Бөмбөгдөгч онгоц

**Бөмбөгдөгч онгоц**
	Бөмбөгдөгч онгоц
Монгол нэрийдэл
	монгол үсгээр
монгол бичиг	ᠪᠥᠮᠪᠦᠭᠡᠳᠡᠭᠴᠢ ᠣᠩᠭ᠌᠋ᠣᠴᠠ ; ᠪᠥᠮᠪᠦᠭᠡᠳᠡᠭᠴᠢ
	кирилл үсгээр
монгол	бөмбөгдөгч онгоц 1; бөмбөгдөгч
англи	bomber
орос	бомбардировщик
хятад	轰炸机 (Hōngzhàjī)
	1 «Орос-монгол толь» (1982). 34-р тал

Бөмбөгдөгч онгоц, бөмбөгдөгч — газар дээр доор болон усан дээр буюу усан доор байгаа бай уруу бөмбөг, пуужин зэрэг зэвсгээр устгах зориулалттай байлдааны нисэх онгоц юм.

Түүх

Дэлхийн нэгдүгээр дайны өмнө онгоцоор газар дахь байны эсрэг ашиглах анхны оролдлого хийсэн. Агаараас шидэх бөмбөг бүтээх олон туршилт хийсэн Италийн дэслэгч Карло Зипелли гэж нэрлэж болно. Гол нь хамгийн тохиромжтой мөчид ажиллах дэслэх төхөөрөмж бий болгох явдал байв. Түүхэн дэх анхны байлдааны бөмбөгдөлтийг Италийн нисгэгч дэслэгч Гавотти хийсэн байна. 1911 оны 11-р сарын 1-нд Итали-Туркийн дайны үеэр тэрээр Триполи дахь Туркийн цэргүүд дээр 4.4 фунт (1.8 кг) жинтэй дөрвөн бөмбөг хаясан байна. Хожим нь италичууд бэлэн цохилтын элементүүд болох бөмбөгөөр тоноглогдсон 10 кг бөмбөг ашиглаж эхэлсэн юм.

Дэлхийн нэгдүгээр дайны эхэн үед онгоцноос бөмбөгдөх нь урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ байсан. Бөмбөгдөгчдийн үүргийг хөнгөн тагнуулын онгоц гүйцэтгэж, нисгэгчид нь хэд хэдэн жижиг бөмбөг авч явж гараар нүдэн баримжаагаар онилж шиддэг байв. Ийм дайралт санамсаргүй байсан бөгөөд газрын хуурай замын цэргүүдийн үйл ажиллагаатай уялдаагүй байдаг байжээ. Парис хотыг анх 1914 оны 8-р сарын 30-нд дэслэгч Фердинанд фон Хиддесен Rumpler 3C онгоцноос дөрвөн гар гранат хаяж байжээ. Халдлагын улмаас нэг эмэгтэй амиа алдсан түүхтэй. Онгоцноос ялгаатай нь агаарын хийгээр дүүрэгсэн том хөлөг буюу "дирижабл" нь дэлхийн дайны эхэн үед хүчирхэг байсан. Хамгийн хүчирхэг нисэх хүчин бол 18 агаарын хөлөгтэй Герман байв. Германы агаарын хөлгүүд 80-90 км/цагийн хурдтайгаар 2-4 мянган км замыг туулж, бай руу хэдэн тонн бөмбөг хаях чадалтай байжээ. Жишээлбэл, 1914 оны 8-р сарын 14-нд Германы нэг агаарын хөлөг Антверпен рүү дайрсны үр дүнд 60 орон сууцны барилга бүрэн сүйрч, 900 нь гэмтсэн байна. Гэсэн хэдий ч 1914 оны 9-р сар гэхэд 4 агаарын төхөөрөмжөө алдсан Германы агаарын хөлөг онгоцууд зөвхөн шөнийн нислэгт хийх болсон. Асар том, тэсвэргүй дээрээс бүрэн хамгаалалтгүй байсан бөгөөд маш шатамхай устөрөгчөөр хийлсэн бүхээгтэй байсан.

