Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин
| Дракункулёз | |
|---|---|
| Бусад нэр |
|
 | |
| Хүний хөлний шархнаас гарч ирж буй D. medinensis өт | |
| Мэргэшил | Халдварт өвчин |
| Шинж тэмдэг | Урт цагаан өт мөлхөж гарч ирдэг өвдөлттэй цэврүү |
| Ердийн эхлэл | Халдвар авснаас хойш нэг жилийн дараа |
| Шалтгаан | Гвинейн өтөөр халдварласан копепод залгих, бохирдсон ус уух |
| Урьдчилан сэргийлэх | Халдвар авсан хүмүүс шархыг ундны усанд хийхээс урьдчилан сэргийлэх, бохирдсон усыг цэвэрлэх |
| Эмчилгээ | Өтийг аажмаар гаргаж авах, шинж тэмдгийн эмчилгээ |
| Давтамж | Дэлхий даяар жилд 13-15 тохиолдол бүртгэгддэг (2022–2024)[1][2] |
| Нас баралт | тохиолдлын ~1% |
Дракункулёз буюу Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин (GWD) нь Гвинейн хялгасан хорхойгоор үүсгэгддэг.[3] Гвинейн хорхойн авгалдайг идсэн усны бөөс орсон усыг ууж хэрэглэснээр уг өвчнийг тусдаг.[3] Эхэн үед ямар нэг шинж тэмдэг илэрдэггүй.[4] Жилийн хугацаа өнгөрсний дараа эм хорхой ихэвчлэн хөлний арьсанд цэврүү үүсгэдэг тул тухайн халдвар авсан хүнд шатаж байгаа мэт өвдөлт мэдрэгддэг.[3] Улмаар хэдэн долоо хоногийн дараа хорхой арьснаас гарч ирдэг.[5] Энэ хугацаанд алхах эсвэл ажиллахад хүндрэлтэй болдог.[4] Уг өвчин нь нас баралтын шалтгаан болох нь ховор байдаг.[3]
Шалтгаан
[засварлах | кодоор засварлах]Хүмүүс бол Гвинейн хорхойгоор халдварладаг цорын ганц амьтан юм.[4] Уг хорхойн өт нэгээс хоёр миллиметр өргөн байдаг бөгөөд нас бие гүйцсэн эм хорхой нь 60-100 см урт болдог (эр хорхойнууд үүнээс хамаагүй богино байдаг).[3][4] Хүний биеийн гадна талд байхдаа өндөгнүүд нь гурван долоо хоног амьдрах чадвартай байдаг.[6] Үүнээс өмнө өндөгнүүдийг усны бөөс идэх ёстой.[3] Усны бөөсний дотор орсон авгалдай дөрвөн сар хүртэлх хугацаанд амьдрах чадвартай байдаг.[6] Тиймээс уг өвчин нь жил болгон хүмүүст халдварлан тархахад л тухайн нутаг дэвсгэртээ үргэлжлэн гарах нөхцөл бүрддэг.[7] Уг өвчнийг илэрдэг шинж тэмдгээр нь оношилдог.[8]
Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ ба эмчилгээ
[засварлах | кодоор засварлах]Урьдчилан сэргийлэхийн тулд өвчний оношлогоог эрт хийж, шархалсан хэсгийг ундны усанд хүргэхгүй байх хэрэгтэй.[3] Бусад арга хэмжээнд цэвэр ус хэрэглэх боломжийг сайжруулах, хэрэв ус бохирдсон байвал шүүж хэрэглэх явдал багтана.[3] Даавуугаар шүүж хэрэглэхэд л ихэвчлэн хангалттай байдаг.[5] Ундны бохирдсон усан дахь авгалдайнуудыг устгахын тулд темефос хэмээх химийн бодис ашиглан усыг ариутгаж болнo.[3] Уг өвчнийг эмчлэх эм бэлдмэл эсвэл вакцин байдаггүй.[3] Хорхойг гаргаж авахын тулд хэдэн долоо хоногийн турш түүнийг жижиг саваанд ороох замаар аажуухан салгадаг.[4] Хорхойг гаргаж авахад үүсдэг шархлаа нь голдуу нянгаар халдварладаг байна.[4] Хорхойг салгаж авсны дараа хэдэн сарын туршид өвдөлт мэдрэгддэг.[4]
Өвчний тархалтын судалгаа ба түүх
