Jump to content

Хөгжмийн бичлэгийн гэрчилгээ

Википедиа — Чөлөөт нэвтэрхий толь
Алт ба платинум пянзан сертификат
Сомалийн дуучин Садо Али Варсамэ насан туршийн зүтгэлтний Алтан Пянзаа авав

Хөгжмийн бичлэгийн гэрчилгээ (алт, платинум зэрэг) нь тухайн хөгжмийн бүтээлийг тодорхой тооны хувиар борлуулагдсан, түгээгдсэн эсвэл цахим хэлбэрээр дамжуулагдсан (стрим хийгдсэн) болохыг баталгаажуулдаг систем юм. Гэрчилгээ олгох борлуулалтын доод хэмжээ нь бүтээлийн төрөл (цомог, сингл, хөгжмийн видео гэх мэт) болон улс орон, бүс нутгаас хамааран өөр өөр байдаг (Хөгжмийн бичлэгийн гэрчилгээний жагсаалтыг үзнэ үү).

Бараг бүх улс орнууд Америкийн Дуу бичлэгийн үйлдвэрлэлийн холбооны (RIAA) гэрчилгээний ангиллыг бага зэрэг өөрчлөн дагаж мөрддөг бөгөөд эдгээр нь үнэт металл, эрдэнэсийн нэрээр (алт, платинум, алмаз) нэрлэгддэг.

Эдгээр шагналыг авахад шаардагдах борлуулалтын босго хэмжээ нь уг бүтээлийг гаргасан бүс нутгийн хүн амын тооноос хамаардаг. Ерөнхийдөө эдгээр гэрчилгээг зөвхөн олон улсын хэмжээнд гарсан бүтээлүүдэд олгодог бөгөөд цомог борлуулагдсан улс тус бүрд нь тусгайлан шагнадаг. Түүнчлэн хөгжмийн өөр өөр зөөвөрлөгчид (жишээ нь: видео, цомог, сингл эсвэл хөгжим таталт)-д зориулсан борлуулалтын түвшин харилцан адилгүй байх бөгөөд зарим нь нөгөөгөөсөө 10 дахин их байх тохиолдол ч бий.

Анхны алт, мөнгөн цомгийн шагналуудыг дуу бичлэгийн компаниуд өөрсдийн уран бүтээлчдийн борлуулалтын амжилтыг сурталчлах зорилгоор гардуулдаг байв. Хамгийн анхны мөнгөн дискийг 1937 оны 12 дугаар сард "Regal Zonophone" компаниас Жорж Формбид "The Window Cleaner" дуу нь 100,000 хувь борлуулагдсаныг үнэлж гардуулжээ.

Хамгийн анхны бодит алтан цомог шагналыг 1942 оны 2 дугаар сарын 10-нд "RCA Victor" компани (охин компани болох "Bluebird Records"-оор дамжуулан) Гленн Миллер болон түүний оркестрт "Chattanooga Choo Choo" сингл нь 1.2 сая хувь борлуулагдсаныг тэмдэглэж гардуулсан байна.

Компаниудын зүгээс олгодог шагналын бусад жишээнээс дурдвал: 1956 онд "RCA Victor" компани Харри Белафонтегийн "Calypso" цомгийг 1 саяас олон хувь борлуулагдсан анхны LP (пянз) цомог болсонд, мөн Элвис Преслигийн "Don't Be Cruel" сингл нь 1 сая хувь борлуулагдсанд тус тус алтан цомог гардуулжээ. Мөн 1956 онд "Decca" компани Жерри Льюист "Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody" сингл дууных нь төлөө алтан цомог гардуулсан байна.

Салбарын хэмжээнд авч үзвэл, 1958 онд Америкийн Дуу бичлэгийн үйлдвэрлэлийн холбоо (RIAA) жижиглэнгийн борлуулалт нь 1 сая долларт хүрсэн бүхий л төрлийн пянз, цомог, синглд зориулсан алтан цомгийн шагналын хөтөлбөрөө нэвтрүүлсэн байна. Эдгээр борлуулалтыг зөвхөн АНУ-д суурилсан дуу бичлэгийн компаниудаар хязгаарлаж байсан бөгөөд бусад улс орнууд руу хийсэн экспортыг тооцдоггүй байв. 1968 оны байдлаар цомгийн хувьд дотооддоо ойролцоогоор 670,000 хувь, харин сингл дууны хувьд 1,000,000 хувь түгээгдсэн байх шаардлагатай байжээ.