Анхны бүрэн хэмжээний бөмбөгдөгч онгоц бол 1913 онд Игорь Сикорскийн бүтээсэн дөрвөн хөдөлгүүртэй Оросын "Илья Муромец" онгоц юм. Бөмбөгийг онгоцны дотор (хажуугийн дагуу босоо байдлаар) болон гадна талд дүүжилж байрлуулсан байв. Онгоц нь мөн хамгаалалтын пулемётоор тоноглогдсон байв. 1916 он гэхэд онгоцны бөмбөгний ачаалал 800 кг хүртэл нэмэгдэж, бөмбөгийг суллахын тулд автомат бөмбөг гаргах төхөөрөмж зохион бүтээжээ. Германы анхны бөмбөгдөгч онгоцууд нь 300 кг- бөмбөг даацтай Gotha онгоцууд - G-III, G-IV байв. Гэсэн хэдий ч энэ компанийн дараагийн нисэх онгоц болох G-V нь 1000 кг бөмбөг дааж чаддаг болжээ.

АНУ-ын анхны бөмбөгдөгч онгоцыг Америкийн нисэх онгоцны үйлдвэрлэлийг үндэслэгч Глен Мартин бүтээжээ. "Martin MB-1" анх 1918 оны 8-р сарын 17-нд агаарт хөөрсөн байна.

Дайны дараа бөмбөгдөгч онгоцны гол чанар нь ачааны даац, нислэгийн зай гэж тооцогддог байв. Хурд чухал ач холбогдол өгөөгүй: олон хөдөлгүүрт онгоцыг олон тооны пулемётын тусламжтайгаар сөнөөгчдөөс хамгаалах шаардлагатай байв. Тохиромжгүй нисэх онгоцны буудал дээр хөөрөх, буух шаардлага мөн урган гарсан юм.

1930 оны 12-р сарын 22-нд Зөвлөлтийн нэг гайхалтай онгоц болох "ТБ-3" агаарт хөөрч, дэлхийн хэд хэдэн дээд амжилтыг тогтоосон. Энэ нь дэлхийн анхны цуврал дөрвөн хөдөлгүүртэй дан далавчит бөмбөгдөгч онгоц болжээ. ТБ-3 нь 1932-1937 онд үйлдвэрлэгдсэн бөгөөд 1939 онд Халхын голын дайнд, Зөвлөлт-Финландын дайн, Аугаа эх орны дайны эхэн үед оролцсон. Дайны туршид онгоцыг цэргийн тээврийн хэрэгсэл болгон ашиглаж байсан юм.

1919 оны Версалийн энх тайвны гэрээний хязгаарлалтын дагуу Германы нисэх онгоц зохион бүтээгчид зорчигч тээврийн онгоцыг байлдааны онгоц болгон хувиргах зорилготойгоор бүтээж байжээ. Ийм бөмбөгдөгч онгоцууд нь сүүлд Luftwaffe-ийн гол бөмбөгдөгч болсон "Ju-86", "He-111" байв.

Хүнд поршентэй бөмбөгдөгч онгоцны хөгжлийн оргил нь 1942 онд зохион бүтээгч А.Жордановын удирдлаган дор бүтээгдсэн "Boeing B-29 Superfortress" байв. Хүчирхэг хөдөлгүүр, төгс аэродинамик нь онгоцыг 575 км/цагийн хурдтай, 9700 метрийн өндөрт, 4000 кг бөмбөгөөр 5000 км замыг туулах чадвартай болсон. Энэ нь анхны цөмийн зэвсэг тээвэрлэгч болсон: 1945 оны 8-р сарын 6-нд "Энола Гэй" нэртэй бөмбөгдөгч онгоц Японы Хирошима хотод атомын бөмбөг хаяж, 8-р сарын 9-нд Нагасаки хот цөмийн бөмбөгдөлтөд өртсөн түүхтэй билээ.

Хүйтэн дайны эхэн үед бөмбөгдөгч онгоцууд цөмийн зэвсгийн цорын ганц тээвэрлэгч байсан бөгөөд энэ нь хүнд бөмбөгдөгч нисэх онгоцыг эрчимтэй хөгжүүлж, бөмбөгдөгч онгоцны шинэ төслүүдийг олноор бий болгоход хүргэсэн. Гэхдээ хүнд нисэх онгоц бүтээх нарийн төвөгтэй, өндөр өртөгтэй тул эхний үеийн стратегийн бөмбөгдөгч онгоцнуудыг АНУ, ЗХУ, Их Британи гэсэн гурван улсад үйлдвэрлэсэн юм.

