Ази

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Ази
Asia (orthographic projection).svg
Нутаг дэвсгэр 44,579,000 км²
Хүн ам 3,879,000,000 хүн
Нягтшил 89 хүн/км²
Нутгийнхан Азийнхан
Хувь хэсэг Дорнод Ази
Дорно-Өмнөд Ази
Өмнөд Ази
Өрнөд Ази
Умард Ази
Улс орон бүрэн эрхт 48 улс
Афганистан Афган
Flag of Saudi Arabia.svg Саудын Араб
Flag of Armenia.svg Армен
Азербайжан Азербайжан
Flag of Bahrain.svg Бахрейн
Flag of Bangladesh.svg Бангладеш
Flag of Myanmar.svg Мьянмар
Flag of Bhutan.svg Бутан
Бруней Бруней
Flag of Cambodia.svg Камбож
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс БНХАУ
Flag of Cyprus.svg Кипр
Хойд Солонгос БНАСАУ
Өмнөд Солонгос БНСУ
Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс АНЭУ
Flag of the Philippines.svg Филиппин
Гүрж Гүрж
Flag of Indonesia.svg Индонез
Flag of India.svg Энэтхэг
Иран Иран
Flag of Iraq.svg Ирак
Израйль Израиль
Япон Япон
Flag of Jordan.svg Йордан
Хасаг Хасаг
Кыргызстан Хиргис
Flag of Kuwait.svg Кувейт
Flag of Laos.svg Лаос
Flag of Lebanon.svg Ливан
Flag of Malaysia.svg Малайз
Flag of Maldives.svg Мальдив
Монгол Монгол
Балба Балба
Flag of Oman.svg Оман
Flag of Pakistan.svg Пакистан
Катарын далбаа Катар
Орос ОХУ
Flag of Singapore.svg Сингапур
Flag of Syria.svg Сири
Flag of Sri Lanka.svg Шри-Ланка
Flag of Thailand.svg Тайланд
Flag of Tajikistan.svg Тажик
Зүүн Тимор Дорнод Тимор
Flag of Turkmenistan.svg Туркмен
Flag of Turkey.svg Турк
Узбекистан Узбек
Flag of Vietnam.svg Вьетнам
Flag of Yemen.svg Йемен
Чанад нутаг бүгд 3
Тоогдоогүй орон бүгд 6
Газар газрын хэл
хятад, хинди, араб, бенгал, орос, япон, солонгос, жава, тэлүгү, марати, вьетнам, тамил, турк, панжаб, перс; бирм; малай г.м
Цагийн бүс UTC+2 - UTC+12
Интернетийн домэйн хаяг .asia
Олны хот Япон Токио
Өмнөд Солонгос Сөүл
Энэтхэг Мумбай
Энэтхэг Дели
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Шанхай
Пакистан Карачи
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Бээжин
Индонез Жакарта
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс Хонконг
Иран Тегеран
Тайланд Бангкок

Ази нь дэлхийн нийт гадаргуугийн 8.6% (хуурай газрын 29.4%)-г эзэлдэг, өнөөгийн дэлхийн хүн амын 60% (3.88 тэрбум ) нь амьдардаг дэлхийн хамгийн том тив юм. Ихэнх хэсэг нь дэлхийн зүүн ба хойд хагаст оршдог бөгөөд Европ тивийн хамт Евразийн эх газрыг бүрдүүлнэ. Африк тивээс Улаан тэнгис, Суэцийн сувгаар, Европ тивээс Уралын нуруу, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Хар тэнгисээр тусгаарлагддаг. Зүүн талаараа Номхон далай, өмнөд талаараа нь Энэтхэгийн далай, хойд талаараа нь Умард мөсөн далайтай тус тус залгана.

Шумер, Хятад, Энэтхэг гэх мэт дэлхийн хамгийн анхны соёл иргэншлүүд Ази тивд анх үүссэн гэж үздэг.


