Ази
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
.svg)
|
|||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
Ази нь дэлхийн нийт гадаргуугийн 8.6% (хуурай газрын 29.4%)-г эзэлдэг, өнөөгийн дэлхийн хүн амын 60% (3.88 тэрбум ) нь амьдардаг дэлхийн хамгийн том тив юм. Ихэнх хэсэг нь дэлхийн зүүн ба хойд хагаст оршдог бөгөөд Европ тивийн хамт Евразийн эх газрыг бүрдүүлнэ. Африк тивээс Улаан тэнгис, Суэцийн сувгаар, Европ тивээс Уралын нуруу, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Хар тэнгисээр тусгаарлагддаг. Зүүн талаараа Номхон далай, өмнөд талаараа нь Энэтхэгийн далай, хойд талаараа нь Умард мөсөн далайтай тус тус залгана.
Шумер, Хятад, Энэтхэг гэх мэт дэлхийн хамгийн анхны соёл иргэншлүүд Ази тивд анх үүссэн гэж үздэг.
[засварлах] Бүсчлэл, улс орнуудын товчоо
| Бүс, улсын далбаа, улсын нэр | Газар нутгийн хэмжээ (км²) |
Хүн амын тоо (2008 оны 7-р сарын 1-ны байдлаар.) |
Хүн амын нягтрал (хүн/км²) |
Нийслэл |
|---|---|---|---|---|
| Дундад Ази: | ||||
 Казахстан[1] |
2,724,927 | 15,666,533 | 5.7 | Астана |
 Кыргызстан |
198,500 | 5,356,869 | 24.3 | Бишкек |
 Тажикистан |
143,100 | 7,211,884 | 47.0 | Душанбе |
 Туркменистан |
488,100 | 5,179,573 | 9.6 | Ашхабад |
 Узбекистан |
447,400 | 28,268,441 | 57.1 | Ташкент |
| Зүүн Ази: | ||||
 Хятад[2] |
9,584,492 | 1,322,044,605 | 134.0 | Бээжин |
 Хонконг[3] |
1,092 | 7,008,300[4] | 6,417.9 | — |
 Макао[5] |
25 | 460,823 | 18,473.3 | — |
 Япон |
377,835 | 127,288,628 | 336.1 | Токио |
 Тайвань[6] |
35,980 | 22,920,946 | 626.7 | Тайбэй |
 Хойд Солонгос |
120,540 | 23,479,095 | 184.4 | Пхеньян |
 Өмнөд Солонгос |
98,480 | 49,232,844 | 490.7 | Сөүл |
 Монгол |
1,565,000 | 2,996,082 | 2.0 | Улаанбаатар |
| Хойд Ази: | ||||
 Орос[7] |
17,075,400 | 142,200,000 | 26.8 | Москва |
| Зүүн Өмнөд Ази: | ||||
 Бруней |
5,770 | 381,371 | 66.1 | Бандар Сери Бегаван |
 Мьянмар |
676,578 | 47,758,224 | 70.3 | Найпьидо[8] |
 Камбож[9] |
181,035 | 13,388,910 | 74 | Пномпень |
 Зүүн Тимор[10] |
15,007 | 1,108,777 | 73.8 | Дили |
 Индонез[11] |
1,919,440 | 230,512,000 | 120.1 | Жакарта |
 Лаос |
236,800 | 6,677,534 | 28.2 | Вьентьян |
 Малайз |
329,847 | 27,780,000 | 84.2 | Куала Лумпур |
 Филиппин |
300,000 | 92,681,453 | 308.9 | Манила |
 Сингапур |
704 | 4,608,167 | 6,545.7 | Сингапур |
 Тайланд |
514,000 | 65,493,298 | 127.4 | Бангкок |
 Вьетнам |
331,690 | 86,116,559 | 259.6 | Ханой |
| Өмнөд Ази: | ||||
 Афганистан |
647,500 | 32,738,775 | 42.9 | Кабул |
 Бангладеш |
147,570 | 153,546,901 | 1040.5 | Дака |
 Бутан |
38,394 | 682,321 | 17.8 | Тхимпху |
 Энэтхэг[12] |
3,287,263 | 1,147,995,226 | 349.2 | Шинэ Дели |
 Мальдив |
300 | 379,174 | 1,263.3 | Мале |
 Балба |
147,181 | 29,519,114 | 200.5 | Катманду |
 Пакистан |
803,940 | 167,762,049 | 208.7 | Исламабад |
 Шри Ланка |
65,610 | 21,128,773 | 322.0 | Sri Jayawardenapura-Kotte |
| Баруун Ази: | ||||
 Армен[13] |
Ереван | |||
 Азербайжан[14] |
46,870 | 3,845,127 | 82.0 | Баку |
 Бахрейн |
665 | 718,306 | 987.1 | Манама |
 Кипр[15] |
9,250 | 792,604 | 83.9 | Никосиа |
 Гүрж[16] |
Тибилис | |||
 Ирак |
437,072 | 28,221,181 | 54.9 | Багдад |
 Иран |
1,648,195 | 70,472,846 | 42.8 | Тегеран |
 Израйль |
20,770 | 7,112,359 | 290.3 | Иерусалим[17] |
 Йордан |
92,300 | 6,198,677 | 57.5 | Амман |
 Кувейт |
17,820 | 2,596,561 | 118.5 | Кувейт хот |
 Ливан |
10,452 | 3,971,941 | 353.6 | Бейрут |
 Оман |
212,460 | 3,311,640 | 12.8 | Маскат |
 Палестин |
6,257 | 4,277,000 | 683.5 | Ramallah |
 Катар |
11,437 | 928,635 | 69.4 | Доха |
 Саудын Араб |
1,960,582 | 23,513,330 | 12.0 | Рияд |
 Сири |
185,180 | 19,747,586 | 92.6 | Дамаск |
 Турк[18] |
Анкара | |||
 Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс |
82,880 | 4,621,399 | 29.5 | Абу Даби |
 Йемен |
527,970 | 23,013,376 | 35.4 | Санаа |
| Total | 43,810,582 | 4,162,966,086 | 89.07 | |
- Note: Египет-н хэсэг (Синайн хойг) нь газарзүйн хувьд Баруун Азид байрлана.
