Испани

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Испанийн Вант Улс
Reino de España
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
исп. "Marcha Real"
«Вангийн марш»
Нийслэл 
(их хот)
Escudo de Madrid.svg Мадрид
Албан хэл Испани хэл
Зөвшөөрөгдсөн орон нутгийн хэл Баск, Галис,
Катала, Оксита
Төр засаг Үндсэн хуульт хаант засаг
 -  Ван I Хуан Карлос
 -  Ерөнхий сайд Мариано Рахой
15-р зуун 15-р зуун 
 -  Кастиль Арагон
хоёр улсын
ихэс ураглав
1479 он 
 -  Испани болж нэгдсэн 1516 он 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 504,030 км2 (51)
 -  Гадаргын ус (%) 1.04
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 46,030,109[1] (27)
 -  Нягт сийрэг 93 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $1.413 их наяд[2] (13)
 -  Нэг хүнд $30,622[2] (28)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $1.536 их наяд[2] (12)
 -  Нэг хүнд $33,298[2] (26)
ОТББИ (2005) 32[3] 
ХХИ (2011) 0.878[4] (сайн) (23)
Мөнгөний нэгж Евро (€) (EUR)
Цагийн бүс ТЕЦ (НЗНЦ+1)
 -  Зуны цаг ТЕЗЦ (НЗНЦ+2)
Домэйн нэр .es1
Утасны томьёо +34
1Европын холбооны гишүүн тул мөн .eu-г хэрэглэнэ. .cat нь каталан хэлтэй газарт хэрэглэгддэг.

Испани (исп. España), албан ёсоор Испанийн Вант Улс (исп. Reino de España) нь Иберийн хойгт, баруун өмнөд Европт орших улс юм. Испанийн эх газар нь бараг бүхлээрээ өмнөд, зүүн талаараа газар дундын тэнгистэй хиллэдэг. Маш бага зайд өмнөд талаараа Гибралтар, хойд талаараа Франц, Андорра, Бискайн булан, баруун талаараа Атлантын далай, Португалтай хил залгана. Испанийн эзэмшил газарт мөн Газар дундын тэнгис дахь Балеарын арлууд, Африкийн эрэг орчмын Атлантын далай дахь Канарын арлууд, Мароккотой хиллэх хойд Африкийн Сеута, Мелилла гэсэн хоёр автономит хотууд ч мөн ордог. Испаний газар нутаг нь 504,030 км² бөгөөд үүгээрээ баруун Европт хоёрт (Францын дараа) жагсдаг. Мөн дундаж өндөр нь 650 м бөгөөд энэ үзүүлэлт нь Швейцарийн дараа Европт хоёрт орно.

Испани нь Европт анх гоминидууд ирсэн тухай болон энэ тивийн түүхийн өмнөх үеийн байдлыг судлахад чухал ач холбогдолтой орон юм. Ромын эзэнт гүрний доор Хиспаниа нь ихэд хөгжиж, эзэнт гүрний хамгийн чухал хэсгүүдийн нэг болжээ. Харин дундад зууны үед Германы удирдлага доор орсон байна. Хожим нь Иберийн хойг бараг бүхлээрээ Мусульмантнуудын удирдлага доор оржээ. Харин удаан хугацааны туршид Европын хойд хэсгийн Христийн шашинт улсууд доош түлхэж, 1492 онд Мусульмантнууд дарагдсан бөгөөд мөн үеэр олон еврейчууд хөөгдөх, эсвэл Христийн шашинд хүчээр оруулагдаж байв. Мөн 1492 онд Колумб Америкт хүрч, дэлхийн хэмжээтэй гүрний эхлэл тавигджээ. 16-с 17-р зууны эхэн үе хүртэл Испани нь Европын хамгийн хүчирхэг гүрэн болсон боловч үргэлжилсэн дайн зэрэг олон асуудлуудын үр дүнд хүч нөлөө нь багассан байна. 20-р зууны дунд үед дарангуйлалд өртөж эдийн засаг нь тогтонги байдалд хүрсэн боловч сүүлд хурдацтайгаар сэргэжээ. 1978 онд Үндсэн хуульт хаант засгийн доор ардчилал дахин тогтох болсон. 1986 онд Европын холбоонд элсэж, эдийн засгийн болон соёл урлагийн сэргэн мандалттай учирчээ.

Испани нь парламентийн засаглалтай ардчилсан орноор байгуулагдсан Үндсэн Хуульт хаант улс бөгөөд 1986 оноос Европын холбооны гишүүн орон болжээ. Худалдан авах чадварын паритетаар тооцсон ҮНБ-р тооцвол Испанийн эдийн засаг нь дэлхийд 11-т, Европын холбоонд 5-т орно.

Гадаад холбоос[засварлах]

  1. Official Population Figures of Spain. Population on the 1 April 2010. Instituto Nacional de Estadística de España. 5 July 2010-д хандсан.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Spain. International Monetary Fund. 5 November 2011-д хандсан.
  3. CIA World Factbook. 13 August 2008-д хандсан.
  4. Human Development Report 2011. United Nations (2011). 5 November 2011-д хандсан.

Гадны холбоос[засварлах]

Commons
Викимедиа дуу дүрсний сан: España