Ян Жижка
Троцновын Ян Жижка (чех. Jan Žižka z Trocnova; 1360 он орчим Өмнөд Чехийн Троцнов хотод төрсөн — 1424 оны 10-р сарын 11-нд Пршибислав хотод нас барсан) — чехийн цэргийн жанжин, хуситуудын удирдагч, чехийн ард түмний үндэсний баатар.
Намтар
[засварлах | кодоор засварлах]Ян Жижка 1360 он орчим ядуурсан язгууртны гэр бүлд төржээ. Тэрээр багадаа эцэг эхээс үлдсэн бага саг эд хөрөнгөө зараад нийслэл рүү явж залуу насаа Бохемийн хаан IV Вацлавын ордонд зарлага хийж өнгөрөөжээ.
Дараа нь тэрээр жижиг цэргийн анги удирдаж, янз бүрийн тулалдаанд хөлсний цэрэг болж оролцсон байна. Анри Богданы хэлснээр, 1410 онд Грюнвалдын тулалдааны өмнөх өдөр Ян Жижка Тевтоны удирдагчтай удахгүй болох тулалдаанд түүний талд оролцох талаар тохиролцсон боловч тулалдааны үеэр тэрээр Польшийн хаан Владислав Ягеллогийн талд орж тулалджээ. Нэг хувилбараар бол яг энэ тулалдаанд тэрээр өрөөсөн нүдээ алдсан гэдэг. Дараа нь Унгарын туркуудын эсрэг хийсэн аян дайнд оролцож, 1415 онд Агинкуртын тулалдаанд францчуудын талд оролцож явжээ.
Хуситуудын хувьсгалын эхний үед (1419 оны 7-р сараас 11-р сар) Ян Жижка улс төрийн чухал үүрэг гүйцэтгэсэнгүй, тахилч Ян Желивский, Хуси Николас нарын сүүдэрт үлджээ. 1419 оны 7-р сарын 30-нд тэрээр Праг хотын анхны хамгаалалт гэж нэрлэгддэг арга хэмжээний тэргүүлэгч оролцогчдын нэг байв. 1419 оны 12-р сараас Жижка Пилсен дэх хуситуудыг захирч байв. Тэрээр 300 дайчинтай ангийн хамт Некмир дэх баатар морин цэргийн довтолгоог няцааж чадсан боловч Николасын Хусигийн цэргүүд ялагдсан нь түүнийг хаанд үнэнч армийн шахалтаар 1420 оны 3-р сард хотыг орхиход хүрчээ. 1420 оны 3-р сарын 25-нд Судомерийн ойролцоо хааны армийн дайралтанд өртөж, 400 цэрэг, 12 тэрэг, 9 морьт цэрэгтэй тэрээр дайсны дээд хүчний дайралтыг хэдэн цагийн турш няцаажээ. Табор хотод ирээд 4-р сарын эхээр тэрээр дөрвөн гетманы нэгээр сонгогдов. 1420 оны 5-р сарын 17-нд Ян Жижка Табор хотоос 3000 цэргийг удирдан Праг руу тусламж үзүүлэхээр довтолосон байна. Николас Хуси нас барсны дараа (1420 оны сүүлээр) тэрээр Таборичуудын анхны гетман болж, дайснууддаа маш хурдан айдас төрүүлэх болжээ.
1423-1424 онд Жижка төвийг баримтлагч Хуситуудын удирдлагаас салж, өөрийн цэрэг-улс төрийн холбоо болох Оребитуудыг байгуулж, Прагийн лиг буюу Чалисийн эсрэг дайн хийж, 1424 онд Праг хотыг эзлэн авчээ. Тэр жилдээ Ян Жижка Прибиславыг бүсэлж байхдаа тахлаар нас баржээ.
Маш сайн цэргийн удирдагч, аймшиггүй, хатуу хүсэл зоригтой Жижка дайснуудтайгаа харьцахдаа туйлын харгис байсан гэдэг. Түүний хатуу зан чанар, ширүүн байдлын тухай олон түүхүүд үлджээ. Хатуу ширүүн, уян хатан бус, хоёр нүд үгүй, дайснаа бүр мөсөн ялж чаддаг тул түүнийг нэг хэсэг “Аймшигт сохор” хэмээн хочилдог байжээ.