[засварлах | кодоор засварлах]2013 онд уг өвчний 148 тохиолдол бүртгэгджээ.[3] 1986 онд 3.5 сая тохиолдол бүтгэгдэж байсантай харьцуулахад энэ нь буурсан үзүүлэлт юм.[4] 1980-аад онд 20 улс оронд тохиолдож байсан бол одоогоор Африкийн зөвхөн 4 улсад бүртгэгдэж байна.[3] Хамгийн ихээр нэрвэгдээд байгаа улс бол Өмнөд Судан юм.[3] Уг өвчин нь устан арилж буй хамгийн анхны шимэгч хорхойгоор үүсгэгддэг өвчин болох магадлалтай байгаа.[9] Гвинейн хорхойн өвчний талаар эрт дээр үеэс мэддэг байсан.[4] МЭӨ 1550 онд бичигдэж байсан Египтийн анагаах ухааны Ebers Papyrus номонд энэ өвчний талаар дурдсан байдаг .[10] Дракункулёз хэмээх нэр нь "жижиг луунуудад нэрвэгдэх" гэсэн утгатай Латин хэллэгээс гаралтай бөгөөд[11] европчууд 17-р зуунд Баруун Африкийн Гвинейн эрэг дээр уг өвчин гарч байгааг ажигласны дараа "Гвинейн хорхой" гэж нэрлэх болжээ.[10] Гвинейн хорхойтой ижил төстэй төрөл зүйлүүд бусад амьтдыг өвчлүүлдэг.[12] Харин ажиглахад хүмүүст халдварладаггүй бололтой.[12] Уг өвчнийг халуун орны мартагдсан өвчин гэж ангилдаг.[13]
References
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Update: 14 human cases of Guinea worm reported in 2023". Carter Center. 6 March 2024. Архивласан огноо 2024-03-10. Татаж авсан: 19 April 2024.
- ↑ "Update: 15 Human Cases of Guinea Worm Reported in 2024", 2024-05-15, <https://reliefweb.int/report/world/15-human-cases-guinea-worm-reported-2024>
- ↑ 3.00 3.01 3.02 3.03 3.04 3.05 3.06 3.07 3.08 3.09 3.10 3.11 3.12 "Dracunculiasis (guinea-worm disease) Fact sheet N°359 (Revised)". World Health Organization. March 2014. Татаж авсан: 18 March 2014.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 Greenaway, C (Feb 17, 2004). "Dracunculiasis (guinea worm disease)". CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Associationmedicalecanadienne. 170 (4): 495–500. PMC 332717. PMID 14970098.
{{cite journal}}: Missing pipe in:|journal=(help) - ↑ 5.0 5.1 Cairncross, S; Tayeh, A; Korkor, AS (Jun 2012). "Why is dracunculiasis eradication taking so long?". Trends in parasitology. 28 (6): 225–30. doi:10.1016/j.pt.2012.03.003. PMID 22520367.
- ↑ 6.0 6.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013). Manson's tropical diseases (23rd edition хэвлэл). Oxford: Elsevier/Saunders. х. e62. ISBN 9780702053061.
{{cite book}}:|edition=has extra text (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ "Parasites - Dracunculiasis (also known as Guinea Worm Disease) Eradication Program". CDC. November 22, 2013. Татаж авсан: 19 March 2014.
- ↑ Cook, Gordon (2009). Manson's tropical diseases (22nd ed. хэвлэл). [Edinburgh]: Saunders. х. 1506. ISBN 9781416044703.
{{cite book}}:|edition=has extra text (help) - ↑ "Guinea Worm Eradication Program". The Carter Center. Carter Center. Эх хувилбараас архивласан: 2015-03-11. Татаж авсан: 2011-03-01.
- ↑ 10.0 10.1 Tropical Medicine Central Resource. "Dracunculiasis". Uniformed Services University of the Health Sciences. Эх хувилбараас архивласан: 2015-06-14. Татаж авсан: 2008-07-15.
- ↑ Barry M (June 2007). "The tail end of guinea worm — global eradication without a drug or a vaccine". N. Engl. J. Med. 356 (25): 2561–4. doi:10.1056/NEJMp078089. PMID 17582064. Эх хувилбараас архивласан: 2010-07-06. Татаж авсан: 2015-08-14.
- ↑ 12.0 12.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013). Manson's tropical diseases (23rd edition хэвлэл). Oxford: Elsevier/Saunders. х. 763. ISBN 9780702053061.
{{cite book}}:|edition=has extra text (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ "Neglected Tropical Diseases". cdc.gov. June 6, 2011. Татаж авсан: 28 November 2014.