Монголын эдийн засаг
 Улаанбаатарын төв хэсэг. Дунд хэсэгт Сүхбаатарын талбай, ард нь Blue Sky Tower харагдана | |
| Мөнгөн тэмдэгт | Төгрөг (MNT, ₮) |
|---|---|
| Календарийн жил | |
Олон улсын байгууллагууд | ДХБ, ОУВС, Дэлхийн банк, АХБ, ШХАБ (ажиглагч) |
Эдийн засгийн ангилал | |
| Үндсэн үзүүлэлтүүд | |
| Хүн ам | ▲ 3.584 сая (2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
| ДНБ |
|
ДНБ-ий өсөлт |
|
Нэг хүнд ногдох ДНБ |
|
Инфляц (ХҮИ) |
|
Ядуурлын шугамаас доогуур хүн ам | 11.7% (өдөрт $8.30-аас доош орлоготой хүн ам; 2021 оны ХАЧП, 2025 оны тооцоо)[3] |
Жини коэффициент | 31.4 (2022)[4] |
| |
| Ажилгүйдэл |
|
Эдийн засгийн гол салбарууд | уул уурхай (нүүрс, зэс, алт, молибден, жонш, төмрийн хүдэр), барилга ба барилгын материал, хүнс ба ундаа, малын гаралтай бүтээгдэхүүн боловсруулах, ноолуур ба нэхмэл, газрын тос олборлолт |
| Гадаад сектор | |
| Экспорт | ▲ $15.76 тэрбум (2025)[7] |
Экспортын гол бүтээгдэхүүн | нүүрс, зэсийн хүдэр ба баяжмал, алт, төмрийн хүдэр ба баяжмал, боловсруулаагүй газрын тос, жонш, ноолуур, малын гаралтай бүтээгдэхүүн[7] |
Экспортын гол түншүүд |
|
| Импорт | ▲ $11.39 тэрбум (2025)[7] |
Импортын гол бүтээгдэхүүн | машин, механик ба цахилгаан тоног төхөөрөмж, газрын тосны бүтээгдэхүүн, автомашин ба сэлбэг хэрэгсэл, хүнсний бүтээгдэхүүн, химийн бүтээгдэхүүн, барилгын материал[7] |
Импортын гол түншүүд |
|
Урсгал дансны тэнцэл | −$2.19 тэрбум (ДНБ-ий −8.6%; 2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
| Төсөв, улсын санхүү | |
Засгийн газрын өр | ДНБ-ий 45.1% (Засгийн газрын нийт өр; 2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
Гадаад валютын нөөц | ▲ $7.66 тэрбум (2026 оны 6 сар)[8] |
Төсвийн тэнцэл | ДНБ-ий +1.7% (Засгийн газрын нийт тэнцэл; 2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
| Орлого | ₮32.65 их наяд (Засгийн газрын нийт орлого; 2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
| Зарлага | ₮31.12 их наяд (Засгийн газрын нийт зардал; 2025 оны ОУВС-гийн тооцоо)[1] |
Зээлжих зэрэглэл | |
Хэрэв өөрөөр заагаагүй бол бүх мөнгөн дүнг ам.доллараар илэрхийлэв.
| |
Монголын эдийн засаг нь уул уурхай, үйлчилгээ, хөдөө аж ахуй, боловсруулах үйлдвэрлэлд тулгуурладаг. Монгол Улс зэс, нүүрс, алт, молибден, жонш зэрэг ашигт малтмалын арвин нөөцтэй бөгөөд эрдэс бүтээгдэхүүн нь аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл, экспортын орлогын томоохон хэсгийг бүрдүүлдэг. Мал аж ахуй, ноолуурын үйлдвэрлэл нь эдийн засагт уламжлалт чухал байр суурь эзэлдэг бол худалдаа, тээвэр, барилга, санхүү болон бусад үйлчилгээний салбарууд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний үлэмж хэсгийг бүрдүүлдэг.
