Итали

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас


Төрийн далбаа	Төрийн　сүлд

Төрийн дуулал
Il Canto degli Italiani
Италичуудын дуулал

Нийслэл

Ром

Албан ёсны хэл(нүүд)

Итали хэл

Засаглал Парламентийн засаглалтай бүгд найрамдах улс

- Ерөнхийлөгч Жиоржио Наполитано

- Ерөнхий сайд Романо Проди

Тусгаар тогтнолын үйл явдлууд

- Нэгдсэн 1861 оны 3 сарын 17

- Бүгд Найрамдах Улс 1946 оны 6 сарын 2

Европын холбоонд элссэн 1957 оны 3 сарын 25

Газар нутаг

- Нийт 301,318 км² (71-д)

- Ус (%) 2.4

Хүн ам

- 2007 оны 5 сар оны тооцоо 59,337,888 (23-д)

- 2001 оны 10 сар оны тооллого 57,110,144

- Нягтшил 196.9/км² (54-д)

ҮНБ 2007 оны тооцоо

- Нийт $1.888 триллион (8-д)

- 1 хүнд оногдох ҮНБ $32,319 (20-д)

ХХИ (2005 он) 0.941 (20-д) – өндөр

Мөнгөн тэмдэгт Евро (€) (EUR)

Цагийн бүс UTC+1

- Зун UTC+2

Улсын домэйн нэр .it

Утасны код +39

Итали (Итали хэл: 'Italia'), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Итали Улс (Итали: Repubblica Italiana) нь По голын сав хөндий дагуу Өмнөд Европт оршдог улс юм. Итали улсын газар нутаг нь Италийн хойг болон Газар дундын тэнгист орших Сицили, Сардини гэсэн хоёр том арлыг хамардаг. Мөн Италчууд хойг нь гутал хэлбэртэй харагддаг учраас "Stivale" буюу гутал ч гэж нэрлэдэг. Итали улс хойд талаараа Альпийн нуруугаар Франц, Швейцари, Австри, Словен зэрэг улсуудтай хил залгаа оршидог. Тусгаар тогтносон улс болох Сан Марино болон Ватикан Италийн нутаг дэвсгэр дотор оршдог.

Итали улс нь Этрүскан, Грек, Ромыг багтаасан Европын хүчирхэг соёлуудын нэг өлгий нутаг билээ. Нийслэл Ром хот нь түүхэнд чухал ач холбогдолтой дэлхийн хот байсан. Ялангуяа эртний Ромын болон Ромын Католик Сүмийн хувьд. Энэ нутгийг 3000 жилийн турш Герман, Кельт, Франк, Ломбард, Визант, [Грек], Сарацин зэрэг улс, аймгууд эзлэн түрэмгийлж, нүүдэллэн суурьшиж байв. Дундад зууны үед хойд зүгийн Нормандууд дайлж, харин Италийн Сэргэн Мандалтын үед Италийн дайн болж маш олон хот улсууд бүрэлдэн тогтсон. Итали нь маш олон тусгаар улсууд болон задарсан. Ийм байдалд тэднийг гадныхан эзлэн авах нь элбэг байв. Харин Итали улс нэгдэж түүхэндээ анх удаа тусгаар тогтносон үндэстэн улс болсноор дээрх байдал үгүй болсон. Италийн хаант засаглалын болон дэлхийн дайны үед Итали нь дотроо маш их зөрчил тэмцэлтэй байсан боловч Италийн Бүгд Найрамдах Улс бий болсноор нөхцөл байдал нь тогтвортой болсон.

Өнөөдөр Итали улс нь дэлхийд ДНБ-ий хэмжээгээр 7-д, Хүний Хөгжлийн Индексээр 17-д орох үзүүлэлттэй өндөр хөгжсөн орнуудын нэг билээ. Энэ улс нь Их Найм, Европын Холбоо, Баруун Европын Нэгдлийн гишүүн бөгөөд одоогийн Европын Холбоог (1957 онд Ромын Гэрээг үзэглэсэн) үндэслэгч орнуудын нэг юм. 2007 оны 1 сарын 1-нээс эхлэн НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүн болсон. Итали улсын хүн ам Италичуудаас бүрэлддэг.

[Засварлах] Нэр

Итали гэдэг үг нь Гомерын ἱταλός ("тугал" гэсэн утгатай) гэсэн үгнээс гаралтай байж болох юм. МЭӨ 8-р зууны үед анхны Грек суурьшигчид Юбоя арлаас өмнөд Италид (Калабриа) нүүдэллэн ирж шинэ газараа "Vitulia" газар буюу "Тугалнуудын газар" гэж нэрлэжээ. Ингэж нэрлэгдсэн хэсэг нь сүүлдээ хойд хэсэг рүүгээ тэлжээ. Гэхдээ бүхэл бүтэн хойгийг нэрлэх болсон нь зөвхөн Августусын үед байж.

[Засварлах] Түүх

Италийн нутгаар хийсэн архелогийн малталтууд нь энэ нутагт хүмүүс Хуучин чулуун зэвсгийн үе буюу барагцаагаар 200,000 жилийн өмнө амьдарч байсныг нотолдог.

Итали нь бүхэл бүтэн Газар дундын тэнгисийн бүс нутгийн нийгэм, соёлын хөгжилд асар их нөлөө үзүүлээд барахгүй Европын соёлд ч мөн гүнзгий нөлөөлж байсан. Үүний үр дүнд бусад томоохон соёл иргэншилд нөлөөлж байв. Эдгээр соёл иргэншил нь эрт үеэс энэ бүс нутагт оршин тогтнож байлаа. Дэлхийн энэ хэсэгт Манъя Граециагийн (Magna Graecia) дараа Этрүс, ялангуяа Ромын Бүгд Найрамдах Улс болон Эзэнт гүрний соёл иргэншил олон зууны турш цэцэглэн хөгжжээ. Итали нь сэргэн мандалтын үеийн Европын шинжлэн ухаан, урлагийн төв байсан.

[Засварлах] Гадаад холбоос

Commons: Italia - зураг, медиа материалууд

v • d • e

Европын орнууд

¹ Европоос гадна нутаг дэвсгэртэй. ² Тэр чигээрээ Баруун Азид орших ч Европтой соёл-улс төрийн холбоотой.
³ Европоос гадна харъяат нутаг дэвсгэр буюу түүнтэй ойролцоо нутагтай. ⁴ Нэр нь Гректэй маргаантай.
⁵ 2008 оны 2 сарын 17-нд Сербиэс тусгаар тогтносноо зарласан ба НҮБ-ын 50 гишүүн хүлээн зөвшөөрдөг.

v • d • e Их Найм
Франц \| Итали \| Канад \| Герман \| Америкийн Нэгдсэн Улс \| Их Британи \| Япон \| Оросын Холбооны Улс