Монгол

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Орчин үед тогтсон Монгол орон
Монголчууд адуунд угаас гарамгай
Ястан бүрийн дуу бүжиг онцгой

«Монгол» (Monggol.svg) — Алтай язгуурын хэлт ард түмэн (монгол үндэстэн), Төв Азийн орон улс (Монгол улс) хоёрын товч нэрийдэл.

Ахиулан хэлвэл дээрх монгол үндэстэн, Монгол улсад дотоод, гадаад хамааралтай олон зүйлийн нэр болно. Үүнд:

  1. газар орон талаас: Монгол улсМонгол оронмонгол нутаг — монгол газар — Монгол төр
  2. хүн ард талаас: монгол хүн — монгол үндэстэн — монгол хэлтэн — монгол төрлийн хэлтэн — монгол ард — Монгол түмэн
    — монгол тоотон — монгол овогтон — хамаг монгол — даяар монгол — хотол монгол — монгол зон — монгол улс
    — дэлхийн монгол — монгол угсаатан — монгол язгууртан — монгол урагтан — монгол туургатан
  3. хэл бичиг талаас: монгол хэлмонгол үсэгмонгол бичигмонгол хэл бичигмонгол хэлний бүлэгмонгол хэл аялгуу
  4. урлаг соёл талаас: монгол соёлмонгол урлагмонгол киномонгол дуумонгол хөгжиммонгол бүжиг
  5. эд ахуй талаас: монгол зан заншилмонгол хувцасмонгол гэрмонгол малмонгол хоолМонгол идээ унд
  6. түүх, бахархал талаас: монгол хаанмонгол түүхмонгол бөхмонгол морьмонгол цэрэгИх Монгол улс
  7. гадуур хүрээний зүйлс: монгол төрхтөнмонгол толбо — Балбын монгол төрхтөн — «Монгол» кино

Үгийн гарал, утга[засварлах]

«Монгол» (ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ) гэдэг энэ нэрийн тухай анх яаж хэдийд үүссэн талаар судлаач эрдэмтэд их маргалддаг бөгөөд албан ёсоор батлагдсан тайлбар байхгүй.

  1. Энэ нэрийг уул усны нэртэй холбож үздэг. Оросын эрдэмтэн Дорж Монгол гэдэг нэр нь Мон гэдэг голын нэрээс иш авсан гэж үзсэн байна. Гэхдээ «Мон» гэдэг гол олдоогүй юм байна. Нөгөө талаас монгол аймгийнхан 3 голын эхэнд нутаглаж голынхоо эхийг Мон гэж нэрлэсэн байж болох юм.
  2. 17-р зууны үеийн түүхч Саган сэцэн Эрдэнийн эрхи зохиолдоо энэ нэрийг Чингис хаан өөрөө өгсөн гэж тэмдэглэжээ. Тэрээр Монгол гэдэг нэрийн Мон гэдэг нь зовж зүдрэх гэсэн утгатай, харин гол гэдэг нь гол цөм гэсэн утгатай гэжээ.
  3. Энэ нэр монгиносон мунгинасан гэдэг үгнээс гаралтай гэж үзсэн байна. Эртний монгол аймгийн өвөг дээдэс Эргүнэ күнгээс мунгинан монгинон нүүсээр 3 голын сав газарт ирж суурьшсан.
  4. Бөө мөргөлийн бэлгэ тэмдгээр өгсөн нэр гэж үзсэн. Монка-тэнгри-гал гэдэг үгний ка-тэнгри нь хасагдаад. Цаашдаа 2 дахь үеийн эгшиг эхнийхтэйгээ ижилсэж «Монгол» гэдэг нэр үүсэн байна.
  5. «Монгол» гэдэг нэрийг Хятадын судруудад Мэн-гү Ман-гу-зы Мон-гу-лун Ман-ту Мэн-гү-лүн хэмээх дуудлагатай дүрс бичгүүдээр тэмдэглэдэг байсан. Юань улсын үеэс үүнийг нэг мөр «Мэнгү» гэж тэмдэглэдэг болжээ. Энэ нь хэдийнээс мунгинагсад хуучин бүдүүлэгчүүд гэсэн утгатай юм байна.
  6. Эрдэмтэн судлаач Сүхбаатар Вэй улсын судраас их ул мөртэй тайлбар тавьжээ. Энэ нь Тоба улсын цэргүүд нэгэн аймгийг эзэлчихээд тэндээс нэг хүүг олзлон авчээ. Тэр хүүг Мугулюй гэж нэрлэсэн байна. Тэр хүү нь Их Нирун улсыг үүсгэн байгуулсан. Нирунчууд өөрийн удирдагчынхаа нэрээр аймгаа нэрлэсэн байж болох юм.
  7. V зууны үеээс Эргүнэ-Гүнгээс нүүн ирэгсэд гурван голын хөвөөнд амьдарч эхэлсэн бөгөөд тэр овог аймаг дундаас Мон овогтон хүчирхжиж, улмаар Гол буюу зонхилогч улс болсон учраас «Монгол» гэх нэр үүссэн гэж ШУА-н академич Далай гуай тэмдэглэсэн байдаг.

Мөн үзэх[засварлах]

Disambiguation
Энэ хуудас нь олон салаа утгатай үгсийг ялгах зориулалттай.
Энэ хуудсанд холбогдсон хуудас байвал тохирох бичлэг рүү нь холбоосыг нь солино уу.