Хошой Хүнд чин ван
Хошой Хүнд чин ван, Хошой Үжэн чин ван (Манж: ᡥᠣᡧᠣᡳ
ᡠᠵᡝᠨ
ᠴᡳᠨ
ᠸᠠᠩ, Hošoi ujen cin wang) эсвэл Хошой Жөн чин ван (Хятад: 和碩鄭親王) нь Манж Чин улсын хааны гэр бүлийн гишүүдэд өвлөгдсөн хошой чин ван цол байв. Энэ цол хүртсэн анхны ханхүү бол Жиргалан байв. Тэрээр Нурхачийн дүү Шурхачийн хүү байв. Дараагийн бүх чин ван нар Жиргалангийн үр удам байв. Түүхийн хувьд энэхүү чин вангийн нэрийг "Хошой Хэмжээтэй чин ван" (和碩簡親王, Hošoi kemungge cin wang) болгон өөрчилж, дараа нь "Хошой Хүнд чин ван" болгон буцаасан.
Түгээмэл элбэгт хаан нас барахаасаа өмнө Хүнд чин ван Дуанхуа зэрэг долоон хүнийг Бүрэн засагч хааны регентээр томилсон. 1861 онд Цыши хатан эх төрийн эргэлт хийж, тэдний эрх мэдлийг булааж, Дуанхуаг амиа хорлоход хүргэсэн. Үүний дараа "Хүнд чин ван" цолыг хүчингүй болгож, 1864 он хүртэл сэргээгээгүй.
Чин улсын хуулиар манж, монгол ноёдын цол хэргэмийг залгамжлуулахдаа "нэг үе залгамжлах", "үе улиран залгамжлах" гэсэн хоёр төрлөөр олгож байсан. Хошой Хүнд чин ван нь "үе улиран залгамжлах" (世襲罔替) гэсэн бичигтэй Манжийн арван хоёр ван цолын нэг юм. Хятадын баримт бичгүүд тэднийг ихэвчлэн "төмөр малгайт ван" (鐵帽子王) гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь энэхүү вангийн малгай (цолыг бэлгэддэг) нь төмөр шиг хатуу бөгөөд үе дамжин өнгөрөх тусам чанар нь буурахгүй гэсэн үг юм.
Чин вангууд
[засварлах | кодоор засварлах]| № | Нэр | Хугацаа | өвөг дээдэс | Тайлбар |
|---|---|---|---|---|
| Хошой Хүнд чин ван (1636-1657) | ||||
| 1 | Жиргалан Jirgalang |
1636-1655 | Нурхачигийн дүү Шурхачигийн хүү | |
| Хошой Хэмжээтэй чин ван (1657-1775) | ||||
| 2 | Жиду Jidu |
1657-1660 | Жиргалангийн хоёр дахь хүү | |
| 3 | Дэсэ Dese |
1661-1670 | Жидугийн гурав дахь хүү | |
| 4 | Лабу Labu |
1670-1681 | Жидугийн хоёр дахь хүү | 1681 онд түүнийг дайны хүчин чармайлтыг хойшлуулсан хэргээр цолоо хураалгажээ. |
| 5 | Ябу Yabu |
1683-1701 | Жидугийн тав дахь хүү | |
| 6 | Яржанга Yarjangga |
1703-1726 | Ябугийн том хүү | 1726 онд согтууруулах ундаа хэрэглэснээс болж ёс зүйгүй авирласныхаа төлөө цолоо хураалгажээ. |
| 7 | Синбужу Sinbooju |
1726-1748 | Ябугийн арван дөрөв дэх хүү | 1748 онд гэр бүлтэйгээ зүй бусаар харьцсан хэргээр цолоо хураалгажээ. |
| 8 | Дэпэй 德沛 |
1726-1748 | Шурхачийн үр удам | Тэр бол Христэд итгэгч бөгөөд түүний Христийн шашны нэрийг Иосеф гэдэг. |
| 9 | Китунга Kitungga |
1726-1748 | Шурхачийн үр удам | |
| 10 | Фэннэхэн Fengneheng |
1763-1775 | Китунгагийн хүү | |
| Хошой Хүнд чин ван (1775-1846) | ||||
| 11 | Жихана Jihana |
1776-1794 | Фэннэхэний хүү | |
| 12 | Улгунга Ulgungga |
1776-1794 | Жиханагийн хүү | |
| 13 | Дуанхуа 端華 |
1794-1846 | Улгүнгагийн гурав дахь хүү | 1846 онд Дуаньхуа Цышитэй улс төрийн тэмцэлдээ ялагдаж, амиа хорлохоос өөр аргагүй болсон. Хүнд чин ван цолыг хүчингүй болгосон. |
| Найман хувьд оруулсангүй улсад туслагч гүн (1862-1864) | ||||
| 14 | Ёлин 岳齡 |
1862-1864 | Ябугийн үр удам | Тэр зүгээр л Хүнд чин ван гэр бүлийн удирдагч байсан. |
| Хошой Хүнд чин ван (1864-1945) | ||||
| 15 | Чэнжи 承志 |
1864-1871 | Китунгагийн үр удам | Манжийн хааны гэр бүлийн доторх Хүнд чин ван гэр бүлийн нэр хүндтэй байдлыг харгалзан үзээд Цыши хатан эх 1864 онд "Хүнд чин ван" цолыг сэргээж, Чэнжиг шинэ Хүнд чин вангаар томилжээ. 1871 онд түүнийг хүн хөлсөлж аллага үйлдсэн хэргээр цолыг нь хураажээ. |
| 16 | Чинжи 慶志 |
1871-1878 | Жиханагийн ач хүү | |
| 17 | Кайтай 凱泰 |
1878-1900 | Чинжигийн хүү | |
| 18 | Жаосю 照煦 |
1900-1945 | Кайтайн хүү | |