1990-ээд оны эхээр Зөвлөлт Холбоот Улс задарч, Зөвлөлтийн эдийн засгийн тусламж болон хуучин худалдааны тогтолцоо тасалдсанаар Монгол Улсын эдийн засаг гүн уналтад орсон. Үүний дараа үнэ чөлөөлөх, өмч хувьчлах, хувийн хэвшлийг хөгжүүлэх зэрэг зах зээлийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлж, 1990-ээд оны дунд үеэс эдийн засгийн өсөлт сэргэж эхэлсэн. Монгол Улс 1997 онд Дэлхийн худалдааны байгууллагад элссэн.
2000-аад оноос уул уурхайн салбарын хөрөнгө оруулалт эрчимжиж, Оюу Толгой, нүүрсний томоохон ордууд болон тэдгээртэй холбоотой дэд бүтцийн төслүүд эдийн засгийн өсөлт, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэх болсон. Уул уурхайн үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээр Монгол Улс дэлхийн зэс, нүүрсний зах зээлд илүү томоохон нийлүүлэгч болох боломжтой болсон бөгөөд тээвэр, эрчим хүч, барилга, санхүү болон ханган нийлүүлэлтийн салбарын хөгжилд мөн түлхэц үзүүлсэн.
Монголын эдийн засгийн өсөлтийн боломж нь байгалийн нөөц, залуу хүн ам, хотжилт, хөрш орнуудын томоохон зах зээлтэй ойр байршилтай холбоотой. Үүний зэрэгцээ экспортын бүтэц цөөн нэр төрлийн эрдэс бүтээгдэхүүнд, гадаад худалдаа нь БНХАУ-ын зах зээлд өндөр төвлөрсөн хэвээр байна. Иймээс эдийн засгийг төрөлжүүлэх, боловсруулах үйлдвэрлэл болон экспортыг нэмэгдүүлэх, дэд бүтэц, эрчим хүч, тээвэр логистикийн хүчин чадлыг сайжруулах нь Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн гол зорилтуудын нэг юм.
Эдийн засгийн түүх
[засварлах | кодоор засварлах]
Социалист үе
[засварлах | кодоор засварлах]1924–1990 онд Монголын эдийн засаг төвлөрсөн төлөвлөгөөт тогтолцоонд тулгуурлаж, төрийн өмч давамгайлж байв. Эдийн засгийн бодлого нь мал аж ахуйг хамтралжуулах, аж үйлдвэр, уул уурхай, эрчим хүч, барилга болон тээврийн суурийг хөгжүүлэхэд чиглэж байлаа.
Монгол Улсын эдийн засаг Зөвлөлт Холбоот Улс болон Эдийн засгийн харилцан туслалцах зөвлөлийн бусад оронтой нягт холбоотой байв. 1991 оноос өмнө Монголын гадаад худалдааны 80 орчим хувь нь ЗХУ-тай, 15 орчим хувь нь Эдийн засгийн харилцан туслалцах зөвлөлийн бусад оронтой хийгддэг байжээ. ЗХУ нь түлш, эм, машин тоног төхөөрөмж, сэлбэг хэрэгсэл болон бусад чухал импортын гол нийлүүлэгчийн зэрэгцээ Монголын үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний үндсэн зах зээл байв.[12]
1980-аад онд аж үйлдвэрийн салбарын эдийн засагт эзлэх байр суурь нэмэгдсэн. 1989 онд аж үйлдвэр материаллаг үйлдвэрлэлийн 34 орчим хувийг бүрдүүлж байсан бол хөдөө аж ахуйн эзлэх хувь 18 орчим байв. Гэсэн хэдий ч ашигт малтмал, мал болон малын гаралтай бүтээгдэхүүн экспортын гол хэсгийг бүрдүүлсээр байжээ.[12]
1980-аад оны сүүлээр Монгол Улс ЗХУ болон социалист орнуудаас гадна Азийн бусад улс, өрнөдийн орнуудтай эдийн засгийн харилцаагаа өргөжүүлж, гадаад худалдаа болон аялал жуулчлалыг төрөлжүүлэх эхлэл тавигдсан.
