Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
ракункулёз
Dracunculus medinensis.jpg
Using a matchstick to remove a guinea worm from the leg of a human
Classification and external resources
ICD-10 B72
ICD-9 125.7
DiseasesDB 3945
eMedicine ped/616
Patient UK Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин
MeSH D004320

Дракункулёз буюу Гвинейн хялгасан хорхойн өвчин (GWD) нь Гвинейн хялгасан хорхойгоор үүсгэгддэг.[1] Гвинейн хорхойн авгалдайг идсэн усны бөөс орсон усыг ууж хэрэглэснээр уг өвчнийг тусдаг.[1] Эхэн үед ямар нэг шинж тэмдэг илэрдэггүй.[2] Жилийн хугацаа өнгөрсний дараа эм хорхой ихэвчлэн хөлний арьсанд цэврүү үүсгэдэг тул тухайн халдвар авсан хүнд шатаж байгаа мэт өвдөлт мэдрэгддэг.[1] Улмаар хэдэн долоо хоногийн дараа хорхой арьснаас гарч ирдэг.[3] Энэ хугацаанд алхах эсвэл ажиллахад хүндрэлтэй болдог.[2] Уг өвчин нь нас баралтын шалтгаан болох нь ховор байдаг.[1]

Шалтгаан[засварлах | edit source]

Хүмүүс бол Гвинейн хорхойгоор халдварладаг цорын ганц амьтан юм.[2] Уг хорхойн өт нэгээс хоёр миллиметр өргөн байдаг бөгөөд нас бие гүйцсэн эм хорхой нь 60-100 см урт болдог (эр хорхойнууд үүнээс хамаагүй богино байдаг).[1][2] Хүний биеийн гадна талд байхдаа өндөгнүүд нь гурван долоо хоног амьдрах чадвартай байдаг.[4] Үүнээс өмнө өндөгнүүдийг усны бөөс идэх ёстой.[1] Усны бөөсний дотор орсон авгалдай дөрвөн сар хүртэлх хугацаанд амьдрах чадвартай байдаг.[4] Тиймээс уг өвчин нь жил болгон хүмүүст халдварлан тархахад л тухайн нутаг дэвсгэртээ үргэлжлэн гарах нөхцөл бүрддэг.[5] Уг өвчнийг илэрдэг шинж тэмдгээр нь оношилдог.[6]

Урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ ба эмчилгээ[засварлах | edit source]

Урьдчилан сэргийлэхийн тулд өвчний оношлогоог эрт хийж, шархалсан хэсгийг ундны усанд хүргэхгүй байх хэрэгтэй.[1] Бусад арга хэмжээнд цэвэр ус хэрэглэх боломжийг сайжруулах, хэрэв ус бохирдсон байвал шүүж хэрэглэх явдал багтана.[1] Даавуугаар шүүж хэрэглэхэд л ихэвчлэн хангалттай байдаг.[3] Ундны бохирдсон усан дахь авгалдайнуудыг устгахын тулд темефос хэмээх химийн бодис ашиглан усыг ариутгаж болнo.[1] Уг өвчнийг эмчлэх эм бэлдмэл эсвэл вакцин байдаггүй.[1] Хорхойг гаргаж авахын тулд хэдэн долоо хоногийн турш түүнийг жижиг саваанд ороох замаар аажуухан салгадаг.[2] Хорхойг гаргаж авахад үүсдэг шархлаа нь голдуу нянгаар халдварладаг байна.[2] Хорхойг салгаж авсны дараа хэдэн сарын туршид өвдөлт мэдрэгддэг.[2]

Өвчний тархалтын судалгаа ба түүх[засварлах | edit source]

2013 онд уг өвчний 148 тохиолдол бүртгэгджээ.[1] 1986 онд 3.5 сая тохиолдол бүтгэгдэж байсантай харьцуулахад энэ нь буурсан үзүүлэлт юм.[2] 1980-аад онд 20 улс оронд тохиолдож байсан бол одоогоор Африкийн зөвхөн 4 улсад бүртгэгдэж байна.[1] Хамгийн ихээр нэрвэгдээд байгаа улс бол Өмнөд Судан юм.[1] Уг өвчин нь устан арилж буй хамгийн анхны шимэгч хорхойгоор үүсгэгддэг өвчин болох магадлалтай байгаа.[7] Гвинейн хорхойн өвчний талаар эрт дээр үеэс мэддэг байсан.[2] МЭӨ 1550 онд бичигдэж байсан Египтийн анагаах ухааны Ebers Papyrus номонд энэ өвчний талаар дурдсан байдаг .[8] Дракункулёз хэмээх нэр нь "жижиг луунуудад нэрвэгдэх" гэсэн утгатай Латин хэллэгээс гаралтай бөгөөд[9] европчууд 17-р зуунд Баруун Африкийн Гвинейн эрэг дээр уг өвчин гарч байгааг ажигласны дараа "Гвинейн хорхой" гэж нэрлэх болжээ.[8] Гвинейн хорхойтой ижил төстэй төрөл зүйлүүд бусад амьтдыг өвчлүүлдэг.[10] Харин ажиглахад хүмүүст халдварладаггүй бололтой.[10] Уг өвчнийг халуун орны мартагдсан өвчин гэж ангилдаг.[11]

References[засварлах | edit source]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 Dracunculiasis (guinea-worm disease) Fact sheet N°359 (Revised). World Health Organization (March 2014). 18 March 2014-д хандсан.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 Greenaway, C (Feb 17, 2004). "Dracunculiasis (guinea worm disease).". CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Associationmedicalecanadienne 170 (4): 495–500.
  3. 3.0 3.1 Cairncross, S (Jun 2012). "Why is dracunculiasis eradication taking so long?". Trends in parasitology 28 (6): 225–30. DOI:10.1016/j.pt.2012.03.003.
  4. 4.0 4.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013). Manson's tropical diseases., 23rd edition, Oxford: Elsevier/Saunders. ISBN 9780702053061. 
  5. Parasites - Dracunculiasis (also known as Guinea Worm Disease) Eradication Program. CDC (November 22, 2013). 19 March 2014-д хандсан.
  6. Cook, Gordon (2009). Manson's tropical diseases., 22nd ed., [Edinburgh]: Saunders. ISBN 9781416044703. 
  7. Guinea Worm Eradication Program. The Carter Center. Carter Center. 2011-03-01-д хандсан.
  8. 8.0 8.1 Tropical Medicine Central Resource. Dracunculiasis. Uniformed Services University of the Health Sciences. 2008-07-15-д хандсан.
  9. Barry M (June 2007). "The tail end of guinea worm — global eradication without a drug or a vaccine". N. Engl. J. Med. 356 (25): 2561–4. DOI:10.1056/NEJMp078089.
  10. 10.0 10.1 Junghanss, Jeremy Farrar, Peter J. Hotez, Thomas (2013). Manson's tropical diseases., 23rd edition, Oxford: Elsevier/Saunders. ISBN 9780702053061. 
  11. Neglected Tropical Diseases (June 6, 2011). 28 November 2014-д хандсан.