Марта Вашингтон
Марта Вашингтон буюу төрсөн овог нь - Дандриж (англи. Martha Custis Washington; 1732 оны 6-р сарын 13-нд Их Британийн Виржини колонид төрсөн - 1802 оны 5-р сарын 22-нд АНУ-ын Виржини мужийн Фэрфакс хотод нас барсан) - Америкийн Нэгдсэн Улсын анхны Ерөнхийлөгч Жорж Вашингтоны эхнэр юм. Хэдийгээр тухайн цаг үед тэргүүн хатагтай гэсэн нэр томьёо гараагүй байсан боловч Америкийн Нэгдсэн Улсын анхны Тэргүүн хатагтай гэж олон нийт хүлээн зөвшөөрдөг. Түүнийг "Хатагтай Вашингтон" гэж дууддаг байсан. Мартаг 25 настай байхад нь анхны нөхөр Даниел Парк Кустис нас барж 4 хүүхэдтэйгээ бэлэвсэрч хоцорсон. Харин Жорж Вашингтонтой гэрэлсэнээр их хэмжээний хөрөнгөтэй болж, газар худалдаж аван, үл хөдлөх хөрөнгөдөө боолуудыг ажиллуулах болжээ.
Амьдралын эхэн үе болон гэрлэлт
[засварлах | кодоор засварлах]Марта Дандриж нь 1731 оны 6-р сарын 2-нд Британийн колони нутаг болох Виржини мужид байдаг эцэг эхийнхээ "Хүрэн шугуй" гэх тамхи тариалангийн газар мэндэлсэн байна.
Түүний эцэг Жон Дендриж (1700–1756) 15 настайдаа ах Уильям (1689–1743)-тайгаа хамт Англиас Хойд Америк руу цагаачилж иржээ. Тэд худалдаачнаар ажилласны дараа удалгүй газар тариалангийн эзэн болсон байна. Түүний эх Франсис Жонс Дендриж (1710–1785) нь 1634 онд Уэльсээс Виржини руу цагаачилсан Оксфордын боловсролтой Англикан шашны номлогч Роуланд Жонсын ач охин байжээ. Марта 3 эрэгтэй, 4 эмэгтэй дүүтэй байв: Жон (1732–1749), Уильям (1734–1776), Бартоломью (1737–1785), Анна Мариа (1739–1777), Франсис (1744–1758), Элизабет (1749–1773), Мэри (1756–1763).
1750 оны 5-р сарын 15-нд Марта 18 настайдаа өөрөөсөө 20 насаар ах баян тариалангийн эзэн Даниел Парк Кустис (1711—1757)-тэй англикан сүмд гэрлэж, "Хүрэн шугуй"-аас холгүй Памонкей голын өмнөд эрэгт Виржинийн Цагаан ордон эдлэнд амьдардаг байсан. Тэд Даниел, Францис, Жон, Марта гэсэн 4 хүүхэдтэй байсан боловч Даниел, Францис нар нь хүүхэд байхдаа нас барцгаасан. 1757 оны 7-р сарын 8-нд гэр бүлийн тэргүүн Даниел Парке Кастис зүрхний шигдээсээр нас барж, Марта 25 насандаа асар их эд хөрөнгийг өвлөн бэлэвсэрч үлдсэн.
Жорж Вашинтонтой гэрлэсэн нь
[засварлах | кодоор засварлах]Нэг хувилбараар Уильямсбург хотод болсон нийгмийн арга хэмжээний үеэр Марта Кустис анх Жорж Вашингтонтой танилцсан бөгөөд түүнийг армиас чөлөө авч байх үед тэд болзож уулздаг байсан гэж үздэг. Өөр нэг хувилбараар тэднийг 1758 оны 5-р сард танил хурандаа Чемберлен танилцуулсан гэдэг. Ингээд 1759 оны 1 сарын 6-нд 27 насандаа Марта Дендриж Кустис нь Жорж Вашингтонтой Цагаан ордон тариалангийн эдлэнд гэрэлэсэн ажээ.
