Хар тугалга

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Шинж чанар
Lead electrolytic and 1cm3 cube.jpg
'
Ерөнхий
Нэр, тэмдэг, атомын дугаар Хар тугалга, Pb, 82
Цуваа Металл
Бүлэг, үе, блок 14, 6, p
Гадаад байдал Хөхөвтөр саарал
CAS дугаар 7439-92-1
Дэлхийн гадаргад эзлэх хэмжээ 18 ppm[1]
Атомын шинж чанар [2]
Атом масс 207,2(1)[3] u
Атомын радиус (тооцоолсон) 180 (154) пм
Ковалент радиус 146 пм
Ван дер Ваальсын радиус 202 пм
Электрон бүтэц [Xe] 4f14 5d10 6s2 6p2
1. Ионжилтын энерги 715,6 кЖ/моль
2. Ионжилтын энерги 1450,5 кЖ/моль
3. Ионжилтын энерги 3081,5 кЖ/моль
4. Ионжилтын энерги 4083 кЖ/моль
Физикийн шинж чанар [2]
Бодисын төлөв хатуу
Талст бүтэц Талдаа төвтэй куб
Нягт 11,342 г/см3 (20 °C)[4]
Моосын хатуулаг 1,5
Соронзон чанар Дисоронзон (Χm = −1,6 · 10−5)[5]
Хайлах цэг 600,61 K (327,43 °C)
Буцлах цэг 2017 K[6] (1744 °C)
Молийн эзлэхүүн 18,26 · 10−6 м3/моль
Ууршилтын дулаан 177 кЖ/моль[6]
Хайлах дулаан 4,85[7] кЖ/моль
Дууны хурд 1260 м/сек 293,15 K-д
Хувийн дулаан шингээлт 131[8] Ж/(кг · К)
Цахилгаан дамжуулалт 4,76 · 106 A/(В · м)
Дулаан дамжуулалт 35 Вт/(м · К)
Механикийн шинж чанар [2]
Пуассоны коэффициент 0,44
Химийн шинж чанар [2]
Исэлдэлтийн төлөв байдал 2, 4
Оксид (суурь) Pb3O4 (амфотер)
Хэвийн потенциал −0,1251 В (Pb2+ + 2 e → Pb)
Цахилгаан сөрөг чанар 2,33 (Паулын скала)
Изотопууд
Изотоп БДТ t1/2 ЗТ ЗЭэВ) ЗБ
202Pb {син.} 52500 a α 2,598 198Hg
ε 0,050 202Tl
203Pb {син.} 51,873 h ε 0,975 203Tl
204Pb 1,4 % >1,4 · 1017 a α 2,186 200Hg
205Pb {син.} 1,53 · 107 a ε 0,051 205Tl
206Pb 24,1 % тогтвортой
207Pb 22,1 % тогтвортой
208Pb 52,4 % тогтвортой
209Pb {син.} 3,253 h β 0,644 209Bi
210Pb үлдэгдэлд 22,3 a α 3,792 206Hg
β 0,064 210Bi
211Pb үлдэгдэлд 36,1 мин β 1,367 211Bi
212Pb үлдэгдэлд 10,64 h β 0,574 212Bi
213Pb {син.} 10,2 мин β 2,070 213Bi
214Pb үлдэгдэлд 26,8 мин β 1,024 214Bi
Өөр бусад изотопуудыг үзэх: Изотопуудын жагсаалт
Аюулгүй байдлын заавар
GHS-Аюулын тэмдэг  Химийн бодисыг зэрэглэx, ангилах, баглах европын холбооны журам,[10] өргөтгөсөн байх боломжтой[9]
07 – Анхаар 08 – Эрүүл мэндэд аюултай 09 – Байгаль орчинд аюултай

Аюултай

АТ-фразын жагсаалт H: 302+332​‐​360Df​‐​362​‐​372​‐​410
P: 201​‐​273​‐​314 [9]
Боломжит ба хэрэглэх байдлыг харгалзан аль болох СИ-системийн нэгжүүдийг хэрэглэсэн болно.
Хэрэв ямар нэгэн тайлбар байхгүй бол дээр өгөгдсөн утгууд хэвийн нөхцлийн утгууд болно.

