Монгол хэл

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас

Монгол хэл
Яригддаг газар:	Монгол улс, БНХАУ, Кыргызстан, ОХУ
Бүс:	Монгол улс тэр чигээрээ, ОХУ дахь Бүгд Найрамдах Буриад Улс, Кыргызстан дахь Иссык-Куль, БНХАУ дахь Өвөр Монгол, Ляонинг, Жилин, Хар мөрөн мужууд
Нийт яригчид:	5.7 сая
Хэлний бүлэг:	Алтайн[1]  Монгол   Зүүний    Ойрад-Халх     Халх-Буриад      Монгол хэл
Албан ёсны статус
Албан ёсны хэл байдаг газар:	Монгол  Хятад (Өвөр Монгол)
Зохицуулдаг газар:	албан ёсны зохицуулалт байхгүй
Хэлний кодууд
ISO 639-1:	mn
ISO 639-2:	mon
ISO 639-3:	олон: mon — Монгол khk — Халх Монгол mvf — Уйгаржин монгол бичиг
Тэмдэглэл: Энэ хуудсанд юникодоор олон улсын авиа зүйн цагаан толгойн үсэг, тэмдгүүд байж магадгүй.

Монгол хэл нь монгол үндэстний эх хэл юм. Гарал үүслийн хувьд түрэг хэл, тунгус хэл зэрэгтэй адил Алтай хэлний язгуурт багтдаг. Солонгос хэл, япон хэлний адил нэр үг нь өгүүлбэрийн эхэнд, үйл үг нь өгүүлбэрийн сүүлд байдгаараа онцлогтой. Явцуу утгаараа Монгол улс дахь халх аялгуунд тулгуурлаж ярих хэлийг хэлэх бөгөөд өргөн утгаараа монгол үндэстний ярих хэл яриаг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл тусгаар тогтносон Монгол Улсын монголчууд болон, Xятад улсын нутаг дахь Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Өвөр Монголчууд, Орос улс дахь Халимаг, Буриадуудын ярих хэлийг хэлдэг.

Агуулга 1 Халх монгол хэл 2 Цагаан толгой 3 Мөн үзэх 4 Гадаад холбоос 5 Эшлэл

[Засварлах] Халх монгол хэл

Халх монгол хэл нь өргөн утгаарх монгол хэлний нэгэн (аялга) бөгөөд, зүүн Монголын ард түмний ярилцдаг хэлний гол төлөөлөгч юм. 2 сая 700 мянга гаруй хүн ам бүхий Монгол Улсын хүн амын 90 орчим хувийг эзлэх халх монголчуудын эх хэл бөгөөд Монгол Улсын албан ёсны хэл (Монгол Улсын Үндсэн Хууль, 8 дугаар зүйл) болно.

Өвөр монголчуудын хэрэглэдэг монгол хэлийг бодоход нутгийн аль ч хэсэгт аялга нь бараг ижилхэн бөгөөд, дэд аялга гэж байхгүй.

Алтай хэлний язгуурын ерөнхий шинж болох SOV（өгүүлэгдэхүүн-тусагдахуун-өгүүлэхүүн） гэсэн дарааллаар орно. Мөн нэр үгийн холбоос болон үйл үгийн хувирал нь үгийн төгсгөл нь хувирах зарчимтай. Эгшиг зохицох ёс ажиглагддаг.

[Засварлах] Цагаан толгой

Цагаан толгой

А

Б

В

Г

Д

Е

Ё

Ж

З

И

Й

К

Л

М

Н

О

Ө

П

Р

С

Т

У

Ү

Ф

Х

Ц

Ч

Ш

Щ

Ъ

Ы

Ь

Э

Ю

Я

а

б

в

г

д

е

ё

ж

з

и

й

к

л

м

н

о

ө

п

р

с

т

у

ү

ф

х

ц

ч

ш

щ

ъ

ы

ь

э

ю

я

[Засварлах] Мөн үзэх

• Монгол бичиг
• Дөрвөлжин бичиг
• Монголын түүхэн үсгүүд
• Монгол хэлний дүрэм
• Монгол хэлний бүлэг
• Монгол хэлний хэл зүй
• Цагаан толгой

[Засварлах] Гадаад холбоос

• Asuult.net толь бичиг
• Болор - толь бичиг
• EMOS клуб Онлайн тайлбар толь
• Monumenta Altaica - Алтайн хэл зүй
• монгол хэл толь бичиг

[Засварлах] Эшлэл

1. ↑ Алтайн хэлний бүлэг байдаг эсэх нь маргаантай.