Зах зээлийн эдийн засагт шилжилт
[засварлах | кодоор засварлах]1990 оны ардчилсан өөрчлөлтийн дараа Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт тогтолцооноос зах зээлийн эдийн засагт шилжиж эхэлсэн. Зөвлөлтийн санхүүгийн тусламж, хөнгөлөлттэй худалдаа болон хуучин экспортын зах зээл богино хугацаанд хумигдсан нь үйлдвэрлэл, улсын төсөв болон өрхийн орлогод хүчтэй нөлөөлөв.[13]
Шилжилтийн эхний жилүүдэд үнэ чөлөөлөх, төгрөгийн ханшийн тогтолцоог шинэчлэх, ваучерын хувьчлал явуулах, хувийн өмч болон аж ахуйн нэгжийн эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх зэрэг шинэчлэл хэрэгжүүлсэн. Мал сүргийг хувийн өмчид шилжүүлж, жижиг худалдаа, үйлчилгээ болон үйлдвэрлэлийн олон аж ахуйн нэгжийг хувьчилснаар хувийн хэвшил богино хугацаанд өргөжив.[14]
Шилжилтийн эхний үе эдийн засгийн огцом агшилт, бараа бүтээгдэхүүний хомсдол, ажилгүйдэл болон өндөр инфляцтай давхацсан. 1993 он гэхэд бодит ДНБ шилжилт эхэлснээс хойш ойролцоогоор 20 хувиар буурсан байв. Харин макро эдийн засгийг тогтворжуулах арга хэмжээ, хувийн хэвшлийн өсөлт болон үйлдвэрлэлийн сэргэлтийн нөлөөгөөр эдийн засаг 1994 оноос дахин өсөж эхэлсэн.[15]
1995 онд худалдааны нөхцөл, ялангуяа зэсийн үнэ сайжирснаар бодит ДНБ ойролцоогоор 6 хувиар өссөн. Гэвч банкны салбарын сул удирдлага, чанаргүй зээлийн өсөлт болон хяналтын тогтолцооны дутагдал нь 1990-ээд оны дунд үеийн эдийн засгийн тогтвортой байдалд хүндрэл учруулж байв.[16]
1990-ээд оны сүүлээр 1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал, 1998 оны Оросын санхүүгийн хямрал болон түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл өсөлтөд нөлөөлсөн боловч зах зээлийн үндсэн байгууллагууд бүрэлдэж, хувийн хэвшил эдийн засгийн гол хэсэг болж эхэлсэн. Монгол Улс 1997 онд Дэлхийн худалдааны байгууллагад элссэн нь олон улсын худалдааны тогтолцоонд нэгдэх үйл явцын чухал үе шат болсон.