Бүсчлэл, улс орнуудын товчоо[засварлах]

Бүс, улсын далбаа, улсын нэр Газар нутгийн хэмжээ
(км²)
Хүн амын тоо
(2008 оны 7-р сарын 1-ны байдлаар.)
Хүн амын нягтрал
(хүн/км²)
Нийслэл
Дундад Ази:
Flag of Kazakhstan.svg Казахстан[1] 2,724,927 15,666,533 5.7 Астана
Flag of Kyrgyzstan.svg Кыргызстан 198,500 5,356,869 24.3 Бишкек
Flag of Tajikistan.svg Тажикистан 143,100 7,211,884 47.0 Душанбе
Flag of Turkmenistan.svg Туркменистан 488,100 5,179,573 9.6 Ашхабад
Flag of Uzbekistan.svg Узбекистан 447,400 28,268,441 57.1 Ташкент
Зүүн Ази:
Flag of the People's Republic of China.svg Хятад[2] 9,584,492 1,322,044,605 134.0 Бээжин
Flag of Hong Kong.svg Хонконг[3] 1,092 7,008,300[4] 6,417.9
Flag of Macau.svg Макао[5] 25 460,823 18,473.3
Flag of Japan.svg Япон 377,835 127,288,628 336.1 Токио
Flag of the Republic of China.svg Тайвань[6] 35,980 22,920,946 626.7 Тайбэй
Flag of North Korea.svg Хойд Солонгос 120,540 23,479,095 184.4 Пхеньян
Flag of South Korea.svg Өмнөд Солонгос 98,480 49,232,844 490.7 Сөүл
Flag of Mongolia.svg Монгол 1,565,000 2,996,082 2.0 Улаанбаатар
Хойд Ази:
Flag of Russia.svg Орос[7] 17,075,400 142,200,000 26.8 Москва
Зүүн Өмнөд Ази:
Flag of Brunei.svg Бруней 5,770 381,371 66.1 Бандар Сери Бегаван
Flag of Myanmar.svg Мьянмар 676,578 47,758,224 70.3 Найпьидо[8]
Flag of Cambodia.svg Камбож[9] 181,035 13,388,910 74 Пномпень
Flag of East Timor.svg Зүүн Тимор[10] 15,007 1,108,777 73.8 Дили
Flag of Indonesia.svg Индонез[11] 1,919,440 230,512,000 120.1 Жакарта
Flag of Laos.svg Лаос 236,800 6,677,534 28.2 Вьентьян
Flag of Malaysia.svg Малайз 329,847 27,780,000 84.2 Куала Лумпур
Flag of the Philippines.svg Филиппин 300,000 92,681,453 308.9 Манила
Flag of Singapore.svg Сингапур 704 4,608,167 6,545.7 Сингапур
Flag of Thailand.svg Тайланд 514,000 65,493,298 127.4 Бангкок
Flag of Vietnam.svg Вьетнам 331,690 86,116,559 259.6 Ханой
Өмнөд Ази:
Flag of Afghanistan.svg Афганистан 647,500 32,738,775 42.9 Кабул
Flag of Bangladesh.svg Бангладеш 147,570 153,546,901 1040.5 Дака
Flag of Bhutan.svg Бутан 38,394 682,321 17.8 Тхимпху
Flag of India.svg Энэтхэг[12] 3,287,263 1,147,995,226 349.2 Шинэ Дели
Flag of Maldives.svg Мальдив 300 379,174 1,263.3 Мале
Flag of Nepal.svg Балба 147,181 29,519,114 200.5 Катманду
Flag of Pakistan.svg Пакистан 803,940 167,762,049 208.7 Исламабад
Flag of Sri Lanka.svg Шри Ланка 65,610 21,128,773 322.0 Sri Jayawardenapura-Kotte
Баруун Ази:
Flag of Armenia.svg Армен[13] Ереван
Flag of Azerbaijan.svg Азербайжан[14] 46,870 3,845,127 82.0 Баку
Flag of Bahrain.svg Бахрейн 665 718,306 987.1 Манама
Flag of Cyprus.svg Кипр[15] 9,250 792,604 83.9 Никосиа
Flag of Georgia.svg Гүрж[16] Тибилис
Flag of Iraq.svg Ирак 437,072 28,221,181 54.9 Багдад
Flag of Iran.svg Иран 1,648,195 70,472,846 42.8 Тегеран
Flag of Israel.svg Израйль 20,770 7,112,359 290.3 Иерусалим[17]
Flag of Jordan.svg Йордан 92,300 6,198,677 57.5 Амман
Flag of Kuwait.svg Кувейт 17,820 2,596,561 118.5 Кувейт хот
Flag of Lebanon.svg Ливан 10,452 3,971,941 353.6 Бейрут
Flag of Oman.svg Оман 212,460 3,311,640 12.8 Маскат
Flag of Palestine.svg Палестин 6,257 4,277,000 683.5 Ramallah
Flag of Qatar.svg Катар 11,437 928,635 69.4 Доха
Flag of Saudi Arabia.svg Саудын Араб 1,960,582 23,513,330 12.0 Рияд
Flag of Syria.svg Сири 185,180 19,747,586 92.6 Дамаск
Flag of Turkey.svg Турк[18] Анкара
Flag of the United Arab Emirates.svg Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс 82,880 4,621,399 29.5 Абу Даби
Flag of Yemen.svg Йемен 527,970 23,013,376 35.4 Санаа
Total 43,810,582 4,162,966,086 89.07
Note: Египет-н хэсэг (Синайн хойг) нь газарзүйн хувьд Баруун Азид байрлана.

