Хөндий

Хөндий (испаниар cañón; эртний Британ англиар cañon гэж бичигддэг байсан) буюу хавцал, ангал нь элэгдэл болон голын эрозийн урт хугацааны үйл ажиллагааны үр дүнд хадны эргэн тойрон дахь өндөр хана хооронд үүссэн гүн зөрөг юм. Голууд доорх гадаргууг зүсэх байгалийн шинж чанартай байдаг бөгөөд доош урсан өнгөрөхдөө хурдасны давхаргыг арилгаж, чулуулгийн давхаргыг элэгдүүлдэг. Голын ёроол аажмаар далайн төвшний өндөрт (голын ус урсан ордог усны төвшинтэй адил) хүрдэг. Элэгдэл ба эрозийн үйл явц нь голын эх ба адаг хэсгийн өндөр эрс ялгаатай байх үед, ялангуяа зөөлөн чулуулаг давхаргууд нь элэгдэлд илүү тэсвэртэй хатуу давхаргуудтай хольцолсон бүс нутгаар дамжин урсах үед хөндийг үүсгэдэг.

Хөндий гэдэг нь мөн уулсын оргилуудын хоорондох ангалуудыг илэрхийлэхэд ашиглагддаг. Үүнд Рокки уулс, Альп, Гималайн болон Андын нуруунуудын хөндийгүүд орно. Ийм хөндийгүүдийг ихэвчлэн гол, горхи сийлж үүсгэдэг. Уулсын дунд үүссэн хөндий буюу нэг талдаа л гарцтай хавцлыг хайрцаг хэлбэрийн хөндий (box canyon) гэж нэрлэдэг. Маш нарийн бөгөөд ихэвчлэн толигор ханатай хөндийгүүдийг ховилт хөндий (slot canyon) гэж нэрлэнэ.

Эх газрын хажуугийн ёроолд байрлах эгц ханатай хөндийг далайн доорх хөндий (submarine canyon) гэж нэрлэдэг. Газрын хөндийгөөс ялгаатай нь далайн доорх хөндийгүүд нь тунгалаг урсгалууд болон хөрсний гулсалтын үр дүнд үүссэн гэж үздэг.