1759-1775 онуудад тэдний гэр бүл тариалангийн талбайгаа арчлах ажил эрхэлж байжээ. Ж.Вашингтон өрхийг толгойлж, тогтмол зочид хүлээн авдаг байв. Тэрээр нэхмэл хийж, хувцас хийх ажлыг хариуцдаг байсан бөгөөд дэлгүүртээ мах хатаах авьяастай болсон. Вашингтон бараг өдөр бүр зочдыг хүлээн авч, оройн хоолонд эсвэл Виржини мужийн улс төр, нийгмийн амьдралд гэр бүл нь улам нэр хүндтэй болж байжээ. Жорж Вашингтон эхнэрийнхээ баялгийг ашиглан Маунт Вернон дахь гэрээ өргөжүүлж, ашигтай эдлэн газар болгон хувиргадаг байсан юм.
1770-аад онд Америкийн хувьсгал хурцадмал байдалтай болж Вашингтоны гэр бүлийн амьдралын хэвийн байхаа больжээ. Хувьсгал нь тэдний гэрлэлтийн түүхэнд анх удаа удаан хугацаагаар тусдаа байх шалтгаан болсон юм. 1775 оны намар Марта Вашингтон нөхөртэйгээ уулзахаар Массачусеттс руу явжээ. Хойд зүг рүү аялахдаа тэрээр алдарт генералын эхнэр гэж анх удаа олж мэдэрсэн юм.
Америкийн хувьсгал Тусгаар тогтнолын тунхаглалд гарын үсэг зурсны дараа Мартагийн хувьд улам бүр хүнд болсон бөгөөд Жорж тулалдааны талбарт маш эрсдэлтэй байв. Өвөл бүр Марта Вашингтон тулаан зогсонги байдалд байх үед нөхөртэйгөө хамт түүний цэргийн хуаран дээр очдог байв. Энэ үеэр түүний тав тухтай байдал, аюулгүй байдлын хувьд харилцан адилгүй байв. Генерал Гилберт Лафайетт түүнийг "нөхрөө галзууртлаа хайрладаг" гэж ажигласан байдаг. Вашингтонд нөхөр нь дайны үйл явдлын талаар мэдээлэл өгч, заримдаа түүний өмнөөс бичиг хэргийн ажил хийдэг байсан бөгөөд түүнд цэргийн нууцыг мэдэхийг хүртэл зөвшөөрдөг байжээ. Тэрээр цэргүүдийг халамжилдаг эхийн дүр болох Жорж Вашингтоны хамт дайны хүчин чармайлтын бэлгэдэл болсон юм.
Тэргүүн хатагтай
[засварлах | кодоор засварлах]Дайны дараа Марта нөхрөө шинээр байгуулагдсан АНУ-ын ерөнхийлөгч болоход бүрэн дэмжлэг үзүүлээгүй. Тэрээр нөхрийнхөө хамт Нью-Йорк хотод нийслэлд очсон даруйдаа түүнтэй нэгдээгүй бөгөөд зөвхөн 1789 оны 5-р сард л ирсэн. Аяллын дараа хэвлэл мэдээллийнхэн гарч ирсэн бөгөөд энэ нь эмэгтэй хүний үйлдэлд урьд өмнө байгаагүй анхаарал хандуулж, түүнийг дагалдан яваа хүмүүсийг дайран өнгөрүүлсэн хот бүрд шүтэн бишрэгчид, сүр дуулиантай угтаж авч байсан юм. Энэ аяллын үеэр тэрээр тэргүүн хатагтайн хувиар цорын ганц удаа олон нийтийн өмнө үг хэлж, өөрийг нь харахаар ирсэн хүмүүст талархал илэрхийлж байжээ. Тэрээр нөхрийнхөө хамт ерөнхийлөгчийн хөлөг онгоцонд ирж, ерөнхийлөгчийн эхнэрийг олон нийтийн зүтгэлтэн гэдгийг шууд баталжээ. Нийслэлд ирсний дараа Марта Вашингтон АНУ-ын анхны тэргүүн хатагтай болсон боловч энэ нэр томьёог хожим нь ашиглахаар болсон юм. Үүний оронд түүнийг "Хатагтай Вашингтон" гэж нэрлэдэг байжээ.
