Чалькоцят

Халькозит (дуудлага: /ˈkælkəˌsaɪt/) нь зэс(I)-ийн сульфидын нэгдэл болох Cu₂S томьёотой, зэсийн чухал хүдэр эрдэс юм. Энэ эрдэс нь гэрэл нэвтрүүлдэггүй, хар саарал-аас хар өнгөтэй, металл гялалзсан байдалтай. Мосын хатуулагийн шаталбараар 2.5–3 хатуулагтай. Кристал бүтэц нь моноклин системтэй сульфид эрдэс юм. “Халькозит” гэдэг нэр нь грек хэлний khalkos буюу “зэс” гэсэн үгнээс гаралтай. Мөн редрутит, шилэн зэс, зэс-гялтгануур (copper glance) гэж нэрлэгдэх нь бий. Халькозит заримдаа гидротермаль судлуудад анхдагч эрдэс байдлаар тохиолддог. Гэвч ихэнх халькозит нь зэсийн ордуудын исэлдэлтийн бүсийн доорх суперген баяжилтын орчинд, исэлдсэн эрдсээс зэс уусч доош шилжин хуримтлагдсаны үр дүнд үүсдэг. Түүнчлэн тунамал чулуулгуудад элбэг тохиолдоно. Халькозит нь олон зууны турш олборлогдож ирсэн бөгөөд зэсийн хамгийн ашигтай хүдэр эрдсүүдийн нэг юм. Үүний гол шалтгаан нь зэсийн агууламж маш өндөр (атомын харьцаагаар 66.7%, жингийн хувьд бараг 80%) бөгөөд зэсийг хүхрээс ялган салгах үйл явц харьцангуй хялбар байдагтай холбоотой. Халькозит нь бусад эрдсийн өөрчлөлтөөс үүсдэг хоёрдогч эрдэс тул олон төрлийн эрдсийн псевдоморф (гадаад хэлбэрээ хадгалсан солигдол) байдлаар үүсэх нь тогтоогдсон.