Украины Зэвсэгт Хүчин
Украины Зэвсэгт хүчин (товч.УЗХ) (украин. Збройні сили України (ЗСУ) - Украин улсын бүрэн эрх, тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг цэрэг зэвсгийн аргаар хамгаалах зорилготой цэргийн байгууллага юм.
2024 оны байдлаар Украины Зэвсэгт хүчний тоо 700-800 мянган хүн, нөөцөд 300-400 мянган хүн байна. "Global Firepower"-ийн мэдээлснээр, Украины арми 2809 танк, 8217 хуягт байлдааны машин, 1302 өөрөө явагч их буу, 1669 их буу, 625 угсран харвах пуужингийн системээр зэвсэглэсэн байна. "Global Firepower"-ийн мэргэжилтнүүд 39 сөнөөгч болон 33 довтолгооны нисэх онгоц зэрэг нийт 234 байлдааны онгоцтой гэж үзжээ.
Зэвсэгт хүчин болон бусад цэргийн ангиудад цэргийн алба хаах хугацаа 18 сар, дээд боловсролтой хүмүүст 12 сар байдаг.
Үндэсний аюулгүй байдал, батлан хамгаалах салбарын 2021 оны улсын төсвийг 267 тэрбум украин гривен (Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 5.93%) баталсан. Гэхдээ зөвхөн Украины Батлан хамгаалах яамнаас гаргасан зардал нь 117.5 тэрбум украин гривен (4.171 тэрбум доллар) юм.
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]1991 оны 8-р сарын 24-нд Украины тусгаар тогтнолыг тунхагласны дараа Украины ЗХУ-ын Дээд зөвлөл Украины газар нутаг дэвсгэр дэх ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчний бүх цэргийн ангиудыг өөрийн харьяанд шилжүүлэх, Украины Батлан хамгаалах яамыг байгуулах шийдвэр гаргажээ. Энэ үед хуучин Украины ЗХУ-ын нутаг дэвсгэр дээр 700 мянга гаруй цэргийн албан хаагчтай гурван цэргийн тойрог байсан байна.
1991 оны 8-р сарын 24-ний байдлаар 14 мотобуудлагын дивиз, дөрвөн танкийн дивиз, гурван их бууны дивиз, найман их бууны бригад, дөрвөн тусгай хүчний бригад, агаарын десантын хоёр бригад, агаарын довтолгооноос хамгаалах есөн бригад, байлдааны долоон нисдэг тэрэгний дэглэм, гурван агаарын арми (ойролцоогоор нисэх онгоц, агаарын довтолгооноос хамгаалах зэвсэгт хүчний бие даасан байлдааны арми) Украины харьяалалд орсон. ЗСБНХУ-аас Украин улс цөмийн зэвсэг, нэлээд орчин үеийн зэвсэг, цэргийн техникээр тоноглогдсон дэлхийн дөрөв дэх том армийг өвлөн авсан. Украины нутаг дэвсгэрт байрласан стратегийн цөмийн хүчинд 176 тив хоорондын баллистик пуужин, 2600 орчим тактикийн цөмийн зэвсэг багтсан. Украин нийтдээ 8700 танк, 11000 явган цэргийн байлдааны машин болон хуягт тээвэрлэгч, 18000 пуужин, гуурсан их буу, 2800 нисэх онгоц хүлээн авсан байна.
1997 оны 1-р сарын 20-нд Украины Зэвсэгт хүчнийг 2005 он хүртэл барьж байгуулах, хөгжүүлэх төрийн хөтөлбөрийг баталсан. Энэхүү хөтөлбөр нь цэргийн аюул заналхийллийг бодитой үнэлэхэд үндэслэсэн бөгөөд үүний дагуу Украинд томоохон хэмжээний цэргийн аюул заналхийлэх магадлал бага байв. Энэхүү дүгнэлт нь зэвсэгт хүчнийг цөөлөхийн зэрэгцээ тэдгээрийн чанарын үзүүлэлтүүдийг сайжруулах үндэслэл болсон юм. Хөтөлбөрт, ялангуяа зэвсэгт хүчний бүтцийн өөрчлөлт (цэргийн тойргийг ажиллагааны командлал болгон өөрчлөх, дивизийн дэглэмээс бригад-батальоны бүтэц рүү шилжих гэх мэт) тусгасан байв. Гэсэн хэдий ч Төрийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх нөхцөл байдал таагүй байсан; Украины Зэвсэгт хүчин нь тэдний хэрэгцээний 20-30% -иар санхүүждэг. 2000 онд аль хэдийн Украины эдийн засгийн хөгжлийн бодит хурд, Европ дахь цэрэг-улс төрийн нөхцөл байдлын өөрчлөлтийг харгалзан зэвсэгт хүчний хөгжлийн тэргүүлэх чиглэлийг өөрчлөх шаардлагатай болсон (НАТО-гийн Югославын эсрэг ажиллагаа (1999) нь Европын олон оронд цэргийн сургаалын үндсэн зарчмуудыг өөрчлөхөд хүргэсэн). 2000 оны 7-р сарын 28-нд Украины Зэвсэгт хүчнийг 2005 он хүртэлх хугацаанд шинэчлэх, хөгжүүлэх төрийн хөтөлбөрийг баталсан.