2000–2002 онд дараалсан зудын улмаас олон сая мал хорогдож, мал аж ахуй болон хөдөөгийн өрхийн орлогод ихээхэн хохирол учирсан. Гэсэн хэдий ч 2000-аад оны эхэн үеэс уул уурхай, худалдаа, үйлчилгээ болон барилгын салбарын өсөлт эрчимжиж, эдийн засгийн хөгжлийн шинэ үе эхэлсэн.[13]
Орчин үеийн эдийн засгийн хөгжил
[засварлах | кодоор засварлах]
.jpg)
2008–2010 оны хямрал ба сэргэлт
[засварлах | кодоор засварлах]2008–2009 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын үед зэс зэрэг түүхий эдийн үнэ болон гадаад эрэлт огцом буурснаар Монголын экспорт, төсвийн орлого хумигдаж, эдийн засгийн өсөлт саарсан. Монгол Улс түүхий эдийн экспорт болон БНХАУ-ын зах зээлээс өндөр хамааралтай байсан нь гадаад орчны сөрөг нөлөөг нэмэгдүүлжээ.[17]
2009–2010 оны өвөл тохиосон зудын улмаас олон сая мал хорогдож, хөдөө аж ахуй болон малчдын амьжиргаанд ихээхэн хохирол учирсан. Харин 2010 онд түүхий эдийн зах зээл болон гадаад эрэлт сэргэж, худалдаа, тээвэр, барилга зэрэг салбарын идэвхжил нэмэгдсэнээр эдийн засаг өсөлтөд эргэн орсон.[18]
2010-аад оны уул уурхайн өсөлт
[засварлах | кодоор засварлах]2010-аад оны эхээр Оюу Толгой болон нүүрсний томоохон төслүүдэд оруулсан хөрөнгө оруулалт эрчимжиж, уул уурхай эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч болсон. Уул уурхайн хөрөнгө оруулалттай уялдан барилга, тээвэр, худалдаа, санхүү болон ханган нийлүүлэлтийн салбарын эрэлт нэмэгдэж, 2011 онд бодит ДНБ 17.3 хувиар өссөн.[1]
Гэвч түүхий эдийн үнэ, гадаадын хөрөнгө оруулалт болон уул уурхайн томоохон төслүүдийн хэрэгжилтээс шалтгаалан эдийн засгийн өсөлт жил бүр харилцан адилгүй байв. Үүний зэрэгцээ уул уурхайн орлого нэмэгдсэн нь дэд бүтэц, хот байгуулалт болон нийгмийн үйлчилгээний хөрөнгө оруулалтыг өргөжүүлэх боломж бүрдүүлсэн.
2020 оноос хойших хөгжил
[засварлах | кодоор засварлах]Ковид-19 цар тахал болон хилийн боомтын хязгаарлалтын улмаас эдийн засаг 2020 онд агшиж, гадаад худалдаа болон уул уурхайн бүтээгдэхүүний тээвэр 2021–2022 онд сааталтай байв. Хилийн тээвэр хэвийн болж, эрдэс бүтээгдэхүүний экспорт нэмэгдсэнээр эдийн засгийн өсөлт 2022 оноос сэргэж эхэлсэн.
2023–2024 онд нүүрсний экспорт түүхэн өндөр түвшинд хүрч, уул уурхайн үйлдвэрлэл, өрхийн хэрэглээ болон төрийн зардал нэмэгдсэнээр эдийн засгийн идэвхжил эрчимжив. Экспортын болон төсвийн орлого өссөнөөр төсөв ашигтай гарч, улсын өрийн ДНБ-д эзлэх хэмжээ буурч, гадаад валютын нөөц нэмэгджээ.[19]
Оюу Толгойн уурхайн далд уурхайн тогтвортой олборлолт 2023 онд эхэлсэн бөгөөд үйлдвэрлэлийн хүчин чадал нэмэгдэхийн хэрээр зэсийн олборлолт, экспортын орлого болон уул уурхайн ханган нийлүүлэлтийн салбарт үзүүлэх нөлөө нь өсөх төлөвтэй байна.[20]
2025 онд хөдөө аж ахуйн салбар зудын дараа сэргэж, Оюу Толгойн зэсийн үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээр Монголын эдийн засаг 6.9 хувиар өссөн. Барилга болон боловсруулах үйлдвэрлэл мөн өсөлтөд эерэг нөлөө үзүүлсэн бол худалдаа болон зарим үйлчилгээний салбарын өсөлт харьцангуй саарсан байна.[21]
Олон улсын байгууллагууд 2026 онд эдийн засгийн өсөлт үргэлжлэх боловч 2025 оныхоос харьцангуй саарах төлөвтэй гэж үзсэн. Оюу Толгойн үйлдвэрлэлийн өсөлт, хөдөө аж ахуйн сэргэлт, барилга болон боловсруулах үйлдвэрлэл нь өсөлтийг дэмжих гол хүчин зүйлсийн нэг хэвээр байна.[22]
Монголын эдийн засгийн урт хугацааны боломж нь зэс болон бусад ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх, боловсруулах үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, эрчим хүч, төмөр зам болон хилийн боомтын хүчин чадлыг өргөжүүлэхтэй холбоотой. Үүний зэрэгцээ экспортын зах зээл болон бүтээгдэхүүний бүтцийг төрөлжүүлэх, уул уурхайн орлогыг дэд бүтэц, хүний хөгжил болон бүтээмжийг нэмэгдүүлэх хөрөнгө оруулалтад үр ашигтай зарцуулах нь эдийн засгийн тогтвортой өсөлтөд чухал ач холбогдолтой.