Эшлэл, зүүлт[засварлах]

  1.   Казахстан нь Төв Ази, Европт оршино.
  2.   Гонконг, Макао болон Тайвань ороогүй болно.
  3.   Хонконг нь Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
  4. HK Census and Statistics Department. Censtatd.gov.hk. 2009-08-28-д хандсан.
  5.   Макао нь Хонконгийн хамт Хятадын тусгай захиргааны бүс юм.
  6.   Энэ улс нь Тайвань аралд орших, тусгаар тогтносон байдал нь эргэлзээтэй улс юм. Хятадын Тайбэй гэж нэрлэгдэх нь олон.
  7.   Орос улсын нутаг дэвсгэр нь Ази ба Европ тивд оршино.
  8.   The administrative capital of Burma (Myanmar) was officially moved from Yangon (Rangoon) to a militarised greenfield just west of Pyinmana on 6 November 2005.
  9. General Population Census of Cambodia 2008 - Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September, 2008
  10.   East Timor is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania.
  11.   Indonesia is often considered a transcontinental country in Southeastern Asia and Oceania; figures do not include Irian Jaya and Maluku Islands, frequently reckoned in Oceania (Melanesia/Australasia).
  12.   Includes Jammu and Kashmir, a contested territory among India, Pakistan, and the PRC.
  13.   Армен нь Баруун Азид орших ч, түүх болон улс төрийн хувьд Европтой илүү холбоотой.
  14.   Азербайжан нь газар нутгийн хувьд Баруун Ази ба Европд оршдог.
  15.   Кипр нь Газар дундын тэнгисийн зүүн сав орчимд байрлах ба түүх болон улс төрийн хувьд Европтой холбоотой юм. Гэсэн ч НҮБ Кипр-г баруу Ази хэмээн тооцдог.
  16.   Гүрж нь Баруун Ази, Зүүн Европд байрлана.
  17. In 1980, Jerusalem was proclaimed Israel's united capital, following its annexation of Arab-dominant East Jerusalem during the 1967 Six-Day War. The United Nations and many countries do not recognize this claim, with most countries maintaining embassies in Tel Aviv instead.
  18.   Турк нь Ази болон Европд оршдог, хүн амын 90 хувь нь лалын шашинтай Азийн улс боловч, Олимпийн хороодод Европын улс гэж явдаг. Европын холбоонд нэрээ дэвшүүлээд буй.