Марта Вашингтон анхны тэргүүн хатагтайн хувьд олон зүйл нь ирээдүйн тэргүүн хатагтай нарын уламжлал болсон бөгөөд үүнд шинэ жилийн өдөр ерөнхийлөгчийн харшийг (хожим нь Цагаан ордон) олон нийтэд нээх зэрэг Херберт Хуверын ерөнхийлөгчийн албан тушаал хүртэл үргэлжилсэн юм. Тэрээр Нью-Йорк хот, Филадельфид түр нийслэл байх хугацаандаа олон төрийн арга хэмжээг зохион байгуулдаг байв. Вашингтон ордны тэргүүн хатагтайн үүрэг хариуцлагаа нухацтай авч, хүн бүр ерөнхийлөгчтэй холбоо барих боломжтой байхын тулд хүн ихтэй ерөнхийлөгчийн гэрт нэрийн хуудсаа үлдээсэн бүх хатагтайн албан ёсны дуудлагыг хүлээн авч, 3 өдрийн дотор хийдэг байв.
Мөн Вашингтон хотод нөхөр нь Баасан гараг бүр эмэгтэйчүүдийг урьж байхыг зөвшөөрч тэрээр зочны өрөөний арга хэмжээ зохион байгуулах үүрэг хүлээсэн. Ерөнхийлөгч зочдыг угтаж байх хооронд тэрээр ийм арга хэмжээний үеэр суудалдаа үлддэг байв. Тэрээр эдгээр арга хэмжээний үеэр улс төрийн ярианаас зайлсхийхийн тулд болгоомжтой хандаж, сэдвийг өөрчлөхийг хичээдэг байсан юм. Тухайн үед Америкийн улс төрийн хүрээнийхний дунд үүссэн нийгмийн хүрээллүүд уг арга хэмжээг "Бүгд Найрамдахчуудын цуглаан" гэж нэрлэгдэх болсон.
Жон Адамсын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөсний дараа Вашингтоны гэр бүл нийслэлээс явж, Маунт Вернон руу буцсан юм. Тэр үед эдлэн газар нь муудсан байв. Тэд дахин амралт гарч, байшиндаа хэд хэдэн засвар хийсэн. Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаас хойших жилүүдэд Вашингтоныхоны найз нөхөд, танихгүй хүмүүсээс урьд өмнөхөөсөө илүү олон зочин хүлээн авдаг болжээ. Эцэст нь тэд хуучин ерөнхийлөгчийн хамаатан Лоуренс Льюисыг нарийн бичгийн даргаар томилсон бөгөөд тэрээр эцэст нь Жорж Вашингтоны ач охин Неллитэй гэрлэжээ.
Марта Вашингтон нөхрөө Францын эсрэг түр армийг удирдахаар дахин дуудагдах вий гэж айж байсан ч тэгээгүй юм. Түүний нөхөр 1799 оны 12-р сарын 14-нд 67 насандаа хоолойн хүнд халдвараар нас баржээ. Бэлэвсэн эмэгтэй байхдаа Марта амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг нэхмэл, оёдол, захидалд хариу өгч өнгөрөөжээ. Марта Вашингтон нөхрийнхөө өмчийн хууль ёсны эзэмшигч байсан ч бизнесийн асуудлыг хамаатан садандаа шилжүүлжээ. Тэрээр мөн нөхрийнхөө боолуудыг нас барсны дараа чөлөөлөгдөх нөхцөлтэйгээр өвлөн авсан. Эдгээр боолууд түүнд хор хөнөөл учруулж болзошгүй гэж айж тэрээр тэднийг чөлөөлсөн байна. Тэрээр боолуудаа чөлөөлөх эрх мэдэлгүй байсан бөгөөд Марта өөрийн хувийн эзэмшлийн цорын ганц боол болох Элишийг чөлөөлөхгүй байхаар шийджээ.
Марта Вашингтон тэргүүн хатагтай байхаа больсны дараа ч ерөнхийлөгчийн албан тушаалд сонирхлоо хадгалж, залгамжлагчдадаа зөвлөгөө өгөх уламжлалыг эхлүүлсэн. Тэдний гэр бүл Томас Жефферсон болон түүний бодлогыг зөвшөөрдөггүй байсан бөгөөд энэ нь түүний Жорж Вашингтоны засаг захиргааг шүүмжилсэнтэй холбоотой байв. Жефферсон ерөнхийлөгч болоход Марта Вашингтон гомдож, түүнийг албан тушаалд зохих ёсоор хүндэтгэл үзүүлээгүй гэж үзэж байв.