“Чоно эдийн засаг” гэх нэршил
[засварлах | кодоор засварлах]“Чоно эдийн засаг” (англиар Wolf Economy) гэх нэршлийг Renaissance Capital 2009 оны Монголын эдийн засаг, хөрөнгө оруулалтын боломжийн тухай тайландаа хэрэглэж, улмаар олон улсын хэвлэл, хөрөнгө оруулалтын судалгаанд түгээсэн.[23]
Уг нэршил нь Монголын эдийн засгийг Азийн хурдацтай хөгжсөн “бар” эдийн засгуудтай зүйрлэсэн ойлголт байв. Тухайн үед уул уурхайн томоохон ордуудыг ашиглалтад оруулах, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, дэд бүтцийг өргөжүүлэхийн хэрээр Монгол Улс дэлхийн хамгийн хурдан өсөж буй эдийн засгуудын нэг болно гэсэн хүлээлт өргөн тархсан.[24]
“Чоно эдийн засаг” нь эдийн засгийн албан ёсны ангилал биш боловч 2000-аад оны сүүл, 2010-аад оны эхэн үеийн уул уурхайн хөгжил, хөрөнгө оруулалтын өсөлт болон Монголын эдийн засгийн ирээдүйн талаарх өндөр хүлээлтийг илэрхийлсэн түгээмэл нэршил болсон.
Банк, санхүүгийн салбар
[засварлах | кодоор засварлах]Монголын санхүүгийн тогтолцоонд банкны салбар давамгай байр суурь эзэлдэг бөгөөд нийт санхүүгийн салбарын ойролцоогоор 90 хувийг бүрдүүлдэг.[25] Монголбанк нь арилжааны банкуудад тусгай зөвшөөрөл олгох, зохистой харьцааны шаардлага тогтоох, хяналт шалгалт хийх, банк хоорондын төлбөр тооцоог зохион байгуулах үндсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлдэг.[26]
2026 оны байдлаар Монгол Улсад 12 арилжааны банк үйл ажиллагаа явуулж байна. Үүнд Худалдаа, хөгжлийн банк, Голомт банк, ХасБанк, ХААН Банк, Төрийн банк, Капитрон банк, Үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк, Чингис хаан банк, Ариг банк, Тээвэр хөгжлийн банк, Богд банк болон М банк багтана.[27]
2024 оны эцэст банкны салбарын нийт актив ₮71.4 их наяд хүрч, өмнөх оноос 25.1 хувиар өссөн байна. Чанаргүй зээлийн нийт зээлд эзлэх хувь 4.3 хувь болж буурсан нь сүүлийн жилүүдийн хамгийн доод түвшний нэг байв.[28]
Банкны салбарын шинэчлэл
[засварлах | кодоор засварлах]Монголбанк 2020 оноос банкны хувьцаа эзэмшлийн төвлөрлийг бууруулах, өмчлөлийн бүтцийг төрөлжүүлэх, компанийн засаглал, ил тод байдал болон хөндлөнгийн хяналтыг сайжруулахад чиглэсэн банкны салбарын шинэтгэлийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн.[29]
