Бутан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бутаны Вант Улс
འབྲུག་ཡུལ་ (зонка)
Друк Юл
тусгаар тогтносон орон, бүрэн эрхт улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
འབྲུག་ཙན་དན་ — «Друк Цэндэн»
(Аянгат лууны улс)
Дэлхийн тал бөмбөрцөг дэх Бутаны байршил
Дэлхийн тал бөмбөрцөг дэх Бутаны байршил
Нийслэл Тхимпху
Том хот 1. Тхимпху
2. Пхунчолинг
Албан хэл зонка хэл
Ард түмэн  Бутаны ард түмэн →
50% – Төвөдөөс гарсан
35% – Балбааас гарсан
15% – бусад ард түмэн
 -  Нутгийн олон Бутаныхан
(Бутан улсынхан)
Төр засаг Хэмжээт эрхт хаант засаг
 -  Ван Жигмэдгэсэр-
намжилванчиг
(2006)
 -  Ерөнхий сайд Цэрэндагва? (2013)
 -  Улсын хурал Хоёр танхимтай хурал
Түүхэн эргэлт
 -  XVII зуун улс үүссэн 
 -  1907-12-17 Ванчигийн улс 
 -  2007 он Хэмжээт эрхт ван 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 38,394 км2 (135)
 -  Гадаргын ус (%) 1.1 хувь
Хүн ам
 -  Тооцоо (2011) 742,737 [1] (165)
 -  Тооллого (2005) 634,982[2] 
 -  Нягт сийрэг 18.0 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $3.875 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $5,429[3] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $1.412 тэрбум[3] 
 -  Нэг хүнд $1,978[3] 
ОТББИ  38.7[4] (дундаж
ХХИ (2007) 0.619[5] (дундаж) (132)
Мөнгөний нэгж Бутаны нгултрум (BTN)
Цагийн бүс Бутаны цаг (НЗНЦ+6)
Утас, домэйн +975 / .bt
Нэр томъёо BT, BTN / БутВУ
Байр зүйн газрын зураг. 4000 м-ээс дээш цайвар
Байр зүйн газрын зураг. 4000 м-ээс дээш цайвар

Бутан, албан ёсоор Бутаны Вант Улс нь Гималайн нурууны зүүн хошуунд орших далайд гарцгүй, өмнөд Азийн орон юм. Бутан улс нь зүүн, урд, баруун талдаа Энэтхэг, хойд талдаа Хятад улсуудтай хил залгадгаас гадна Балба, Бангладеш улсуудтай ойролцоо байрладаг.

Бутан нь 17-р зууны үед төрт улсгүй, салангид олон жижиг хамжлагат ёс тогтож байсныг 1616 онд Төвддөө хавчигдсан лам Агваан Намжил ирж нэгтгэн, улс болгосноор өнөөгийн Бутаны суурийг тавьжээ. Агваан Намжилийг 1654 онд өөд болсоноос хойш, дотоодын тэмцэл, хөрш улсуудын эзэмшилд орж гарч явсаар, 1910 онд Британид хүлээн зөвшөөрөгдөж, холбоотон болсноор тусгаар улс болсон.

Бутанчуудын дийлэнх нь Төвдийн Буддын шашны шүтлэгтэй. Хэмжээлшгүй эрхт хаант ёстой байсан Бутан 2007 онд Үндсэн хуульт хаант улс болсон юм. Одоогийн хаан нь Жигмэд Гэсэр Намжил Ванчиг, улсын нийслэл нь Тхимпху хот юм.

Бутан нь нийт 38,394 ам дөрвөлжин километр нутагтай, 691,141 хүн амтай болох ба эдгээр үзүүлэлтээр жижиг орны ангилалд багтах юм. Бутанд аман ярианы 24 хэл байгаагаас Жонха хэл нь албан ёсны улсын хэл болдог.

Бутаны Вант Улс Өмнөд Азид БНХАУ, Энэтхэг улстай хиллэн оршино. Д.т.д. 7554 м хүртэл өргөгдсөн Брахмапутра голын са газрын өргөн хөндийгөөр хэрчигдсэн тус орны уулын доод хэсэг тропикийн, дээд хэсэг нэлээд хүйтэн уур амьсгалтай. Мөнх ногоон навчит болон навчаа гөвдөг шилмүүст ойтой. Үнэт мод, төмрийн хүдэр, нүүрс, гөлтгөнө, гялтгануур зэрэг баялагтай.

Бутаны хүн ам нь бхоти болон төвд, балба, энэтхэг гаралтай хүмүүсээс бүрдэнэ. Албан ёсны хэл нь зонг-кэ буюу бхоти.

Тус улс нь феодалын харилцаа ноёрхсон хөдөө аж ахуйн орон бөгөөд ажил эрхэлдэг хүн амын 95 хувь хөдөө аж ахуйд ажилладаг. Голын хөндий, уулын хормойгоор усалгаатай газар тариалан эрхэлнэ. Газар тариаланд тутрага, буудай, арвай, шар будаа, эрдэнэ шиш, гурвалжин будаа, төмс, хөвөн тариалж хүнсний ногоо, жимс, цэцэрлэгийн аж ахуй голлодог. Бэлчээрийн мал аж ахуйтай. Үхэр, сарлаг, хонь, луус, гахай өсгөнө.

Гар үйлдвэрийн аргаар хөвөн, хивс, сүлжмэл эдлэл, хөдөө аж ахуйн ба гэр ахуйн хэрэгсэл, мод, металлаар гоёл чимэглэлийн зүйл хийнэ.

Төмрийн хүдэр, нүүрс, гөлтгөнө, гялтгануур олборлодог. Гадаадад модон эдлэл, лаазалсан жимс, заар гаргана.

Бутан Энэтхэгтэй гэрээ бүхий онцгой харилцаатай оршдог. Хоёр улсын 1949 оны гэрээ ёсоор Бутан нь батлан хамгаалах асуудал болон дотоодын бүх хэрэгтээ бүрэн дүүрэн бие даасан боловч гадаад бодлогын салбарт Энэтхэгийн засгийн газрын зөвлөгөөг мөрдлөг болгодог. Тхимпху хотод Энэтхэгийн засгийн газрын улс төрийн төлөөлөгчийн байнгын өргөө байна.

Бутан бол Үндсэн хууль бүхий хаант улс юм. Энэ улс шуудангийн маркаараа дэлхийд алдартай бөгөөд энэ нь ихээхэн орлогын эх үүсвэр болдог байна.

Бутаны засгийн газар эвсэлд үл нэгдэх, улс орнуудтай найрамдалтай, энх тайвнаар зэрэгцэн орших бодлого явуулж байна.

Мөнгөний нэгж нь нгултрум (тикчунг)


Эшлэл[засварлах]

  1. "Bhutan Population clock".
  2. Population and Housing Census of Bhutan — 2005 (PPT). UN (2005).
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Bhutan. International Monetary Fund. 2011-04-20-д хандсан.
  4. "Gini Index".
  5. Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G (PDF). United Nations (2009). 2009-10-05-д хандсан.