Алматы

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Алматы хот
—  улсын ач холбогдолтой хот  —
хас. Алматы қаласы
орос. город Алма-Ата

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг

Алматы
Улс, орон Хасаг Хасаг (БНХасУ)
Дүүрэг (3) Нэр бүхий 7 дүүрэгтэй
Газар нутаг 451 км²
Газрын байц д.т.д. 851 м
Хүн ам 2011 онд 1,434,755 хүн
Нягт сийрэг 4139 хүн/км²
Ард түмэн 51.1% - хасаг, 33.0% - орос
5.7% - уйгур, 10.2% - бусад
Нутгийн олон Алматынхан
1854 он Оросууд хэрэмт суурин үүсгэсэн
Эхэндээ оросоор Верный гэж байв
1921 он оросоор Алма-Ата гэх болсон
1927-1998 он Хасаг орны нийслэл
1991 он хасаг Алматы нэр үнэд оров
Цагийн бүс Алматын цаг (ГЦ+6)
Автомашиных А
Цахим газар almaty.kz (хасагаар)

Алматы (хас. Алматы, дуудлага нь [алмаа-тэ], үүнээс Алмата, балархай эгшгийг гээж Алмат гэж болох, дундад зууны үеэс түрэг-монголчууд алим ургадаг энэ газрыг ийн нэрийджээ. Тэгэхдээ бүр «алимату» (алимт) гэдэг монгол язгууртай гэх судалгаа байна.[1] үүнээс монголоор Алимт эсвэл Алимтай гэх, мөн Зөвлөлтийн үеэс оросоор тогтсон Алма-Ата гэдгийг даган ярьж бичиж байсан заншил одоо ч бүрэн хоцрогдоогүй байна) — Казахстаны тэргүүн их хот. Улсдаа «Өмнөд нийслэл» гэж өргөгддөг. Алматы 1929-өөс 1997 он хүртэл Казахын нийслэл байсан. 1997 онд нийслэл нь Астанад шилжсэн ч улсынхаа худалдаа арилжаа, соёлын төв хэвээр үлджээ. Алматы хотын хүн ам 1989 онд 1.07 сая, 1999 онд 1.13 саяаар тоологдож байв.[2] 2010 оноор таслан үзвэл 1.42 сая хүн оршин суудаг гэх тооцоо бий. Хэрвээ бүртгэлгүйчүүдийг (ажиллаж хөдөлмөрлөхөөр ирсэн) багтаавал 2 саяд дөхнө. 2010 оны тоо бүртгэлээр оршин суугчдын 51.06% - хасаг, 33.02% - орос, 5.73% - уйгур, үлдэх 10% гаран болохоор бусад яс үндэст хүн гэж мэдэгдэж байна.[3]

Зураг[засварлах]

Хотын зүүн урд захын «Хөх дов» (хас. Көктөбе) -ноос харагдах хотын үзэмж

Мөн үзэх[засварлах]

Баримт, тайлбар[засварлах]

  1. Монгольские топонимы в Казахстане (Г.К.Конкашпаев 1956). Үүнд Алматы - «алимт», Шабарты - «шаварт», Уласты - «улиаст» гэх зэргээр дурдагджээ. Хасаг хэлээр харин алимтай, алимт -г «алмалык» гэдэг юм байна.
  2. О некоторых итогах переписи населения Казахстана (About some results of the Kazakhstan population census) (Орос хэл)
  3. Национальный состав населения Республики Казахстан