Хар тугалга нь (латинаар: plumbum) химийн элементийн үелэх системд Pb гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар нь 82 болох химийн элемент юм. Зөөлөн, хувийн жин ихтэй, хортой хүнд металл болно. Байгаль дээр исэл, cульфид байдлаар тохиолдоно. Хар тугалга нь уран, тори зэрэг цацраг идэвхт элементүүдийн задралын эцсийн бүтээгдэхүүн юм.

Хар тугалга нь газрын гадаргын массын 1.6*103%-г эзэлдэг. Байгаль дээр дан байдлаар тохиолдох нь маш ховор боловч 80 орчим эрдсийн найрлагад ордог. Ихэнх тохиолдолд сульфид хэлбэрээр тохиолдоно. Хар тугалга хутгаар хэрчигддэг, хумсаар мөр гардаг. Зөөлөн давтамхай шинж чанартай. Хар тугалгаар хийсэн эдлэл бүүдгэр өнгөтэй байдаг. Давсны ба хүхрийн хүчил бараг үйлчилдэггүй. +2 ба +4 исэлдлийн зэрэг үзүүлнэ. +2 исэлдлийн зэрэгтэй илүү тогтвортой.

Амархан хайлдаг, боловсруулахад хялбар дөхөм учраас өргөн хэрэглэдэг. Хар тугалгаар аккумуляторын тугалган дугтуй, химийн үйлдвэрийн хүчилд тэсвэртэй тугалган аппарат хэрэгсэлд хэрэглэнэ. Хар тугалганы нэгдлүүд бусад хүнд металлын адил хортой боловч зарим нэг нэгдлийг эм болгон ашигладаг.


Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Wiktionary
Wiktionary: Хар тугалга – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
 Commons: Хар тугалга – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Harry H. Binder: Lexikon der chemischen Elemente. S. Hirzel Verlag, Stuttgart 1999, ISBN 3-7776-0736-3.
  2. Die Werte für die Eigenschaften (Infobox) sind, wenn nicht anders angegeben, aus www.webelements.com (Blei) entnommen.
  3. CIAAW, Standard Atomic Weights Revised 2013.
  4. N. N. Greenwood, A. Earnshaw: Chemie der Elemente. 1. Auflage. VCH, Weinheim 1988, ISBN 3-527-26169-9, S. 482.
  5. David R. Lide (Hrsg.): CRC Handbook of Chemistry and Physics. 90. Auflage. (Internet-Version: 2010), CRC Press/Taylor and Francis, Boca Raton, FL, Properties of the Elements and Inorganic Compounds, S. 4-142 – 4-147. Die Werte dort sind auf g/mol bezogen und in cgs-Einheiten angegeben. Der hier angegebene Wert ist der daraus berechnete maßeinheitslose SI-Wert.
  6. 6.0 6.1 Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang: Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks. In: Journal of Chemical & Engineering Data. 56, 2011, S. 328–337, doi:10.1021/je1011086.
  7. C. A. Sutherland, E. F. Milner, R. C. Kerby, H. Teindl, A. Melin, H. M. Bolt: Lead. In: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH Verlag, Weinheim 2006, doi:10.1002/14356007.a15_193.pub2
  8. C. A. Sutherland, E. F. Milner, R. C. Kerby, H. Teindl, A. Melin, H. M. Bolt: Lead. In: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH Verlag, Weinheim 2006, doi:10.1002/14356007.a15_193.pub2.
  9. 9.0 9.1 Eintrag zu Blei, Pulver in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA, abgerufen am 30. April 2017 (JavaScript erforderlich).
  10. Eintrag zu Lead im Classification and Labelling Inventory der Европын химийн агентлаг (ECHA), abgerufen am 1. August 2016. Hersteller bzw. Inverkehrbringer können die harmonisierte Einstufung und Kennzeichnung erweitern.