1976 онд RIAA цомгийн борлуулалт 1 сая, синглийн борлуулалт 2 сая хувьд хүрсэн тохиолдолд олгох "Платинум" гэрчилгээг нэвтрүүлсэн бөгөөд алтан гэрчилгээний босгыг цомгийн хувьд 500,000 хувь борлуулагдсан байхаар шинэчлэн тогтоожээ (сингл хэвээрээ 1 сая байсан). Үүнээс өмнө ямар ч цомог платинум гэрчилгээ авч байгаагүй. Ван Клиберний 1958 онд "RCA Victor"-д бичүүлсэн Чайковскийн төгөлдөр хуурын концерт хожмоо платинум өргөмжлөл хүртсэн ч энэ нь цомог гарснаас хойш хорин жилийн дараа болсон үйл явдал юм. 1999 онд 10 сая хувь борлуулагдсан бүтээлүүдэд зориулсан "Алмаз" гэрчилгээг нэвтрүүлсэн байна. 1980-аад оны сүүлчээр сингл дууны гэрчилгээний босгыг цомгийнхтой ижил түвшинд хүргэж бууруулжээ.

Америкийн Дуу бичлэгийн үйлдвэрлэлийн холбоо (RIAA)-ноос "Алтан цомог/дуу" хэмээх анхны албан ёсны тэмдэглэгээг 1958 онд сингл дуунуудад зориулан бий болгосон бөгөөд RIAA нь "gold record" (алтан цомог) гэх нэр томьёог АНУ-д барааны тэмдгээр баталгаажуулжээ. 1958 оны 3 дугаар сарын 14-нд RIAA өөрийн анхны алтан гэрчилгээг Перри Комогийн хит сингл болох "Catch a Falling Star" дуунд олгосон байна. Үүнээс дөрвөн сарын дараа "Oklahoma!" киноны дууны цомог анхны алтан цомгоор шалгарчээ. 1976 онд RIAA платинум гэрчилгээг нэвтрүүлж, анх удаа 1976 оны 2 дугаар сарын 24-нд Eagles хамтлагийн "Their Greatest Hits (1971–1975)" түүвэр цомогт, мөн 1976 оны 4 дүгээр сарын 22-нд Жонни Тейлорын "Disco Lady" синглд олгосон байна. Компакт диск (CD) гарч ирснээр хөгжмийн борлуулалт өсөж, улмаар RIAA 1984 онд "Олон платинум" (Multi-Platinum) шагналыг бий болгожээ. Сингл эсвэл цомгийн борлуулалт нь 10,000,000 хувьд хүрсэн уран бүтээлчдийг алдаршуулах "Алмаз" шагналыг 1999 онд нэвтрүүлсэн байна.

Хорьдугаар зуунд болон 21 дүгээр зууны эхний арван жилийн зарим хэсэгт дистрибьютор компаниуд жижиглэнгийн бодит борлуулалт биш, харин бөөний цэгүүд рүү тээвэрлэсэн (түгээсэн) хэмжээнд үндэслэн гэрчилгээ нэхэмжлэх нь түгээмэл байсан бөгөөд энэ нь эцсийн жижиглэнгийн борлуулалтын бодит тооноос давсан олон гэрчилгээ олгогдоход хүргэсэн. Жижиглэнгийн борлуулалтын дийлэнх хэсэг нь төлбөрөө төлсөн дижитал таталт болон цахим дамжуулалт (стриминг) руу шилжсэнээр энэ байдал эрс багассан байна.