Зөвлөлтийн агаарын довтолгооноос хамгаалах системийн сайжруулалт нь АНУ-ын удирдлагыг байлдааны үед нисэх онгоцны амьд үлдэх чадварыг нэмэгдүүлэх шинэ арга замыг эрэлхийлэхэд хүргэсэн. Хамгийн ирээдүйтэй арга бол тэдний илрүүлэлтийг багасгах явдал болсон байв. Анхны "үл үзэгдэгч" бөмбөгдөгч онгоц нь 1981 оны 6-р сарын 18-нд анхны нислэгээ хийсэн F-117 байв. Үүнийг хөгжүүлэх явцад гол шаардлага нь онгоцны бүх илчлэх хүчин зүйлсийг багасгах явдал байв: радарын тусгал, хэт улаан туяаны болон дууны ялгарал, харааны илрүүлэлтийг багасгах. Радарын илрүүлэлтийг багасгахын тулд F-117 онгоцонд мохоо хэлбэртэй болгосон нь түүний аэродинамикт сөргөөр нөлөөлсөн юм.

1989 оны 7-р сарын 17-нд Дэвшилтэт технологийн бөмбөгдөгч онгоц (ATB) хөтөлбөрийн хүрээнд боловсруулсан "B-2 Spirit" стратегийн "үл үзэгдэгч" бөмбөгдөгч онгоц анхны нислэгээ хийсэн. Онгоц нь бараг төгс, жигд радарын тархалтыг хангадаг нисдэг далавчны аэродинамик загварыг ашигладаг. Үүнийг хөгжүүлсэний үр дүнд онгоц бүрийн өртөг 2 тэрбум доллараас давсан. АНУ-ын Агаарын тусгай командлал 20 ширхэг B-2 худалдаж авч гол цохилтын онгоц болгосон байна.

Бөмбөгдөгч онгоцны төрлүүд

Шумбагч бөмбөгдөгч онгоц гэдэг нь огцом шумбалтын үеэр чөлөөт уналтын бөмбөг илгээх чадвартай бөмбөгдөгч онгоц юм. Удирдлагатай бөмбөг, удирдамжтай пуужин, компьютерийн тусламжтайгаар нарийвчлалтай бөмбөгдөлт байхгүй үед энэхүү бөмбөгдөлтийн техник нь жижиг (цэгтэй) байг (танк, хөлөг онгоц, гүүр) өндөр нарийвчлалтайгаар устгах боломжийг олгодог. Жишээ нь: Ju-87, Aichi D3A "Val," Douglas SBD Dauntless, Curtiss SB2C Helldiver, Pe-2.
Шөнийн бөмбөгдөгч онгоц бол шөнийн цагаар дайсны эсрэг үйл ажиллагаанд зориулагдсан тусгай бөмбөгдөгч онгоц юм. Ялангуяа Дэлхийн 2-р дайны үед шөнийн бөмбөгдөгч онгоцыг ихэвчлэн нарийвчлалтай зэвсэг (U-2LNB) болгон ашигладаг байсан. Энэ нь тэг эсвэл бараг тэг харагдах байдалд нарийвчлалтай бөмбөгдөлт хийх боломжийг олгодог "сохор" бөмбөгдөгч системүүд гарч ирэх хүртэл бөмбөгдөгч онгоцны тусдаа дэд төрөл хэлбэрээр оршин тогтнож байсан.
Хүнд бөмбөгдөгч онгоц - ихэвчлэн 4 хөдөлгүүртэй бөмбөгдөгч онгоц болон 3-аас дээш хөдөлгүүртэй, эсвэл ховор тохиолдолд хоёр хөдөлгүүртэй бусад бөмбөгдөгч онгоцыг хүнд бөмбөгдөгч онгоц гэж нэрлэдэг.
Дунд зэргийн бөмбөгдөгч онгоц - энэ төрлийн онгоц нь Холбоотны орнуудад хүнд ба хөнгөн бөмбөгдөгч онгоцуудын хооронд завсрынхыг нэрлэдэг байсан.
Хөнгөн бөмбөгдөгч онгоц – энэ төрлийн онгоц Холбоотны орнуудад, түүний дотор нэг хөдөлгүүртэй болон хоёр хөдөлгүүртэй онгоцонд байсан.
Өндөр хурдны бөмбөгдөгч онгоц – бөмбөгдөлтийн бай руу үсрэх эсвэл нууцаар ойртох бусад тактикийг ашиглан гэнэтийн дайралт хийх зориулалттай бөмбөгдөгч онгоц.
Алсын зайн бөмбөгдөгч онгоц – алсын зайн бөмбөгдөлт, дайсны шугамын гүнд агаарын дайралт хийх, фронтын бөмбөгдөгч онгоцнуудын эсрэг, фронтын шугамд үйл ажиллагаа явуулах зориулалттай бөмбөгдөгч онгоц.

Цахим холбоос

Commons: Бөмбөгдөгч онгоц – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Wiktionary

Wiktionary: Бөмбөгдөгч онгоц – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу