Афганистан

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Исламын Бүгд Найрамдах Афганистан Улс
дари. جمهوری اسلامی افغانستان
пашт. د افغانستان اسلامي جمهوریت
Далбаа Сүлд
Дуулал: "Афганистан улсын үндэсний дуулал"
Нийслэл
(ихийн их хот)
Кабул
Албан ёсны хэл Пашто, Дари (Перс)
Угсаатны
бүтэц
 (2004)
42% Паштан
27% Тажик
9% Хазара
9% Узбек
4% Аймак
3% Туркмен
2% Балуч
4% бусад[1]
Төрийн хэлбэр ба засаг баригч Исламын бүгд найрамдах улс
 -  Ерөнхийлөгч Хамид Карзай
 -  Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч Мохаммад Фахим
 -  Дэд ерөнхийлөгч Карим Халили
Түүхэн товчоо
 -  Дуррани улс байгуулагджээ 1747 оны 10-р сар 
 -  Их Британиас тусгаар тогтносон 1919 оны 8 сарын 19 
Нутаг дэвсгэр
 -  Талбай 647,500 км2 (41)
 -  Үүнээс: Ус (%) ялихгүй
Хүн ам
 -  Тооцоо (2011) 29,835,392 (42)
 -  Тооллого (1979) 15.5 сая[2] 
 -  Нягтрал 43.5 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт $30.012 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $966[3] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт $17.885 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $575[3] 
ОТББИ (2008) 29[4] (бага
ХХИ (2011) 0.398[5] (доогуур) (172)
Мөнгөн тэмдэгт Афгани (AFN)
Цагийн бүс +4:30
Замын хөдөлгөөн баруун
Интернетийн АДН .af
Утасны дугаар +93

Исламийн Бүгд Найрамдах Афганистан Улс (пашт. د افغانستان اسلا مي جمهوریت Da Afġānistān Islāmī Jomhoriyat, перс. جمهوری اسلامی افغانستان Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afġānistān) нь далайд гарцгүй Төв Ази, Өмнөд Ази, Баруун Азийн заагт орших улс юм. Афганистан нь өмнөд ба зүүн талаараа Пакистан, баруун талаараа Иран, хойд талаараа Туркменистан, Узбекистан, Тажикистан, зүүн хойд талаараа Хятад улсууд болон Кашмирын маргаантай газар нутагтай хиллэнэ. Афганистан гэдэг нь "Афгануудын нутаг" гэсэн утгатай үг юм.

Афганистан нь соёл урлагын хувьд холилдсон улс бөгөөд зүүн, баруун нутгуудыг холбосон газарт оршдог, худалдаа нүүдлийн эртний чухал цэг юм. Мөн өмнөд, төв, баруун өмнөд азийг холбосон геостратегийн хувьд чухал газар юм. Урт удаан түүхийнх нь явцад энэ газарт олон эзлэн түрэмгийлэгчид ирсэн бөгөөд мөн уугуул иргэд нь орчмын газар нутгийг эзлэж өөрсдийн эзэнт гүрнүүдийг бий болгож байжээ. 1747 онд Ахмед Шах Дуррани Дурранийн эзэнт гүрнийг байгуулсан бөгөөд нийслэл нь Кандахарт байв. Хожим нь нийслэлийг Кабул руу нүүлгэсэн ба ихэнх газар нь орчин тойронд нь байсан улсуудад шилжжээ. 19-р зууны сүүл үед Британийн Энэтхэгийг эзэнт гүрэн болон Оросын эзэнт гүрний хооронд болсон "Их Тоглоом"-д Афганистан нь дундын улс болж байв. 1919 оны 8 сарын 19-нд буюу Англи-Афганы гуравдугаар дайны дараа Афганистан нь гадаад харилцаагаараа Нэгдсэн Вант Улс буюу Британиас бүрэн тусгаар тогтножээ.

1970-аад оны сүүл үеэс Афганистанд иргэний дайн үргэлжилсэн бөгөөд үүнд 1979 оны ЗХУ-ын довтолгоо болон 2001 оны АНУ-ын ахласан, Талибаны засаглалыг унагаасан довтолгоонуудад гадаадын улс орнууд ч оролцож байна. 2001 оны сүүлчээр НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөл Аюулгүйн байдлыг хангах олон улсын тусламжийн хүчинг (International Security Assistance Force, ISAF) баталжээ. Энэ хүчин нь Ерөнхийлөгч Хамид Карзайн засгийн газарт хуулийн хэрэгжилт, дэд бүтцийг сайжруулахад тусалцаа үзүүлэх зорилготой, НАТО-ын цэргүүдээс бүтсэн хүчин юм. 2005 онд удаан хугацааны хамтын ажиллагааны төлөөх хэлэлцээрт АНУ, Афганистан улсууд нь гарын үсэг зуржээ. Афганистаны сэргээн байгуулалтын төлөө дэлхийн орнууд олон тэрбум доллар олгож байна.

[засварлах] Эх үүсвэр

[засварлах] Гадаад холбоос

Commons
Commons: أفغانستان - зураг, дуу, бусад юмс

Хувийн хэрэгсэлүүд
Нэрний зайнууд

Хувилбарууд
Үйлдлүүд
Залуурдагч
Багаж хэрэгслүүд
Бусад хэлээр