Татар

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

Татар аймаг нь Монгол нутагт оршин тогтнож байсан хүчирхэг аймаг байжээ. XII зууны үед Чингис хааны захиргаанд орж, Монголчуудын дотор оржээ. Одоо үед өөрсдийгөө Татар хэмээн нэрлэдэг Түрэг хэлтэн аймгууд ОХУ-ын захиргаанд оршин тогтнож байна.Гэхдээ өөрсдийгөө татар гэж нэрлэх эдгээр ард түмэн нь өөр хоорондоо орос хэлээр ярихаас бусдаар өөрсдийн хэлээр огт ойлголцдоггүй бөгөөд генетикийн талаасаа ч нийтлэг түрэг угсааны боловч өөр өөр гарлын ард түмэн гэдэг нь тогтоогдсон.Жишээ Астрахань, Крым, Казань, Сибирь-Ижил мөрний сав газрун татарууд өөр хоорондоо огт хэл дуудлагаар ойлголцдоггүй байна.

Анхны ул мөр[засварлах]

Эртний Түрэг улсын Культегиний гэрэлт хөшөөнд анх Татар гэсэн нэр дурьдагдсан байдаг.Эртний түрэгийн чулуун бичээс дээр "Тат үгүй Түрэг үгүй" гэж нэг бус удаа дурьдсан байдаг. Энэ нь Тат гэдэг нь "хамжлага", "харъяат" гэсэн эртний түрэг утга бөгөөд р залгавар нь хамжлага,хараат хүн гэсэн үг бөгөөд анхандаа үндэстэн угсаатны оноосон нэрээр бус анги давхаргын хоч нэршил байж байгаад он цагийн эхээр утга нь өөрчлөгдөн Түрэг,Монгол,Тунгус угсаатан ард түмний нийтлэг болон хувирсан байдаг юм.


Монгол онол[засварлах]

Түрэг онол[засварлах]

Зарим түрэгүүд тэднийг түрэг аймаг гэж үздэг.


VII-VIII зууны үеийн Татарууд[засварлах]

Түрэгийн хаант улс байгуулагдах үед Түрэгийн зүүн талд 30 Татар хэмээх нэгэн аймаг нутаглах болжээ. Энэ нь Түрэгүүд Жужаны хаант улсыг мөхөөх үед Жужанчуудын зарим хэсэг нь зүүн зүг рүү түрэгдэж Татаруудын өвөг дээдэс болсонтой холбоотой. Татарууд Түрэгийн хаант улсын захиргаанд оршиж байжээ. Татарууд Түрэгийн хаант улсын захиргаанд байхдаа нэгэн үе бослого гаргаж, нэгэн үе дагаж орж захирагдах зэргээр оршин тогтнож байжээ.


VIII-IX зууны үеийн Татарууд[засварлах]

XII зууны үед Говийн умард хэсэгт нүүдэлчдийн хамгийн хүчирхэг аймаг нь дорнод Монголын Татар аймаг байлаа. Тийм ч учраас Хятад, төв Ази, цаашлаад бүр баруун руу Монголоор нутаглах нийт Монгол, Түрэг хэлтнийг Татар хэмээн нэрийдэх болсон нь дундад зууны үед баруун Европын бүх үндэстнийг “Франк” хэмээж байсантай адил юм. Персийн түүхч Рашид-ад-Дин (ойролцоогоор: 1247-1318) агуу бүтээлийнхээ бүхий л агуулгын туршид Татар аймгийн нэр хэрхэн тийм уудам нутгаар, Хятадаас Энэтхэг хүртэл, Дашт-и Кипчак, Сири хүртэл, Умард Африкийн арабчуудад хүртэл, тэр ч бүү хэл Магреб хүртэл тархаж чадсаныг үнэхээр гайхаж байгаагаа нууж чадаагүй байдаг. 13-р зууны үеийн Татар аймгийн нэр дэлхийн түүхэнд Монгол Татар гэсэн нэрээр алдаршиж өнөөг хүртэл ОХУ-д Татарстан гэсэн үндэстэн аж төрж байна. Плано Карпинигийн түүхэнд Монголчуудын дотор Су Монгол буюу усан Монгол гэж аймаг байсан гэх бөгөөд нэгэн голын нэрээр Татар хэмээн өөрсдийгөө нэрлэнэ гэж тэмдэглэн үлдээжээ. Гэвч Их Нирун улсын хаан Татарын нэрээр язгуурын Монголчуудыг нийтэд нь нэрлэсэн бөгөөд энэ нэрийг Түрэгүүд удирдагчдынх нь нэрээр нэрлэсэн гэдэг нь үндэслэлтэй юм. Харин Рубрукын түүхэнд дайнч Татарууд тулаанд түрүүлэн мордож ялалт байгуулдаг байсан гэдэг нь үнэний хувьтай болов уу. Ялангуяа Европчууд Монголчуудыг Татарууд гэдэг нь Монгол цэргийн манлай анги Татаруудыг "Татарууд ирлээ" хэмээн андууран нэрлэснээс үүдэлтэй. Энэ нь тэдний хувьд Монголын цэргийн бүрэлдэхүүнд байгаа олон угсаатан, үндэстэн нарыг хооронд нь ялгаж мэддэггүй байснаар нь тайлбарлаж болно. Татарууд бол Хөлөн, Буйрын орчимоор нутаглах Эртний Дүнь Хугаас гаралтай малчин аймаг байсан бололтой. Татарууд нь Хятан улстай нэн ойр төрөл гэдгийг тэмдэглэх нь зүйтэй. Газар нутаг болон овог аймгийн нэрээр шүүн үзвэл умард Шивэй аймгуудтай тохирдог нь санаандгүй зүйл биш нь тодорхой.

XIII зууны үеийн Татарууд[засварлах]

Татар аймаг нь Их Монгол улс байгуулагдахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн ба түүхэнд мэдэгдэж байгаа Монголын анхны хуульч Заргач Шихихутуг нь Татар хүн байсан юм.

Одоо үеийн ул мөр[засварлах]

Монголын байлдан дагуулалтын үр дүнд дундад Азид байсан Түрэг хэлт ард түмнүүд Анатоли, ойрхи Дорнод, Египет, дорнод Европт тархжээ. Дорнод Европт тархсан Түрэг хэлт ард түмнүүд нутгийн Түрэг хэлт Кипчак, Булгар зэрэг нүүдэлчид болон Алтан ордны улсын Монголчуудтай холилдож, Татар хэмээх нэрээр өөрсдийгөө нэрлэжээ. Эдгээр нь одоогийн Казань, Крым, Астрахань, Сибирь, Башкир, Финийн Татарууд юм. Эдгээр Татарууд Оросын автономит улсын байдалтайгаар оршин тогтнож байна.