2022 онд Богд банк хувьцаагаа олон нийтэд санал болгож, нээлттэй хувьцаат компани болсон Монголын анхны банк болов. 2023 онд системийн нөлөө бүхий дотоодын таван банк хувьцааныхаа тодорхой хэсгийг олон нийтэд санал болгож, нээлттэй хувьцаат компани болсон. Эдгээр банкууд хөрөнгийн зах зээлээс нийт ₮473 тэрбумын санхүүжилт татан төвлөрүүлжээ.[25]
2023 онд баталсан хууль эрх зүйн өөрчлөлтөөр гадаадын банк, санхүүгийн байгууллага Монголын банканд хөрөнгө оруулах, хувьцаа эзэмших, салбар болон төлөөлөгчийн газар байгуулах боломжийг өргөжүүлсэн.[25]
Төлбөрийн систем ба цахим үйлчилгээ
[засварлах | кодоор засварлах]Банкны үйлчилгээ цахимжихын хэрээр мобайл банк, интернэт банк, цахим мөнгө болон картын төлбөрийн хэрэглээ өргөжсөн. Монголбанк нь үндэсний төлбөрийн системийг зохицуулж, банк хоорондын төлбөр тооцооны дэд бүтцийн тасралтгүй, найдвартай ажиллагааг хангадаг. 2026 оны байдлаар төлбөрийн карт гаргах болон хүлээн авах үйлчилгээ эрхлэх зөвшөөрөлтэй 12 арилжааны банк ажиллаж байна.[30]
Монголбанк тогтвортой санхүүжилтийг дэмжих, банкны зээлийн багцад уур амьсгалын эрсдэлийг үнэлэх чиглэлээр бодлого хэрэгжүүлж байна. 2024 оны III улиралд банкны салбарын ногоон зээлийн үлдэгдэл ₮1.2 их наяд хүрч, нийт зээлийн 3.4 хувийг эзэлж байв.[31]
Хөрөнгийн зах зээл
[засварлах | кодоор засварлах].jpg)
Монголын хөрөнгийн зах зээлийн үндсэн байгууллага нь Монголын Хөрөнгийн Бирж бөгөөд хувьцаа, компанийн болон Засгийн газрын бонд, хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаас зэрэг санхүүгийн хэрэгслийн арилжааг зохион байгуулдаг. Банкууд хувьцаагаа олон нийтэд санал болгосон нь хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээ, хөрвөх чадвар болон хөрөнгө оруулагчдын оролцоог нэмэгдүүлэхэд нөлөөлсөн.[25]
2025 оны I улирлын байдлаар банк, санхүүгийн салбарын компаниуд Монголын хөрөнгийн биржийн ТОП-20 индексийн багцын зах зээлийн үнэлгээний 64.7 хувийг бүрдүүлж байв.[32]
Санхүүгийн зохицуулах хороо нь хөрөнгийн зах зээл, даатгал, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж зээлийн хоршоо болон бусад банкнаас бусад санхүүгийн үйл ажиллагаанд зохицуулалт, хяналт тавьдаг.
