Шар манжин
🟡 1. Ерөнхий танилцуулга
[засварлах | кодоор засварлах]Шар манжин нь бидний сайн мэдэх улаан манжинтай ижил төрлийн ургамал бөгөөд Beta vulgaris овгийн нэг дэд төрөл юм. Гол ялгаа нь өнгөний пигмент буюу бета-каротин, бетаксантин давамгайлснаас болж шар-алт алтлаг өнгөтэй байдаг.[1]
- Англи нэр: Golden beet эсвэл Yellow beet
- Латин нэр: Beta vulgaris var. conditiva
- Гарал үүсэл: Газар дундын тэнгис орчмын бүс
- Тариалдаг улс: АНУ, Нидерланд, Герман, Орос, Монгол зэрэг орны сэрүүн бүсэд сайн ургадаг.
🥗 2. Шим тэжээлийн найрлага (100 гр тутамд)
[засварлах | кодоор засварлах]| Үзүүлэлт | Хэмжээ |
|---|---|
| Илчлэг | 43 ккал |
| Уураг | 1.6 г |
| Өөх тос | 0.2 г |
| Нүүрс ус | 10 г |
| Шингэцтэй эслэг | 2.8 г |
| Витамин C | 4.9 мг |
| Витамин A (бета-каротин хэлбэрээр) | 33 мкг |
| Витамин B9 (фолат) | 109 мкг |
| Кали | 305 мг |
| Магни | 23 мг |
| Төмөр | 0.8 мг |
🧡 Онцлог: Улаан манжингийнх шиг беталаин пигмент багатай тул ходоод гэдэс будахгүй, мөн бета-каротин ихтэй.[2]
🌿 3. Эрүүл мэндийн ашиг тус
[засварлах | кодоор засварлах]- Цус төлжүүлэх, даралт бууруулах
- Кали, фолат, магни ихтэй тул зүрх судасны системийг хамгаална.
- Элэг, бөөр цэвэршүүлэх үйлчилгээтэй
- Байгалийн антиоксидант болох бетаксантин нь элэгний хор гадагшлуулах үйл явцыг дэмждэг.
- Дархлаа дэмжинэ
- Витамин C, каротиноид, байгалийн пигментүүд нь дархлааг идэвхжүүлнэ.
- Гэдэсний үйл ажиллагааг сайжруулна
- Эслэг ихтэй тул хоол шингэлтийг дэмжиж, өтгөн хаталтаас сэргийлдэг.
- Арьс ба үсний эрүүл мэндэд тустай
- Витамин A, C, фолат нь арьсны нөхөн төлжилт, үсний ургалтыг дэмжинэ.
🍴 4. Хэрэглэх арга
[засварлах | кодоор засварлах]Шар манжинг дараах байдлаар хэрэглэнэ:
- Түүхий — саладанд зүсэж хэрэглэх (бусад ногоотой хослуулахад амт зөөлөн, чихэрлэг).
- Жигнэж эсвэл чанаж — амтлаг, шар алтлаг өнгө нь бусад хүнсийг чимдэг.
- Жүүс хэлбэрээр — луувантай, алимтай холиход амтлаг ба шимтэй ундаа болно.
- Шөл, нухаш — хүүхдийн хоолонд тохиромжтой.
💡 Тайлбар: Улаан манжингийн адил “буржгар навч”-ийг нь бас хэрэглэж болдог, тэнд маш их төмөр ба кальци агуулагддаг.[3]
🧊 5. Хадгалалт
[засварлах | кодоор засварлах]- 0–4°C температурт, хуурай сэрүүн газар 2–3 сар хадгалж болно.
- Навчийг нь урт хугацаанд хадгалах бол салгаж, үндсийг хуурай хөрсөнд эсвэл хөргөгчинд хийвэл сайн.
🌱 6. Тариалалт (товч)
[засварлах | кодоор засварлах]- Үрслэг тарих хугацаа: Хаврын сүүлчээр (5-р сарын дунд үе)
- Хөрсний шаардлага: Сул, шим тэжээлтэй, саармаг хөрс
- Усалгааны горим: Тогтмол, гэхдээ илүүдэл усгүй
- Хураалт: Үр тариалснаас хойш 60–90 хоногийн дараа
🧾 7. Харьцуулалт (улаан манжинтай)
[засварлах | кодоор засварлах]| Үзүүлэлт | Улаан манжин | Шар манжин |
|---|---|---|
| Өнгө | Улаан | Шар, алтлаг |
| Амт | Гашуундуу, шорвог | Зөөлөн, чихэрлэг |
| Пигмент | Беталаин | Бетаксантин |
| Ходоод будах эсэх | Тийм | Үгүй |
| Витамин A | Бага | Илүү их |
| Хүүхдийн хүнсэнд тохирох эсэх | Болно, гэхдээ өнгө будагтай | Маш тохиромжтой |
- ↑ "Discover the Sweet Benefits of Golden Beets Today". https://www.healthcastle.com/ (Америк-англи хэлээр). 2025-07-15. Татаж авсан: 2025-10-07.
{{cite web}}: External link in|website= - ↑ "Beetroot 101: Nutrition Facts and Health Benefits". Healthline (Англи хэлээр). 2023-05-12. Татаж авсан: 2025-10-07.
- ↑ "Beetroot 101: Nutrition Facts and Health Benefits". Healthline (Англи хэлээр). 2023-05-12. Татаж авсан: 2025-10-07.