Ундны ус
Ундны ус (англи. Drinking water) гэдэг нь амьд амьтан шингэн хэлбэрээр өдөр тутам ууж хэргэлэхэд эсвэл хоол бэлтгэх замаар шууд бусаар уухад аюулгүй усыг хэлдэг юм. Энэ нь ихэвчлэн (гэхдээ үргэлж биш) байр орон сууцанд хоолойгоор дамжин цоргоор ирдэг бөгөөд энэ тохиолдолд үүнийг цоргоны ус (англи. tap water) гэж нэрлэдэг. Ер нь хөгжингүй орнуудад цоргоны ус нь ундны усны чанарын стандартад нийцдэг боловч багахан хувийг нь үнэндээ хэрэглэж, хоол хүнс бэлтгэхэд ашигладаг. Цоргоны усны бусад ердийн хэрэглээ болох угаалга, нойл, усалгаанд хэрэглэгддэг. Саарал усыг жорлон эсвэл усалгааны зориулалтаар ашиглаж болно. Усалгааны зориулалтаар ашиглах нь эрсдэлтэй холбоотой байж болох юм. Эрүүл мэндийг сахихад шаардагдах ундны усны хэмжээ харилцан адилгүй бөгөөд үүнээс хамаарна биеийн хөдөлгөөний түвшин, нас, эрүүл мэндтэй холбоотой асуудал, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдал хамаарна. Тэдний хувьд халуун цаг агаарт ажилладаг хүмүүс өдөрт 16 литр (4.2 АНУ гал) хүртэл ус шаардагдана.
Дэлхийн хэмжээнд 2015 он гэхэд хүн амын 89 хувь нь ундны зориулалтаар ашиглахад тохиромжтой , сайжруулсан усны эх үүсвэрээс ус авч байна. Сахарын цөлөөс өмнөх Африкт хүн амын 40- 80 хувь нь ундны усны хүртээмжтэй байдаг. Дэлхий даяар бараг 4.2 тэрбум хүн цорогны устай байсан бол өөр 2.4 тэрбум хүн худаг эсвэл нийтийн цорго ашиглах боломжтой болжээ. Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас ундны усны хангамжийг хүний үндсэн эрх гэж үздэг. Ойролцоогоор 1-2 тэрбум хүн ундны усны хомсдолтой байна.
Цэнгэг ус нь ундны уснаас ялгаатай. Учир нь цэнгэг ус (давсгүй буюу далайн бус ус) өвчний тээвэрлэгчийг зөөвөрлөж болно. Дайнаас илүү олон хүн аюултай уснаас болж нас бардаг, тиймээс НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Пань Ги-мүнь 2010 онд хэлэхдээ “хөгжиж буй орнууд ундны усны аюулгүй байдалд хамгийн их өртдөг” гэж тэмдэглэсэн юм. Эх сурвалж Ундны ус нь дэлхийн бараг бүх хүн ам суурьшсан бүс нутагт байдаг нь үнэтэй байж болох ч нийлүүлэлт нь үргэлж тогтвортой байдаггүй. Ундны усыг ихэвчлэн олж авдаг эх үүсвэрт булаг шанд, гипореик бүс ба уст давхарга (газар доорх ус), борооны ус, гадаргын ус (гол мөрөн, гол горхи, мөсөн голоос), эсвэл давсгүйжүүлсэн далайн ус орно. Эдгээр усны эх үүсвэрийг аюулгүй хэрэглэхийн тулд зохих ус цэвэршүүлэх, ундны усны чанарын стандартыг хангасан байх ёстой.