээллийг хувиргадаг бөгөөд гадны ажиглагчдад шууд хүрдэггүй гэж үздэг. Бусад нь түүний гадаад үйл ажиллагаатай холбоотой байдлыг онцолж, сэтгэцийн үзэгдлийг ажиглагдахуйц зан үйлд оролцох хандлага гэж ойлгодог.
Ухамсар-бие махбодийн асуудал бол матери ба оюун ухааны хоорондын харилцааг тайлбарлах сорилт юм. Уламжлал ёсоор оюун ухаан ба матери нь бие биенээсээ хараат бусаар оршин тогтнож болох тусдаа бодис гэж үздэг байв. 20-р зуунаас хойш философийн давамгайлсан байр суурь бол бүх зүйл материаллаг, өөрөөр хэлбэл оюун ухаан нь зарим материаллаг объектын тодорхой тал эсвэл шинж чанар гэж үздэг физикизм юм. Оюун ухааны хувьслын түүх нь мэдрэлийн системийн хөгжилтэй холбоотой бөгөөд энэ нь тархи үүсэхэд хүргэсэн. Тархи улам бүр нарийн төвөгтэй болохын хэрээр сэтгэцийн үйл ажиллагааны тоо, чадавхи нь тодорхой сэтгэцийн үйл ажиллагаанд зориулагдсан тархины хэсгүүдээр нэмэгдсэн. Хүний оюун ухаан туршлагаас суралцаж, хөгшрөлтийн явцад сэтгэл зүйн үе шатуудыг туулах тусам цаг хугацааны явцад хөгждөг. Зарим хүмүүс сэтгэцийн эмгэгт өртдөг бөгөөд тодорхой сэтгэцийн чадавхи нь зохих ёсоороо ажиллахгүй байдаг.
Хүн биш зарим амьтад ямар нэгэн хэлбэрийн оюун ухаантай байдаг нь өргөнөөр хүлээн зөвшөөрөгдсөн боловч энэ нь аль амьтдад хамаарах нь маргаантай байдаг. Хиймэл оюун ухааны сэдэв нь ижил төстэй бэрхшээлийг үүсгэдэг бөгөөд онолчид компьютер ашиглан тэдгээрийг бүтээх боломж, үр дагаврын талаар хэлэлцдэг.
Ухамсарыг судалдаг гол судалгааны чиглэлд сэтгэл судлал, мэдрэл судлал, танин мэдэхүйн шинжлэх ухаан, оюун ухааны философи орно. Тэд оюун ухааны янз бүрийн талуудад анхаарлаа төвлөрүүлж, эмпирик ажиглалт, мэдрэлийн дүрслэлээс эхлээд ойлголтын шинжилгээ, бодлын туршилт хүртэл янз бүрийн судалгааны аргыг ашигладаг. Ухамсар нь танин мэдэхүйн онол, антропологи, шашин шүтлэг, боловсрол зэрэг бусад олон салбарт хамааралтай.