Хужирт сум

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Flag of Mongolia.svg Монгол улсын
Mn coa övörkhangai aimag.svg Өвөрхангай аймгийн
Хужирт сум
Улбар шар нь Арвайхээр, ягаан нь Хужирт
1,718 км² (18/19) газар нутагт
2011 онд 1,887 өрхийн (5/19)
6,734 хүн (5/19) оршин сууж байв.[1]
Дотроо Өвөр модот, Уужим, Бэрх, Шивээт, Шунхлай гэх таван багтай.
2011 оны төсөвт 183 сая ₮ (4/19) оруулж,
мөн ондоо 1,525 сая ₮ (4/19) заржээ.[1]
2011 оны 120,366 толгой мал (9/19) нь
нэг хүнд ноогдвол 17.9 (_/19) болно.[1]
Үүсгэн байгуулагдсан 1934 он
Эргэн тойрондоо Өвөрхангай аймгийн Хархорин, Есөнзүйл, Өлзийт, Зүүнбаян-Улаан, Бат-Өлзий, Архангай аймгийн Хотонт гэсэн зургаан сумаар хүрээлэгддэг.

Хужирт нь Өвөрхангай аймгийн сум юм.

Түүх[засварлах | edit source]

Хужирт сум нь анх Илдэн бэйлийн хошууны хэсэг байжээ. 1725 онд Түшээт хан аймгаас 19 хошуу таслан Сайн ноён хан аймгийг байгуулахад Сайн ноён хан аймгийн харьяанд орж Хужирт Агь сум үүсчээ.

1931 онд Халуун-Ус сум нэртэйгээр Архангай аймгийн харьяанд байгуулагдаад 1934 оны 5 сард Өвөрхангай аймагт шилжин 5 баг, 575 өрх, 2281 хүн ам, 53725 толгой малтай Хужирт сум нэртэй байгуулагджээ.

Газарзүй[засварлах | edit source]

Хужирт сум нь Бат-Өлзий, Хархорин, Есөнзүйл, Өлзийт, Зүүнбаян-Улаан, Архангай аймгийн Хотонт сумтай хиллэх бөгөөд далайн түвшнээс дээш 1700-2360 м өргөгдсөн ойт хээрийн бүсэд багтах 171.78 мянган га талбайтай. Үүний дотроос 15030 га ой мод, 1175 га хадлан, тариалангийн талбайтай юм. Сумын төв нь Улаанбаатар хотоос 390 км, аймгийн төв Арвайхээрхотоос 90 км зайтай оршдог.

Шунхлай, Гуа, Шивээт, Өндөр-Сант зэрэг уул нуруу, Орхон, Хужирт, Тээл зэрэг голууд, Олон Бүрд, Хар Бүрд, Бөөрөг зэрэг нууртай.

Хужирт сумын төвд 39-60 хэмийн халуун рашаантай. Үүнд түшиглэж Хужиртын рашаан сувилал 1939 оноос эхлэн үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Энэхүү рашаан сувилал нь Монгол улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг томоохон эрүүл мэндийн байгууллага юм. Социализмын үед Хужирт сум нь Монгол улсын аялал жуулчлал, рашаан эмчилгээний гол төв болж байв. Орхоны Хөндийн Соёлын дурсгалт газарт багтдаг олон тооны байгалийн үзэсгэлэнт газрууд оршдог. Орхоны хөндийн дурсгалт газруудыг холбосон улсын чанартай зам баригдахаар төлөвлөгдсөн.

Мөн алт, нүүрс, вольфрам, гянт болд, боржин чулуу, барилгын материалын гол түүхий эд болох элс хайрга, тоосгоны шавар, шохойн чулуу зэрэг байгалийн баялагтай.

Ойдоо хус, хуш, шинэс, тоорой, улиас, бургас, монос, торлог зэрэг модтой бөгөөд самар, мойл, хад, нэрс, үхрийн нүд, тошлой, гүзээлзгэнэ зэрэг жимс ургана. Алтан гагнуур, цээнэ, тарваган шийр, өнгө бүрийн дэгд, нохойн хошуу, царван, таван салаа, цагаан уул цэцэг, сөд, цагаан төмс, аньс зэрэг эмийн ургамалтай.

Дундажаар өвөлдөө 25 мм, зундаа 272 мм хур тунадас унадаг.

Боловсрол[засварлах | edit source]

Хужирт суманд сургуулийн өмнөх боловсролын 2 байгууллага, 1 ерөнхий боловсролын сургууль үйл ажиллагаа явуулдаг. Хужирт сумын дунд сургууль 1924 онд байгуулагдсан Монгол улсын анхны дунд сургуулиудын нэг юм.


Хүмүүс[засварлах | edit source]

Хужирт сумаас төрсөн алдартнууд:

Иш баримт[засварлах | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 Өвөрхангай аймгийн Статистикийн хэлтэс. Өвөрхангай аймгийн статистикийн эмхтгэл - 2011. Арвайхээр хот 2012-01-12.