Шагасын өвчин

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Шагасын өвчин
Trypanosoma cruzi crithidia.jpeg
Photomicrograph of Giemsa-stained Trypanosomacruzi
Classification and external resources
ICD-10 B57
ICD-9 086
DiseasesDB 13415
MedlinePlus 001372
eMedicine med/327
Patient UK Шагасын өвчин
MeSH D014355

Шагасын өвчин буюу Aмерикийн трипаносомоз нь халуун орны шимэгчээр дамжин халдварладаг өвчин бөгөөд Trypanosomacruzi төрлийн энгийн биетээр үүсгэгддэг.[1] Энэ өвчин нь үнсэгч бясаа хэмээх шавьжаар тархагддаг.[1] Өвчний шинж тэмдэг халдварлалтын явцад өөрчлөгддөг байна. Эхний үед шинж тэмдэг бараг илэрдэггүй эсвэл халуурах, тунгалгийн зангилаа хавдах, толгой өвдөх эсвэл хазсан хэсэгт хавдах зэрэг хөнгөн хэлбэрээр илэрдэг.[1] 8–12 долоо хоногийн дараа халдвар авсан хүн тухайн өвчний архаг үе шатанд шилжиж, 60–70 хувьд нь цаашдын шинж тэмдэг илэрдэггүй.[2][3] Үлдсэн 30-40 хувьд анх халдвар авснаас хойш 10-30 жилийн туршид бусад шинж тэмдэг ахин илэрсээр байдаг.[3] Үүнд 20-30 хувийн тохиолдолд зүрхний ховдол томорч, улмаар зүрхний дутагдалд хүргэдэг.[1] Нийт өвчлөгсдийн 10 хувьд улаан хоолой томрох эсвэл бүдүүн гэдэс томрох зэрэг шинж тэмдэг илэрдэг.[1]

T. cruzi нь голдуу Triatominae төрлийн цус сордог “үнсэгч шавьжаар" дамжин хүн болон хөхтөн амьтдад тархдаг.[4] Эдгээр шавьж нь өөр өөр нэртэй байдаг бөгөөд Аргентин, Боливи, Чили болон Парагвайд vinchuca, Бразилд barbeiro (цус ханагч), Колумбад pito, Төв Америкт chinche, Венесуэлд chipo гэж тус тус нэрлэдэг. Мөн түүнчлэн уг өвчин нь цус сэлбэх, эд эрхтэн шилжүүлэн суулгах, шимэгчээр бохирдсон хоол хүнс идэх явцад, мөн эхээс урагт дамжиж болно.[1] Халдвар авсан эсэхийг эрт оношлохын тулд микроскоп ашиглан цусанд шимэгч бий эсэхийг тогтооно.[3] Цусанд T. cruzi–ийн эсрэг биет байгаа эсэхийг олж тогтоох замаар архагшсан өвчнийг оношилдог.[3]

Урьдчилан сэргийлэхийн тулд үнсэгч бясааг устгаж, хазуулахгүй байх хэрэгтэй.[1] Урьдчилан сэргийлэх бусад арга хэмжээнд цус сэлбэхэд ашигладаг цусыг урьдчилан сайн шинжлэх явдал багтана.[1] 2013 оны байдлаар уг өвчний эсрэг вакцин гараагүй байсан.[1] Өвчлөлийн эхний үе шатанд бензнидазол эсвэл нифуртимокс зэрэг эмээр эмчлэх боломжтой.[1] Эрт оношилж, цаг алдалгүй эмчилвэл бараг бүх тохиолдолд бүрэн эмчлэгддэг хэдий ч удах тусам эмчилгээний үр дүн буурдаг.[1] Архаг өвчтэй хүн эдгээр эмийг хэрэглэхэд сүүлийн үе шатны шинж тэмдгийн илрэх хугацаа удааширч эсвэл огт илэрдэггүй.[1] Бензнидазол болон нифуртимоксийг хэрэглэхэд нийт хэрэглэгчийн 40 хүртэлх хувьд арьс үрэвсэх, тархи хордох, хоол боловсруулах тогтолцоо цочрох зэрэг түр зуурын харш нөлөө үзүүлдэг [1].[2][5][6]

Ихэнх тохиолдолд Мексик, Төв Америк, Өмнөд Америкт амьдардаг 7-8 сая хүн шагасын өвчин туссан байдаг.[1] 2006 оны байдлаар уг өвчнөөр жилд 12,500 хүн нас баржээ.[2] Уг өвчнөөр өвдсөн ихэнх хүмүүс ядуу[2] бөгөөд халдвар авснаа ч мэддэггүй байна.[7] Хүн амын томоохон шилжилт хөдөлгөөний улмаас шагасын өвчний тохиолдол бүртгэгдсэн газруудын хүрээ тэлж, Европын улс орнууд болон Америкийн Нэгдсэн Улс багтах болжээ.[1] Эдгээр газарт 2014 он хүртэлх хугацаанд тус өвчний тархалт нэмэгдсээр л байсан.[8] Уг өвчнийг анх 1909 онд Карлос Шагас илрүүлж тодорхойлсон тул түүний нэрээр нэрлэх болжээ.[1] 150 гаруй төрлийн бусад амьтад уг өвчнийг туссан байдаг.[2]

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 Chagas disease (American trypanosomiasis) Fact sheet N°340. World Health Organization (March 2013). 23 February 2014-д хандсан.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Rassi A, Rassi A, Marin-Neto JA (April 2010). "Chagas disease". Lancet 375 (9723): 1388–402. DOI:10.1016/S0140-6736(10)60061-X.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 RassiA, Jr (June 2012). "American trypanosomiasis (Chagas disease).". Infectious disease clinics of North America 26 (2): 275–91. DOI:10.1016/j.idc.2012.03.002.
  4. DPDx – Trypanosomiasis, American. Fact Sheet. Centers for Disease Control (CDC). 12 May 2010-д хандсан.
  5. Bern C, Montgomery SP, Herwaldt BL, et al. (November 2007). "Evaluation and treatment of chagas disease in the United States: a systematic review". JAMA 298 (18): 2171–81. DOI:10.1001/jama.298.18.2171.
  6. Rassi A, Dias JC, Marin-Neto JA, Rassi A (April 2009). "Challenges and opportunities for primary, secondary, and tertiary prevention of Chagas' disease". Heart 95 (7): 524–34. DOI:10.1136/hrt.2008.159624.
  7. (2008) Encyclopedia of entomology, 2nd ed., Dordrecht: Springer. ISBN 9781402062421. 
  8. Bonney, KM (2014). "Chagas disease in the 21st Century: a public health success or an emerging threat?". Parasite 21: 11. DOI:10.1051/parasite/2014012. Загвар:Open access