Уйгур үндэстэн

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Уйг-үн мб.png
Уйгур үндэстэн
Khotan-mercado-chicas-d01.jpg
Олон нэр уйгур, худам монгол, оросоос → Уйгур
кирил монгол эгшиг зохицлоос → Уйгар
Өнөөгийн байдал
Нутаг орон Дэлхий даяар — 10.5 сая. Үүнээс:
Flag of the People's Republic of China.svg Хятад (БНХАУ) — 10,069,346 (2010)

Хасаг Хасаг (БНХасУ) — 223,100 (2009)
Узбекистан Узбек (БНУзбУ) — 55,220 (2008)

Кыргызстан Хиргис — 49,000 (2009)
Хэл аялгуу Уйгур хэл, Хятад хэл
Бичиг үсэг араб үсэгт уйгур бичиг
Шүтлэг Сунни дэгтэй Исламын шашин
Төрөл холбоо
Ойр төрөл Үзбек үндэстэн, Салар ястан
Хэл угсаа Түрэг угсаатан
Өвөг дээдэс Харлаг, Тохар, эртний Уйгур

Уйгур (уйг. ئۇيغۇر‎, у.л.б.: Uyghur; хялбаршуулсан ханз: уламжлалт ханз: пиньинь: Wéiwú'ěr; [ʔʊjˈʁʊː][1]) нь Зүүн болон Төв Азид оршин суудаг Түрэг угсааны үндэстэн юм. Өнөөдөр уйгурууд ихэвчлэн Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Шинжян-Уйгурын Өөртөө Засах Оронд оршин суудаг. Шинжяны уйгуруудын 80% нь баруун өмнөд хэсгийн Таримын хотгорт амьдардаг байна.[2]

Хятад дахь, Шинжянаас гадна уйгуруудын төвлөрсөн газар бол Хүнань мужийн өмнө-төв хэсэгт орших Таоюань аймаг болно.[3] Хятадаас гадна Казахстан, Кыргызстан, Узбекистан зэрэг Төв Азийн орнуудад уйгурууд олноор оршин суудаг. Түүнчлэн Афганистан, Пакистан, Туркт цөөн тоогоор амьдардаг байна.[4]


Салан тусгаарлах хөдөлгөөн[засварлах]

Уйгуруудын үзэж буйгаар 1949 оны Зүүн Туркестаны 1,820,000 км2 газраас Цинхай, Ганьсуд зарим нутаг нь орсон байна.[5][6] Тэд Ганьсуд 120,000 гаруй км2 газар алдсан гэж үздэг. Одоо Шиньжян муж 1,664,900 км2 нутагтай.

Зураг[засварлах]

Мөн үзэх[засварлах]

уйгур гэдэг уг нь үе болон гэр гэсэн хоёр үгнээс бүрдсэн монгол болон түрэг хэлтэн аймгуудын нэгдэл болно. үе гэдэг эртний монгол үгийн утга бол нийлэн нэгдэх гэсэн утга бөгөөд өнөө цагийн монгол хэлэнд үй түмэн болон үй олон гэсэн үгэнд хэрэглэгдэн. Мөн үе мөч гэсэн үгэнд ордог бөгөөд мөч хоорондыг нэгдтэгдэг бөлөг болно. гэр гэсэн үг өнөө цагийн гэр болно. уйгар бол кирилжуулсан монгол бичгээр үйгэр болно.

Эшлэл[засварлах]

  1. Mair, Victor (13 July 2009). A Little Primer of Xinjiang Proper Nouns. Language Log. 30 July 2009-д хандсан.
  2. Dillon, Michael (2004). Xinjiang: China's Muslim far northwest. Routledge. ISBN 9780415320511. p.24
  3. "Ethnic Uygurs in Hunan Live in Harmony with Han Chinese", 29 December 2000 
  4. Ethno-Diplomacy: The Uyghur Hitch in Sino-Turkish Relations (PDF). 2011-08-28-д хандсан.
  5. Uyghuramerican.org:About Uyghurs
  6. East Turkistan is a lost Country