Энэтхэгийн хойг
- Энэ өгүүлэл Өмнөд Азийн физик газар зүйн бүсийн тухай. Энэтхэг улсын өмнөд хэсгийн хойгийг Деканы хойг өгүүллээс үзнэ үү.
Энэтхэгийн хойг, мөн Энэтхэгийн дэд тив (Англи: Indian subcontinent) гэж Гималайн нурууны өмнө оршиж, баруун талаараа Арабын тэнгис, зүүн талаараа Бенгалын булан, өмнө талаараа Энэтхэгийн далайгаар хүрээлэгдсэн Өмнөд Азийн физик газар зүйн томоохон бүсийг хэлнэ.[1]
Явцуу газар зүйн утгаар Энэтхэгийн хойгт өнөөгийн Энэтхэг, Пакистан, Бангладешийн эх газрын ихэнх хэсгийг хамруулдаг. Өргөн утгаар нь Балба, Бутан, Шри Ланка, Мальдивыг мөн багтаан ойлгох нь бий.[2]
«Энэтхэгийн хойг» болон «Өмнөд Ази» гэсэн нэршлийг заримдаа ижил утгаар хэрэглэдэг боловч эхнийх нь ихэвчлэн физик газар зүйн, хоёр дахь нь улс төр, бүс нутгийн утгыг илэрхийлдэг. Афганистаныг Өмнөд Азийн бүрэлдэхүүнд оруулах нь түгээмэл боловч Энэтхэгийн хойгийн үндсэн хэсэгт ерөнхийдөө багтаадаггүй.[3]
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Энэтхэгийн хойг нь хойд талаараа Гималайн нуруу, баруун хойд талаараа Хиндү Күш болон Каракорумын нуруугаар Азийн бусад хэсгээс тусгаарлагдана. Баруун эрэг нь Арабын тэнгис, зүүн эрэг нь Бенгалын буланд тулж, өмнөд хэсэг нь Энэтхэгийн далай руу түрэн орсон гурвалжин хэлбэртэй.[4]
Тус бүсийн газрын гадаргыг ерөнхийд нь дараах үндсэн хэсгүүдэд хувааж болно:
- Гималайн уулсын бүс
- Инд-Гангын тал буюу Инд, Ганга, Брахмапутра мөрний өргөн уудам нам газар
- Тарын цөл
- Деканы өндөрлөг болон Энэтхэгийн төв, өмнөд хэсгийн өндөрлөгүүд
- Баруун Гат, Зүүн Гатын нуруу
- Арабын тэнгис болон Бенгалын булангийн эргийн нам газрууд
Инд мөрөн, Ганга мөрөн, Брахмапутра мөрөн нь Энэтхэгийн хойгийн хамгийн том голын системүүд юм. Инд мөрөн Арабын тэнгист, Ганга болон Брахмапутра мөрөн нийлж Бенгалын буланд цутгана.
Уур амьсгал нь хойд хэсгийн өндөр уулын хүйтэн уур амьсгалаас өмнөд хэсгийн халуун орны чийглэг уур амьсгал хүртэл эрс ялгаатай. Бүс нутгийн хур тунадас, газар тариалан, усны нөөцөд муссоны салхи гол нөлөө үзүүлдэг.
Геологи
[засварлах | кодоор засварлах]Энэтхэгийн хойгийн ихэнх хэсэг Энэтхэгийн хавтан дээр оршино. Уг хавтан эртний Гондвана тивээс салж, олон сая жилийн турш хойд зүгт шилжин хөдөлжээ.
Ойролцоогоор 50 сая жилийн өмнө Энэтхэгийн хавтан Евразийн хавтантай мөргөлдөж эхэлсэн бөгөөд энэ мөргөлдөөний үр дүнд Гималайн нуруу болон Төвөдийн өндөрлөг өргөгдөн тогтсон.[5]
Хоёр хавтангийн мөргөлдөөн өнөөдөр ч үргэлжилж байгаа тул Гималайн бүс нь газар хөдлөлтийн идэвх өндөртэй нутаг юм. Энэтхэгийн хавтан Евразийн хавтантай жилд ойролцоогоор 40–50 миллиметрийн хурдтай ойртож байна.[6]
Нэршил
[засварлах | кодоор засварлах]«Дэд тив» гэдэг нь газар зүй, геологи, түүх, соёлын хувьд өөрийн онцлог бүхий боловч бүтэн тивээс бага хэмжээтэй томоохон эх газрын хэсгийг хэлнэ. Энэтхэгийн хойг нь Азийн бусад хэсгээс өндөр уулсаар зааглагдсан, өөрийн геологийн тогтоц, өргөн уудам тал, өндөрлөг болон нийтлэг түүхэн холбоотой учраас дэд тив гэж нэрлэгддэг.
Түүхийн зохиолуудад «Энэтхэг» гэсэн нэрийг өнөөгийн Энэтхэг улсаас илүү өргөн хүрээнд, Энэтхэгийн хойгийг бүхэлд нь заан хэрэглэх тохиолдол байсан. Харин орчин үед Энэтхэг нь тусгаар улсын нэр болсон тул өргөн бүсийг «Энэтхэгийн хойг», «Энэтхэгийн дэд тив» эсвэл «Өмнөд Ази» гэж ялган нэрлэдэг.
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Лавлах холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Indian subcontinent" (Англи хэлээр). Encyclopaedia Britannica. Татаж авсан: 2026-08-03.
- ↑ "Indian subcontinent" (Англи хэлээр). Oxford English Dictionary. 2025. Татаж авсан: 2026-08-03.
- ↑ Bose, Sugata; Jalal, Ayesha (2004). Modern South Asia: History, Culture, Political Economy (Англи хэлээр). Routledge. ISBN 9780415307871.
- ↑ "The Indian Subcontinent: A Geographical Sketch" (Англи хэлээр). Asia Society. Татаж авсан: 2026-08-03.
- ↑ "Understanding plate motions" (Англи хэлээр). United States Geological Survey. Татаж авсан: 2026-08-03.
- ↑ "Seismicity of the Earth 1900–2010: Himalaya and vicinity" (Англи хэлээр). United States Geological Survey. 2013-03-11. Татаж авсан: 2026-08-03.