Төрийн хоёр хөтөлбөрийн үндсэн зорилго нь жижиг, хөдөлгөөнт, иж бүрэн тоноглогдсон зэвсэгт хүчин бий болгох явдал байв. 1998 онд улсын нутаг дэвсгэрт цэрэг-засаг захиргааны шинэ хуваарь бий болсон. Өмнө нь татан буугдсан Киевийн цэргийн тойргийн үндсэн дээр байгуулагдсан Одесса, Карпатын цэргийн тойргууд, түүнчлэн Хойд ажиллагааны нутаг дэвсгэрийн командлалыг татан буулгав. Тэдгээрийн үндсэн дээр Өмнөд, Баруун, Хойд үйл ажиллагааны командлалууд байгуулагдсан.
2014 оноос хойш
[засварлах | кодоор засварлах]2014 оны эхээр Украины Зэвсэгт хүчний албан ёсны тоо ойролцоогоор 168,000 албан хаагч, түүний дотор 125,000 цэргийн албан хаагч байв.
Крым, Севастопольд Украины 18800 цэргийн албан хаагч байсны 11900 нь Тэнгисийн цэргийн хүчинд, 2900 нь Агаарын хүчинд, 4000 нь бусад цэргийн ангиудад байв. 3-р сарын эхнээс Крым дэх Украины цэргийн анги, штабыг бүслэн хааж, Крымыг ОХУ-д нэгтгэх хүртэл ямар ч үйлдэл хийхгүй, төвийг сахисан байр сууриа хадгалсан. Цэргийн алба хаагчид нүүж Украин дахь албаа үргэлжлүүлэх, эсвэл Орост үнэнч байхаа тангараглах сонголтын өмнө тулгарсан.
Украины Улсын хилийн албаны хэсэг хөлөг онгоц Балаклаваас Одесса руу хөдөлж чадсан бол Украины Тэнгисийн цэргийн цувааг Оросын хөлөг онгоцууд хаажээ. 3-р сарын 22-ны орой гэхэд Украины Тэнгисийн цэргийн флотын бүх хөлөг онгоцонд Орос, Гэгээн Андрейн туг мандуулсан. Мөн Крымд байрлаж буй Украины Зэвсэгт хүчний 193 цэргийн анги, байгууллагад Оросын төрийн далбааг мандуулсан байна.
3-р сарын 23-нд Украины Үндэсний аюулгүй байдал, батлан хамгаалах зөвлөлөөс Крымын хойгоос эх газар руу "Украины цэргийг дахин байршуулах" ажлыг Засгийн газрын ХЭГ-т даалгажээ. Бүгд Найрамдах Крым улсад өмнө нь байрлаж байсан Украины анги, анги, байгууллагуудын 15 мянга гаруй цэргийн албан хаагч Оросын аюулгүй байдлын албанд үргэлжлүүлэн цэргийн алба хаах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлжээ. Украины Батлан хамгаалахын сайдын үүрэг гүйцэтгэгч Михайло Ковалын өгсөн мэдээллээр Бүгд Найрамдах Крымд байрлаж буй Украины Зэвсэгт хүчний 13,468 цэрэг, офицероос ердөө 3,990 (30% -иас бага) цэргийн албан хаагч Украины Зэвсэгт хүчинд албаа үргэлжлүүлэхээр шийдсэн байна.
