Банш

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Ногоотой банш шөл

Банш бол Монголчуудын амтархан иддэг хоол бөгөөд баншны үүсэл их хачин түүхийг өгүүлдэг. Учир нь баншийг ихэнх хоол судлаачид Хятадуудаас үүссэн гэх бөгөөд гарал үүслийг нь Бианш (扁食) үздэг. Үүний зэрэгцээ Сибирьт үүссэн хэмээн үзэх нь цөөнгүй билээ. Сибирийн тэсгэм хүйтэнд хурдан хугацаанд чанаж болгодог ой шугуйд, холын замд анд явахад хамгийн тохиромжтой хүнс нь банш байжээ гэж үзэх хоол судлаачид мөн цөөнгүй бий. Марко Поло баншны тухай түүхэн сурвалж бичиг, зохиолдоо Хятадуудаас үүссэн хэмээн дурьдсан байдаг.

Битүүлгийн банш[засварлах | edit source]

Монголчууд Цагаан сарын шинийн нэгний өмнөх өдөр битүүлэг дээр банш иддэг. Баншийг хохимой толгойг билэгдэж бөөрөнхий бөндгөр чимхэнэ. Сар шинийн өмнөх орой буюу хуучин он солигдох мөчид хүний орчлонгоор ирэхэд хүмүүс өөрсдийнх нь толгойг идэн баярлалдан суухыг хараад айж буцдаг гэсэн домог яриатай холбоотой. Энэ домог нь Хятадын баншны домог болон Солонгосын баншны домог үлгэртэй нэн төстэй.

Монголчууд 7 ба 21 банштай цай, шөлийг биед тамир оруулдаг гэж билэгшээдэг. Битүүлгийн жигнэсэн, чанасан банш хөрсөн үед халуун тосонд хийж гадна талыг алтан шаргал болтол шарж, "шарсан банш" болгоход хүүхэд, залуус дуртай иддэг.

Банштай хоол[засварлах | edit source]

Баншны шанзыг буузны шанзтай бараг адил бэлтгэх боловч хүүхэд хөгшид идэхэд тохиромжтой байдлаар илүү жижиг хэрчиж хийнэ. Баншны шанзыг гол төлөв хонь, үхрийн махаар бэлтгэх бөгөөд сонгино, саримс, гоньд, цээнэ зэрэг амтлагч хийж бэлтгэдэг.

Баншийг жигнэх, чанах, шарах гэх зэрэг аргаар болгож хэрэглэдэг. Банштай хоолнуудаас нэрлэвэл:

  • Жигнэсэн банш (Жигнэсэн банш дээр зөөхий, цөцгий дусааж таваглана)
  • Банштай цай (Банштай хийцтэй цай, Борцтой-банштай цай)
  • Банштай шөл (Банштай ногоотой шөл, Банштай хар шөл, Банштай зутан байх бөгөөд шөлөнд чанах эсвэл жигнэсэн баншийг шөлөнд хийдэг)
  • Шарсан банш(Жигнээд хөрсөн баншийг халуун тосонд шарж, хайрна)

Банштай цай[засварлах | edit source]

Банштай цайг Монголчууд бороотой хүйтэн өдөр идэх дуртай. Бороотой өдөр банштай цай ууж баймаар өдөр байна даа гэлцдэг.

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

Хятадын баншны домог

Банштай цай

Банштай шөл

Шарсан банш

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Банш – Викимедиа дуу дүрсний сан