Дижитал медиа гэрчилгээ

[засварлах | кодоор засварлах]

Ихэнх улс оронд гэрчилгээ нь зөвхөн биет зөөвөрлөгчид (пянз, CD) хамаарахаа больсон бөгөөд одоо дижитал таталтыг борлуулалтын амжилтад тооцдог болсон (АНУ болон Их Британид 2004 оноос хойш). 2006 оны 6 дугаар сард RIAA дууны рингтон таталтыг мөн баталгаажуулж эхэлсэн байна. Apple Music, Spotify, Tidal, Napster зэрэг хэрэглэгчийн хүсэлтээр ажилладаг үйлчилгээнүүдийн стримингийг АНУ-д 2013 оноос, Их Британи болон Германд 2014 оноос хойш одоо байгаа дижитал гэрчилгээний системд багтаасан. АНУ болон Германд YouTube, VEVO, Xite, Yahoo! Music зэрэг видео стриминг үйлчилгээнүүдийг гэрчилгээнд тооцож эхэлсэн бөгөөд хоёр улсад 100 цахим дамжуулалтыг (стрим) 1 дижитал таталттай тэнцүүлэх томьёог ашиглаж байна. Дани, Испани зэрэг бусад улс орнууд дижитал сингл таталт болон стримингийг тусад нь шагнадаг хэвээр байна.

Бэлгэдлийн шинжтэй гэрчилгээ

[засварлах | кодоор засварлах]

1980-аад оны эхээр Рафаэльд түүний харьяалагддаг "Hispavox" лейбл болон "SGAE" зохиогчийн эрхийн холбооноос карьерынх нь борлуулалтыг үнэлж гардуулсан "Ураны диск".

Зарим уран бүтээлчид онцгой бөгөөд бэлгэдлийн шинжтэй шагналуудыг авч байсан. Үүний дотор 1980-аад оны эхээр Рафаэльд түүний карьерын борлуулалтыг үнэлж Hispavox болон SGAE-ээс "Ураны диск" олгосон байдаг. Луис Мигель 1999 онд Чили улсад 1.7 саяас олон хувь борлогдсон амжилтаараа "Лазурит (Номин) диск" хүртсэн бол Луис Фонси 2017 онд "Despacito" дууных нь дэлхий даяарх борлуулалтыг үнэлж Universal Music Group-ээс "Плутоны диск" хүртжээ.

Олон улсын фонограмм үйлдвэрлэгчдийн холбоо (IFPI) нь 1933 онд байгуулагдсан бөгөөд 1996 оноос хойш Европ болон Ойрхи Дорнодод (2009 оны 10 дугаар сарын байдлаар) цомгийн борлуулалт нь 1 саяас давсан бүтээлүүдэд "Platinum Europe Award" (Европын платинум шагнал) олгож эхэлсэн. Олон платинум шагналыг дараагийн сая саяар давтсан борлуулалтад олгодог. Шагнал олгоход хугацаа (бүтээл гарсан огнооноос хойш) хамаарахгүй бөгөөд зөвхөн Европын уран бүтээлчдээр хязгаарлагддаггүй.

Хараат бус хөгжмийн компаниудын холбоо (IMPALA) нь бие даасан хөгжмийн салбарыг хөгжүүлэх, уран сайхны, энтрепренершип болон соёлын олон янз байдлын ашиг сонирхлын үүднээс бие даасан хөгжмийг сурталчлах зорилгоор 2000 оны 4 дүгээр сард байгуулагдсан. IMPALA нь 2005 онд борлуулалтын шагналыг нэвтрүүлсэн бөгөөд энэ нь бүх Европыг хамарсан амжилт нь борлуулалт 1 сая хүрэхээс хамаагүй өмнө эхэлдэг гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн анхны шагнал болсон юм.

Шагналын түвшнүүд нь: Мөнгө (20,000+), Давхар мөнгө (40,000+), Алт (75,000+), Давхар алт (150,000+), Алмаз (200,000+), Платинум (400,000+) болон Давхар платинум (800,000+) юм.

Гэрчилгээний босго хэмжээ

[засварлах | кодоор засварлах]

Америкийн Дуу бичлэгийн үйлдвэрлэлийн холбоо (RIAA)-ноос олгодог "Алмаз шагнал" нь АНУ-д цомог болон сингл дууны аль алиных нь хувьд 10 сая хувь борлогдсоныг гэрчилдэг.