Байгаль орчин ба уур амьсгалын эрсдэл
[засварлах | кодоор засварлах]Монголын эдийн засаг, ялангуяа мал аж ахуй, уул уурхай, эрчим хүчний салбар нь байгаль, цаг уурын нөхцөлтэй нягт холбоотой. Ган, зуд, үер, ой хээрийн түймэр болон цаг агаарын бусад эрс тэс үзэгдэл нь мал сүрэг, хөдөөгийн өрхийн орлого, дэд бүтэц болон улсын төсөвт ихээхэн нөлөөлдөг. Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас эдгээр эрсдэлийн давтамж, эдийн засгийн үр дагавар нэмэгдэх төлөвтэй байна.[33]
Бэлчээрийн доройтол, цөлжилт болон усны нөөцийн хязгаарлагдмал байдал нь хөдөө аж ахуй, уул уурхайн салбарын урт хугацааны хөгжилд чухал асуудал болдог. Бэлчээр, мал сүргийн менежментийг сайжруулах, усны хэрэглээний үр ашгийг нэмэгдүүлэх, уурхайн нөхөн сэргээлт болон байгаль орчны хяналтыг бэхжүүлэх нь эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад ач холбогдолтой.[33]
Улаанбаатар хотын өвлийн улирлын агаарын бохирдлын гол эх үүсвэрт гэр хорооллын нүүрсэн түлштэй халаалт, дулааны цахилгаан станц, тээврийн хэрэгсэл болон бусад шаталтын эх үүсвэр багтдаг. Агаарын бохирдол нь хүн амын эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн бүтээмж болон эрүүл мэндийн зардалд сөргөөр нөлөөлдөг бөгөөд хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд хамгийн эмзэг бүлэгт тооцогддог.[34]
Үүний зэрэгцээ Монгол Улс нар, салхины эрчим хүчний ихээхэн нөөцтэй. Сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний хэмнэлт, цахилгаан болон дулааны дэд бүтцийн шинэчлэл нь агаарын бохирдлыг бууруулахын зэрэгцээ импортын түлшний хамаарлыг багасгах, шинэ үйлдвэрлэл, ажлын байр бий болгох боломжтой. Уур амьсгалд тэсвэртэй хөдөө аж ахуй, тогтвортой уул уурхай болон цэвэр эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт нь эдийн засгийг төрөлжүүлэх урт хугацааны боломжийн нэг гэж үздэг.[33]
Макро эдийн засгийн үзүүлэлтүүд
[засварлах | кодоор засварлах].jpg)
Доорх хүснэгтэд 2007–2026 оны макро эдийн засгийн гол үзүүлэлтүүдийг харуулав.[1]
| Он | ДНБ (ХАЧП, тэрбум олон улсын доллар) |
Нэг хүнд ногдох ДНБ (ХАЧП, олон улсын доллар) |
Нэрлэсэн ДНБ (тэрбум ам.доллар) |
ДНБ-ий бодит өсөлт (%) |
Инфляц (%) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2007 | 15.3 | 5,832 | 4.2 | 8.8 | 9.6 |
| 2008 | 16.8 | 6,300 | 5.6 | 7.8 | 28.0 |
| 2009 | 16.5 | 6,093 | 4.6 | −2.1 | 7.6 |
| 2010 | 18.0 | 6,510 | 7.2 | 7.3 | 8.3 |
| 2011 | 21.5 | 7,653 | 10.4 | 17.3 | 8.8 |
| 2012 | 24.6 | 8,585 | 12.3 | 12.3 | 13.8 |
| 2013 | 28.0 | 9,540 | 12.6 | 11.6 | 10.6 |
| 2014 | 30.7 | 10,242 | 12.2 | 7.9 | 12.9 |
| 2015 | 31.7 | 10,372 | 11.6 | 2.4 | 6.8 |
| 2016 | 32.5 | 10,415 | 11.2 | 1.5 | 0.8 |
| 2017 | 34.9 | 10,995 | 11.5 | 5.6 | 4.3 |
| 2018 | 39.5 | 12,202 | 13.2 | 7.7 | 6.8 |
| 2019 | 44.5 | 13,485 | 14.2 | 5.6 | 7.3 |
| 2020 | 45.6 | 13,569 | 13.3 | −4.6 | 3.7 |
| 2021 | 50.1 | 14,679 | 15.3 | 1.6 | 7.4 |
| 2022 | 56.3 | 16,286 | 17.1 | 5.0 | 15.1 |
| 2023 | 62.7 | 17,898 | 20.3 | 7.4 | 10.4 |
| 2024 | 67.6 | 19,064 | 23.8 | 5.1 | 6.2 |
| 2025 | 74.3 | 20,720 | 25.4 | 6.8 | 8.6 |
| 2026* | 80.4 | 22,192 | 28.5 | 5.3 | 7.4 |
* 2026 оны үзүүлэлтүүд нь Олон улсын валютын сангийн 2026 оны 4-р сарын төсөөлөл болно.
