Бөө

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Монголын эртний мөргөл юм. Хамгийн дээд шүтээн - эцэг мөнх хөх тэнгэр гэж үзнэ. Хэзээ үүссэн болох нь тодорхойгүй, судлаачид өөр өөрийнхөөр тодорхойлж хэлдэг ч, тэр нь үнэн хэрэгтээ таамаг. Монгол отог овог бүр бөөтэй байсан ч, өөр хоорондоо адил төстэй, мөн харилцан адилгүй зүйлс бий.

Монголыг мохоох манжийн бодлогоор бөөг устгаж, шарын шашинд оруулсан ба цөөнхи цаатан гэгдэх Дархад, Тува үндэстнүүд анхны ёс заншил хэлбэрээ хадгалан үлджээ. Цаатан иргэдийн домог яриагаар, Хөвсгөлд анх Бөө үүссэн ба тэр газар анх хүн, анх амь үүссэн гэгдэх домог яриа маш их байдаг.

Монгол бөөг 3 ангилна.

1. "Онгод хөллөсөн" бөө буюу зөвхөн онгодоо дуудаж түүнд хандаж бөөлдөг

2. "Лус хөллөсөн" бөө нь онгодоо дуудаж бөөлөхөөс гадна, лустай нөхцөх буюу нөхөрлөсөн, лустай холбогдсон бөө ба харьцангуй хүчтэй байдаг

3. "Тэнгэр хөллөсөн" бөө нь онгод лустай холбогдож бөөлөхөөс гадна, тэнгэр эрхэсүүдтэй холбогдсон ба өмнөх хоёртой харьцуулашгүй хүчтэй.

"Лус"

Манай дэлхийд найман лус байдаг, энэ лус гэх хүчирхэг сүнс нь дэлхий үүсэхээс ч өмнө байдаг байсан. Огторгуйд олон лус байх нь ойлгомжтой.

"Савдаг"

Тухайн нутаг, уул усыг хариуцан харах тэнгэрийн үүрэгтэй энгийн хүний сүнс ба эгэлгүй байдаг.

"Аранга" - Бөөгийн хүүр оршуулсан газар

"Бөө, удган, зайран, улаач зэрэг нь тэнгэрийн цол нэр". Эдгээрээс гадна зөвхөн савдаг буулгадаг онгодгүй хүн, мөн тийрэн буулгадаг хүн, огт юу ч буулгахгүй өөрөө жүжиглэх хүмүүс 1990 оноос хойш их олширсон. Эдгээр хүмүүсийг бөө гэж нэрлэхгүй, энэ хүмүүсийг жинхэнэ бөө нараас энгийн нүдээр ялгах нь төвөгтэй.

Буриад бөө нар дийлэнх нь "Онгод хөллөж" бөөлдөг. Дархад, Тува цаатангууд дунд "Тэнгэр хөллөсөн" бөө нар маш олон байсан.

Ингэж хөгжсөн байгааг шинжвэл, Хөвсгөлд анх бөө үүссэн болох нь батлагдах мэт. Бусад Монгол үндэстнүүд ихэвчлэн "Онгод, мөн Лус хөллөсөн" байх нь элбэг.

Бөөгийн онгод бол зөвхөн өмнө нь бөө байсан яг өөрийн удмын өвөг дээдсийн сүнс байдаг, энгийн хүний сүнстэй харьцуулашгүй хүчтэй. Буулгаж буй улаачаас дээш есөн үе дотроо буудаг. Есөн үе давсан тохиолдолд жинхэнэ бөөд бараг байхгүй ба монголын ёсонд есөн үеэр удам тасардаг.

Онгод өөрийн улаачаа өөрийн удмаас сонгож, шалгаж тамгалдаг. Ихэвчлэн хүн төрөхөөсөө өмнө тамгалагдсан байдаг. Улаач болох хүнийг багш онгодтой нь холбодог, цөөн тохиолдолд л багшгүй холбогдоно.