АНУ, Их Британи, Канад, Франц улсуудын гэрчилгээний босго хэмжээг доор харуулав. Хүснэгт дэх тоонууд нь тухайн зөөвөрлөгчийн нэг борлуулалт эсвэл нэг түгээлтийг илэрхийлэх "нэгж" (хувь)-ээр хэмжигдэнэ. Гэрчилгээг ихэвчлэн хуримтлуулах зарчмаар олгодог бөгөөд нэг бүтээл дараалан мөнгө, алт, платинум гэрчилгээ авах боломжтой. Жишээлбэл, АНУ-д 2,000,000 хувь борлогдсон цомгийг "Давхар платинум" эсвэл заримдаа "Олон платинум" гэж нэрлэдэг. АНУ-д 2013 оноос, Их Британид 2014 оноос, Германд 2014 оноос хойш дууны цахим дамжуулалтыг (стрим) сингл дууны гэрчилгээнд тооцдог болсон бөгөөд 150 стримийг 1 сингл борлуулалттай, эсвэл цомгийн аравны нэгтэй ($1/10$) тэнцүүжүүлэн тооцдог байна. 2016 оны 2 дугаар сараас эхлэн RIAA нь Алт болон Платинум цомгийн шагналд хэрэглэгчийн хүсэлтээрх аудио болон видео дамжуулалт (стрим) болон дуу худалдан авалтын тэнцүүлэх нэгжийг багтаасан. Энэхүү хөтөлбөр нь сингл болон цомгийн гэрчилгээнд борлуулалт болон стримингийн аль алиныг нь тооцдог болсон байна.


АНУ[1][2]
Meдиа Алт Платинум Алмаз
Aльбом 500,000 1,000,000 10,000,000
Сингл 500,000 1,000,000 10,000,000
Хөгжмийн видео 50,000 100,000 1,000,000
Их Британ[3]
Meдиа Алт Платинум Алмаз
Aльбом 60,000 100,000 300,000
Сингл 200,000 400,000 600,000
Хөгжмийн видео 25,000 50,000 75,000
Канад
Meдиа Алт Платинум Алмаз
Aльбом 40,000 80,000 800,000
Сингл 40,000 80,000 800,000
Хөгжмийн видео 5,000 10,000 100,000
Франц
Meдиа Алт Платинум Алмаз
Aльбом 50,000 100,000 500,000
Сингл 75,000 150,000 250,000
Хөгжмийн видео 7,500 15,000 60,000

Шагналын үйлдвэрлэл

[засварлах | кодоор засварлах]

Шагналын самбарууд нь шилэн дотроо янз бүрийн зүйлсийг агуулсан байдаг. Орчин үеийн шагналуудад пянзны оронд ихэвчлэн CD ашиглах болсон. Ихэнх алт болон платинум пянзнууд нь вакуум орчинд металжуулж, өнгө оруулсан энгийн винил (хуванцар) пянзнууд байдаг бөгөөд анхндаа пянзыг хэвлэж гаргахад ашигладаг металл эх бэлдэц, хэв буюу "матриц" (masters, mothers, stampers)-ыг засаж, бүрж ашигладаг байжээ. Пянзны говилга дахь хөгжим нь шагнал авч буй бодит бичлэгтэй тохирдоггүй тохиолдол ч бий.

Шагналын самбар үйлдвэрлэгч тус бүр өөрсдийн график дизайны хэлтсийн ашигладаг технологи болон бэлэн байгаа материалын дагуу шагналуудаа үйлдвэрлэдэг байв. Эдгээр самбар нь хэмжээ, загвар хийцийн нарийн төвөгтэй байдлаас хамааран 135-аас 275 ам.долларын хооронд хэлбэлзэх үнэтэй байх бөгөөд ихэвчлэн тухайн бүтээлийг анх гаргасан дуу бичлэгийн студи (лейбл) захиалж, худалдан авдаг байна.

  1. "Certification Criteria". Recording Industry Association of America. Архивласан огноо 17 October 2011. Татаж авсан: 22 June 2012.
  2. "History of the Awards". Recording Industry Association of America. Эх хувилбараас архивласан: 1 July 2007. Татаж авсан: 22 June 2012.
  3. "Award Levels". BPI (Англи хэлээр). Архивласан огноо 4 April 2022. Татаж авсан: 25 February 2022.