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "World Economic Outlook Database, April 2026". IMF Data (Англи хэлээр). Олон улсын валютын сан. 14 April 2026. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia Macro Poverty Outlook, April 2026" (PDF) (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. April 2026. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Macro Poverty Outlook: Mongolia" (PDF) (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Human Development Insights" (Англи хэлээр). НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Inequality-adjusted Human Development Index, 2025 statistical annex" (Англи хэлээр). НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр. Татаж авсан: 2 August 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Гадаад худалдаа — 2025" (PDF). Үндэсний статистикийн хороо. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "The Central Bank of Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia Upgraded To 'BB-' On Sustained Fiscal Consolidation And Strong Growth; Outlook Stable" (Англи хэлээр). S&P Global Ratings. 30 October 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Moody's Upgrades Mongolia's Credit Rating to 'B1' with a Stable Outlook" (Англи хэлээр). Монголбанк. 17 October 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Fitch Affirms Mongolia at 'B+'; Outlook Stable" (Англи хэлээр). Fitch Ratings. 1 September 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- 1 2 Robert L. Worden, ed. (1991). Mongolia: A Country Study (PDF) (Англи хэлээр). Federal Research Division, Library of Congress. х. 163–164. Татаж авсан: 11 July 2025.
- 1 2 "Growth and Recovery in Mongolia During Transition" (PDF) (Англи хэлээр). Олон улсын валютын сан. November 2003. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia: Privatization and System Transformation in an Isolated Economy" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "1993: Attention Turns to Mongolia's Nascent Private Sector" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. 25 February 2016. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia: Recent Economic Developments" (Англи хэлээр). Олон улсын валютын сан. 1997. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia Economic Retrospective: 2008–2010" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Mongolia Quarterly Economic Update, January 2011" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. 28 January 2011. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "IMF Executive Board Concludes 2025 Article IV Consultation with Mongolia" (Англи хэлээр). Олон улсын валютын сан. 15 September 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Underground production celebrated at Oyu Tolgoi" (Англи хэлээр). Rio Tinto. 13 March 2023. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Дэлхийн Банк: Монголын эдийн засгийн төлөв тогтвортой хэвээр байгаа ч тодорхой бус байдал нэмэгдэж байна". Дэлхийн банк. 9 April 2026. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Монголын эдийн засгийн төлөвт дэлхий дахинд болж буй үйл явдал нөлөөлөх эрсдэл нэмэгдэж буйг анхааруулав". Азийн хөгжлийн банк. April 2026. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Strategy Mongolia: Country overview, Equity research, 11 December 2009" (PDF). Petro Matad (Англи хэлээр). 11 December 2009. Эх хувилбараас (PDF) архивласан: 27 April 2015. Татаж авсан: 11 January 2022.
- ↑ "Mongolian Wolf to Be 'Unstoppable'" (Англи хэлээр). biznetwork.mn / Bloomberg. 14 December 2009. Архивласан огноо 18 January 2011. Татаж авсан: 7 April 2010.
- 1 2 3 4 "100 Years of the Modern Banking System in Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "The Bank of Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "The Bank of Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Bank of Mongolia Annual Report 2024" (PDF) (Англи хэлээр). Монголбанк. 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Findings of the Asset Quality Review Performed on Systemically Important Banks of Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. 4 October 2022. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Licensing of Payment Services Providers" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Ten Remarkable Milestones Celebrating 100 Years of Modern Banking in Mongolia" (Англи хэлээр). Монголбанк. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Financial Market Review, First Quarter of 2025" (PDF) (Англи хэлээр). Санхүүгийн зохицуулах хороо. 2025. Татаж авсан: 2 August 2026.
- 1 2 3 "Mongolia Country Climate and Development Report" (Англи хэлээр). Дэлхийн банк. 2024. Татаж авсан: 2 August 2026.
- ↑ "Climate change and air pollution" (Англи хэлээр). НҮБ-ын Хүүхдийн Сан. Татаж авсан: 2 August 2026.