[засварлах] Эшлэл, зүүлт
- ↑ Казахстан нь Төв Ази, Европт оршино.
- ↑ Гонконг, Макао болон Тайвань ороогүй болно.
- ↑ Хонконг нь Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
- ↑ HK Census and Statistics Department. Censtatd.gov.hk. 2009-08-28-д хандсан.
- ↑ Макао нь Хонконгийн хамт Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
- ↑ Энэ улс нь Тайвань аралд орших, тусгаар тогтносон байдал нь эргэлзээтэй улс юм. Хятадын Тайбэй гэж нэрлэгдэх нь олон.
- ↑ Орос улсын нутаг дэвсгэр нь Ази ба Европ тивд оршино.
- ↑ The administrative capital of Burma (Myanmar) was officially moved from Yangon (Rangoon) to a militarised greenfield just west of Pyinmana on 6 November 2005.
- ↑ General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September, 2008
- ↑ East Timor is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania.
- ↑ Indonesia is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania; figures do not include Irian Jaya and Maluku Islands, frequently reckoned in Oceania (Melanesia/Australasia).
- ↑ Includes Jammu and Kashmir, a contested territory among India, Pakistan, and the PRC.
- ↑ Армен нь Баруун Азид орших ч, түүх болон улс төрийн хувьд Европтой илүү холбоотой.
- ↑ Азербайжан нь газар нутгийн хувьд Баруун Ази ба Европд оршдог.
- ↑ Кипр нь Газар дундын тэнгисийн зүүн сав орчимд байрлах ба түүх болон улс төрийн хувьд Европтой холбоотой юм. Гэсэн ч НҮБ Кипр-г баруу Ази хэмээн тооцдог.
- ↑ Гүрж нь Баруун Ази, Зүүн Европд байрлана.
- ↑ In 1980, Jerusalem was proclaimed Israel's united capital, following its annexation of Arab-dominant East Jerusalem during the 1967 Six-Day War. The United Nations and many countries do not recognize this claim, with most countries maintaining embassies in Tel Aviv instead.
- ↑ Турк нь Ази болон Европд оршдог, хүн амын 90 хувь нь лалын шашинтай Азийн улс боловч, Олимпийн хороодод Европын улс гэж явдаг. Европын холбоонд нэрээ дэвшүүлээд буй.
| Азийн орнууд |
|---|
| Азербайжан1 · АНЭУ · Армен · Афганистан · Балба · Бангладеш · Бахрейн · Бруней · Бутан · Вьетнам · Гүрж1 · Египет2 · Дорно Тимор3 · Израйль · Индонез3 · Йордан · Ирак · Иран · Йемен · Казахстан1 · Камбож · Катар · Кипр · Кыргызстан · Кувейт · Лаос · Ливан · Малайз · Мальдив · Монгол · Мьянмар · Оман · Орос1 · Узбекистан · Пакистан · Саудын Араб · Сингапур · Сири · Хойд Солонгос · Өмнөд Солонгос · Тажикистан · Тайвань4 · Тайланд · Туркменистан · Турк1 · Филиппин · Хятад · Шри Ланка · Энэтхэг · Япон |
| 1 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх хэсэг нь Европт оршдог. 2 Нутаг дэвсгэр ихэнх хэсэг нь Африкт оршдог. 3 Нутаг дэвсгэр нь бүхэлдээ эсвэл хэсэгчлэн нь Далайн орнуудад оршдог. 4 Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайвань нь НҮБ-ийн гишүүн бус.  |
| Дэлхийн тивүүд | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||
 |
Энэ өгүүлэл хэт богино байна. Үүнийг өргөжүүлж Википедиад туслаарай. |
