Испани
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
| Уриа Plus Ultra (Латин) (Улам цаашаагаа) |
|
| Төрийн дуулал Marcha Real (Испани) (Хааны марш) |
|
 |
|
| Нийслэл | Мадрид |
| Албан ёсны хэл(нүүд) | Испани хэл Орон нутгийн 4 хэл1 |
| Засаглал | Парламентийн засаглалтай ардчилал, Үндсэн Хуульт хаант улс |
| - Хаан | I Хуан Карлос |
| - Засгийн газрын ерөнхийлөгч (ерөнхий сайд) | Хосе Луис Родригес Запатеро |
| Тусгаар тогтнолын үйл явдлууд | |
| - Нэгдсэн | 1469 |
| - Династийн нэгдэл | 1516 |
| - де факто | 1716 |
| - де юре | 1812 |
| Европын холбоонд элссэн | 1986 оны 1 сарын 1 |
| Газар нутаг | |
| - Нийт | 504,030 км² (51-д) |
| - Ус (%) | 1.04 |
| Хүн ам | |
| - 2007 оны тооцоо | 45,200,737 (28-д) |
| - Нягтшил | 90/км² (106-д) |
| ҮНБ | 2007 оны тооцоо |
| - Нийт | $1.439 триллион (8-д) |
| - 1 хүнд оногдох ҮНБ | $31,471 (26-д) |
| ХХИ (2005 он) | 0.949 (13-д) – өндөр |
| Мөнгөн тэмдэгт | Евро (€)2 (EUR) |
| Цагийн бүс | UTC+13 |
| - Зун | UTC+2 |
| Улсын домэйн нэр | .es, .cat4 |
| Утасны код | +34 |
| 1Зарим автомомит газруудад Аран хэл, Баск хэл, Каталан хэл, Галиси хэл албан ёсных. 21999 оны өмнө Испани песета 3Канарийн арлуудад +1, +2 4Европын холбооны гишүүн тул мөн .eu-г хэрэглэнэ. .cat нь каталан хэлтэй газарт хэрэглэгддэг. |
|
.svg)
Испани (Испани хэл: Espaca), албан ёсоор Испаний Хаант Улс (Reino de España) нь Иберийн хойг дээрх, баруун өмнөд европт орших улс юм. Испанийн эх газар нь бараг бүхлээрээ өмнөд, зүүн талаараа газар дундын тэнгистэй хиллэдэг. Маш бага зайд өмнөд талаараа Гибралтар, хойд талаараа Франц, Андорра, Бискайн булан, баруун талаараа Атлантын далай, Португалтай хил залгана. Испанийн эзэмшил газарт мөн Газар дундын тэнгис дахь Балеарын арлууд, Африкийн эрэг орчмын Атлантын далай дахь Канарын арлууд, Мароккотой хиллэх хойд Африкийн Сеута, Мелилла гэсэн хоёр автономит хотууд ч мөн ордог. Испаний газар нутаг нь 504,030 км² бөгөөд үүгээрээ баруун Европт хоёрт (Францын дараа) жагсдаг. Мөн дундаж өндөр нь 650 м бөгөөд энэ үзүүлэлт нь Швейцарийн дараа Европт хоёрт орно.
Испани нь Европт анх гоминидууд ирсэн тухай болон энэ тивийн түүхийн өмнөх үеийн байдлыг судлахад чухал ач холбогдолтой орон юм. Ромын эзэнт гүрний доор Хиспаниа нь ихэд хөгжиж, эзэнт гүрний хамгийн чухал хэсгүүдийн нэг болжээ. Харин дундад зууны үед Германы удирдлага доор орсон байна. Хожим нь Иберийн хойг бараг бүхлээрээ Мусульмантнуудын удирдлага доор оржээ. Харин удаан хугацааны туршид Европын хойд хэсгийн Христийн шашинт улсууд доош түлхэж, 1492 онд Мусульмантнууд дарагдсан бөгөөд мөн үеэр олон еврейчууд хөөгдөх, эсвэл Христийн шашинд хүчээр оруулагдаж байв. Мөн 1492 онд Колумб Америкт хүрч, дэлхийн хэмжээтэй гүрний эхлэл тавигджээ. 16-с 17-р зууны эхэн үе хүртэл Испани нь Европын хамгийн хүчирхэг гүрэн болсон боловч үргэлжилсэн дайн зэрэг олон асуудлуудын үр дүнд хүч нөлөө нь багассан байна. 20-р зууны дунд үед дарангуйлалд өртөж эдийн засаг нь тогтонги байдалд хүрсэн боловч сүүлд хурдацтайгаар сэргэжээ. 1978 онд Үндсэн хуульт хаант засгийн доор ардчилал дахин тогтох болсон. 1986 онд Европын холбоонд элсэж, эдийн засгийн болон соёл урлагийн сэргэн мандалттай учирчээ.
Испани нь парламентийн засаглалтай ардчилсан орноор байгуулагдсан Үндсэн Хуульт хаант улс бөгөөд 1986 оноос Европын холбооны гишүүн орон болжээ. Худалдан авах чадварын паритетаар тооцсон ҮНБ-р тооцвол Испанийн эдийн засаг нь дэлхийд 11-т, Европын холбоонд 5-т орно.
[Засварлах] Гадаад холбоос
 |
Commons: España - зураг, медиа материалууд |
| Европын орнууд |
|---|
| Австри | Азербайжан1 | Албани | Андорра | Армен2 | Беларусь | Бельги | Болгар | Босни-Герцеговин | Ватикан | Герман | Грек | Гүрж1 | Дани3 | Ирланд | Исланд | Испани1 | Итали1 | Казахстан1 | Кипр2 | Косово5 | Орос1 | Латви | Литва | Лихтенштейн | Люксембург | Македон4 | Мальта | Молдав | Монако | Монтенегро | Нидерланд3 | Норвеги3 | Нэгдсэн Вант Улс | Польш | Португал3 | Румын | Сан-Марино | Серби | Словак | Словени | Турк1 | Унгар | Украйн | Финлянд | Франц1 | Хорват | Чех | Швейцари | Швед | Эстон |
| 1 Европоос гадна нутаг дэвсгэртэй. 2 Тэр чигээрээ Баруун Азид орших ч Европтой соёл-улс төрийн холбоотой. 3 Европоос гадна харъяат нутаг дэвсгэр буюу түүнтэй ойролцоо нутагтай. 4 Нэр нь Гректэй маргаантай. 5 2008 оны 2 сарын 17-нд Сербиэс тусгаар тогтносноо зарласан ба НҮБ-ын 50 гишүүн хүлээн зөвшөөрдөг.  |
 |
Энэ өгүүлэл хэт богино байна. Үүнийг өргөжүүлж Википедиад туслаарай. |