2022 оны 2-р сараас хойш
[засварлах | кодоор засварлах]2022 оны 2-р сард Оросын анхны түрэмгийллийг няцааж, Украины Зэвсэгт хүчин Киевийг эзлэх гэсэн Оросын илэрхий оролдлогыг зогсоов. 4-р сард Украины Тэнгисийн цэргийн флотоос Украины "Нептун" пуужингийн системд цохилт өгсний улмаас Оросын Хар тэнгисийн флотын тэргүүлэгч хөлөг болох "Москва" крейсер живсэн юм. Оны эцэс гэхэд Украины арми Харьков муж, түүнчлэн өмнөд хэсгийн Херсон орчмын нутаг дэвсгэр, Харьковоос зүүн өмнөд хэсэгт амжилттай сөрөг довтолгоо хийж, чөлөөлжээ.
2-р сарын 24-нд бүх нийтийн дайчилгаа зарласан: 18-60 насны эрэгтэйчүүдийг гадаадад гаргахыг хориглосон бол зарим мэргэжлээр 18-60 насны эмэгтэйчүүдийг цэрэгт татах шаардлагатай болжээ. Оросын түрэмгийллийн дараа багагүй тооны энгийн иргэд Украины Зэвсэгт хүчин болон Үндэсний гвардид сайн дураараа элссэн байна.
Дайны эхэн үед Украины зэвсэглэлд үндсэндээ ЗХУ-ын үеийн зэвсгээс бүрдэж байсан ч барууны эх сурвалжаас авсан илүү орчин үеийн зэвсгүүд нэмэгдэж байв. Харин түрэмгийлллээс хойш Украин барууны орнууд, тэр дундаа АНУ-аас цэргийн томоохон дэмжлэг авсан. Энэхүү дэмжлэгт үндсэн байлдааны танк (T-72M1/M1R, PT-91), их буу (FH70, M777, AHS Krab, M109A3GN/A4/A5Ö, CAESAR гэх мэт), пуужингийн их буу (RM-70, HIMARS), танк эсэргүүцэх (NLAW4/, Javelin, G-8), (Гепард, Стингер) зэвсэг юм. 2-р сарын дайралтын дараа Турк улсад үйлдвэрлэсэн Bayraktar TB2 нисгэгчгүй агаарын тээврийн хэрэгслийг нийлүүлсэн бол олон улс орон хүний зөөврийн танк эсэргүүцэх зэвсэг, агаарын довтолгооноос хамгаалах зэвсгийг нийлүүлсэн. Эдгээр улсуудын зарим нь тагнуулын мэдээллийн дэмжлэг үзүүлсэн.
Удирдлага
[засварлах | кодоор засварлах]Украины Зэвсэгт хүчний дээд ерөнхий командлагч нь Украины Ерөнхийлөгч юм. Тэрээр Украины Зэвсэгт хүчин болон бусад цэргийн ангиудын ахлах командлагчийг томилж, чөлөөлж, үндэсний аюулгүй байдал, батлан хамгаалах асуудлыг удирдан чиглүүлдэг.
Украины Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч нь Украины Зэвсэгт хүчний шууд цэргийн командлалыг хэрэгжүүлж, армийг цэргийн техник, зэвсэг, бусад нөөцөөр хангах байдалд хяналт тавьж, батлан хамгаалах салбарын цэрэг-стратегийн зорилтуудын хэрэгжилтийн талаар Украины Ерөнхийлөгч, Батлан хамгаалахын сайдад тайлагнадаг хүн юм.
Украины Зэвсэгт хүчнийг хянадаг Батлан хамгаалах яам нь батлан хамгаалах, цэргийн хөгжлийн талаарх төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд оролцож, улсыг батлан хамгаалахад бэлтгэхэд төрийн байгууллага, орон нутгийн засаг захиргааны үйл ажиллагааг зохицуулдаг. Мөн тус яам нь цэрэг-улс төрийн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх, Украины үндэсний аюулгүй байдалд үзүүлэх цэргийн аюулын түвшинг тогтоох, зэвсэгт хүчний үйл ажиллагаа, өөрт оногдсон чиг үүрэг, даалгаврыг биелүүлэхэд бэлэн байдлыг хангах үүрэгтэй. Украины Батлан хамгаалах яамыг Украины Батлан хамгаалахын сайд тэргүүлдэг.