Бямбын Ринчен

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бямбын Ренчин
Bjambyn Rintschen.jpg
Төрсөн Ренчин
1905 он
Хиагт
Нас барсан 1977
Улаанбаатар
Мэргэжил Mонголч эрдэмтэн, Xэл бичигийн ухааны доктор, Зохиолч, Орчуулагч
Гарал үүсэл монгол
Яс үндэс Сонгоол буриад
Иргэний харъяалал Монгол улс
Боловсрол Дээд
Төрөл Кино зохиол, Өгүүллэг, Роман, Тууж, Шүлэг
Шагналууд Монгол улсын төрийн шагнал
Залгамжлагч Р. Барсболд

Еншөөбү овогт Бямбын Ренчин нь Монголын орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгчдийн нэг, монголч эрдэмтэн байв.

Намтар[засварлах]

Бямбын Ринчен нь 1905 онд Хиагтад (одоогийн Алтанбулаг сум) төржээ. Монгол хэл бичиг, ардын билиг, угсаатны зүйн судалгаа хийсэн, Шинжлэх ухааны академийн жинхэнэ гишүүн, хэлбичгийн ухааны доктор цолтой байв. 1929 онд байгуулагдсан Монголын зохиолчдын анхны дугуйлангийн гишүүн байсан бөгөөд орос, чех, польш, франц, англи, эсперанто, герман хэлтэй агуу их эрдэмтэн хүн байв. 1956 онд “Монгол хэлнүүдийн харьцуулсан түүхэн хэлний зүй” бүтээлээрээ БНУАУ-д хэл бичгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Тэрээр Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртөж, 10 жилийн ял авсан боловч орос хэлийг гаргуун эзэмшсэнийхээ хүчинд шоронгоос гарч байсан түүхтэй ч, үндэсний үзэлтэн энэ хүн амьдралынхаа турш социалист нийгмийн дарамтан дор байсан билээ. Тэрчлэн зохиолч Д.Сэнгээ түүнд зориулж “Далан настанд ч даруулга хэрэгтэй” гэдэг дайрал шүлэг бичиж Бямбын Ринченгийн ардын уламжлалт соёл, утга зохиолыг бахархан хүндлэх үзлийг нь феодализмын соёлыг бахархагч, үндсэрхэг идеалист үзэлтэн хэмээн гүтгэн зохион байгуулалттайгаар дарамталж байжээ. Бямбын Ринчен нь Цогт тайж киногоороо 1945 онд төрийн шагнал хүртсэн. “Yүрийн туяа” гурамсан роман, “Заан залуудай” балар эртний сэдэвт роман, "Бэр цэцэг",Гүнж ,Сандоо амбан , Их нүүдэл, "Нууцыг задруулсан захиа", "Шүхэрч Буниа" ,"Ану Хатан" зэрэг олон сонирхолтой зохиол бичиж үлдээжээ. “Yүрийн туяа” гурвалсан роман нь орос, чех хэлнээ орчуулагдсан. Б.Ринчен олон жилийн турш эх хэлнээ гадаадын утга зохиол орчуулах ажилд хүч чадлаа дайчилж Горький, Маяковский, Шолохов, Мопассан, Хикмет нарын бүтээлүүдээс монголын уншигч олноо танилцуулжээ. Зохиолч эрдэмтэн, бичгийн их хүн Бямбын Ринчен 1977 онд таалал төгсчээ. Бямбын Ринченгийн мэндэлсний 100 жилийн ойг тохиолдуулан түүний дурсгалын хөшөөг Улсын төв номын сангийн өмнөх талбайд 2005 онд босгожээ.

Хэлсэн үгнүүд[засварлах]

  • Ёроолгүй тэнэгүүдийн дунд амьдрахад нас яасан урт юм бэ

Оройгүй эрдмийг сурахад нас яасан богино юм бэ


  • Аяа, мундашгүй эрдэм сурахад нас даанч богино

Аяа, мунхагуудын дунд амьдрахад нас даанч урт


  • Түшмэд намайг яаж үздэг хамаагүй

Түмэн намайг яаж үздэг хамаатай


  • Эрлэг мунхаг яаж үздэг хамаагүй

Эрдэмтэн мэргэд яаж үздэг хамаатай

Зохиолууд[засварлах]

"Монгол хэл" шүлгээс нь:

Чихний чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл,
Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ.
Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясаж,
Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу би!...

Урьдын бэрх цагт улс монголын хэт заяаг Уйтгарлан бодоход урам зоригийг минь сэргээсэн, Өөдлөн дэвжихийн төгс хувьтайд нь итгүүлсэн, Өрнөн мандахын шинж бүрдсэн өвгөдийн минь хэл!

Мөрөн гол цутгалант, ширгэшгүй их далай мэт, Мөнхөд үр ач нарын залгамжаар бадранхан дэлгэрч, Хөндий цээжинд орогч бүгдийг нэвтрүүлэх чадалт Хөгжим мэт яруу баясгалант монгол хэл минь!

Өсөх наснаас өтлөх насан хүртэл чам юугаан судлан, Өдөр бүр үгсий эрдэний чинь баярлан түүнэм. Түмэн түмэн үеийн оюун билгийн үлэмж сангийн үүдий чинь Түлхэх бүр сэтгэл сэргэн, магнайн үрчлээ тэнийнэм!

Түгшүүрт бэрхийг даван туулсан баатар түмний минь Түвшнээ соёл эрдэнэ юүгээн мандуулахын гэгээн улирал нээгдсэнд, Сэлбэлгүй сэцэн оюутан, хэл юүгээн энхрийлэн хөгжүүлье хэмээн Сэтгэл урмас бадран бахдамуу, үсэн буурал өтгөс би!

Хутаг өлзий бүрдсэн хувь их заяат түмний минь Хурц авьяаст хөвүүд дүү нар, халуун элэгтэн хотлоор, Эгшиг сайхан монгол хэл юүгээн нэн хайрлан дээдэлж, Энхрийлэн бадруулахын бат зориг төгс юутай сайхан!

Чихинү чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл, Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ. Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч, Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу би! Чихинү чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл, Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ. Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч, Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу би!