Далайд гарцгүй улс
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Далайд гарцгүй улс гэж эргэн тойрон нь газрын хилээр хүрээлэгдсэн, далайд шууд гарцгүй улсыг хэлнэ. Өдгөө дэлхий дээр Монгол улсыг оролцуулаад 43 далайд гарцгүй улс бий.
Агуулга |
[Засварлах] Далайд гарцгүй орнуудын жагсаалт
- Австри
- Азербайжан
- Афганистан
- Андорра
- Армен
- Беларусь
- Боливи
- Ботсвана
- Буркина Фасо
- Бурунди
- Бутан
- Ватикан
- Замби
- Зимбабве
- Казакстан
- Кыргызстан
- Лаос
- Лесото
- Лихтенштейн
- Люксембург
- Македон
- Малави
- Мали
- Молдав
- Монгол
- Непал
- Нигер
- Парагвай
- Руанда
- Сан Марино
- Свазиленд
- Серби
- Словак
- Тажикистан
- Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс
- Туркменистан
- Уганда
- Узбекистан
- Унгар
- Чад
- Чех
- Швейцари
- Этиоп
[Засварлах] Түүх
Газарзүйн хувьд далайд гарцгүй орнууд нь ашиггүй гэгдэж ирсэн. Учир нь далайд гарцгүй орнуудын хувьд загас агнуур зэрэг далайн баялгийг ашигладаг салбарууд хөгжих үндэсгүй гэдгээс гадна гадаад худалдаанд чухал байр суурь эзэлдэг далайн тээвэр эрхлэн явуулах боломжгүй болно. Хүн төрөлхтөн далайн эрэг орчмын газар нутгуудад төвлөрч амьдрах хандлагатай байдаг тул далайд гарцгүй улсууд хүн ам цөөн байх нь олон. Иймээс улс орнууд далайд гарцтай болохын төлөө өөр хоорондоо тэмцэлдэж иржээ.
- Конгын олон улсын зөвлөл буюу одоогийн Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс нь 1885 онд Берлиний хурлаар далайд гарцтай болохын тулд Анголын газар нутгийг 2 хэсэгт хуваах нарийн хэсэг газрыг авсан.
- Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа Польшийг далайд гарцтай болгохын тулд Данцигийг Польшид шилжүүлж байв.
- Дунай мөрөн нь Австри, Унгар улсуудыг далайд аюулгүй гарцтай болгохын тулд олон улсын гол болгосон.
- Боливи улс 19-р зууны Номхон далайн дайны үр дүнд цорын ганц гарцаа Чили улсад алджээ. Гэхдээ Боливийн тэнгисийн цэргүүд одоог хүртэл Титикака нуурт бэлтгэл хийдэг байна.
- Дэлхийн нэгдүгээр дайнаас өмнө Унгар улс нь өөрийн харьяаны Хорватын автономит эрхийг хүлээн зөвшөөрсөн ч Адриатын тэнгисийн эрэг дэх Фиум хотыг өөрийн шууд харьяанд байлгаж, Будапештээс томилогдсон захирагч захиран, тус улсын цорын ганц боомтын хувиар ашигладаг байв. Трианоны гэрээгээр тус хотыг Хорватад шилжүүлснээр Унгар нь далайд гарцгүй болжээ.
- Эритрей, Монтенегрогийн тусгаар тогтнол нь Этиоп, Сербийн хувьд далай дахь гарцаа алдсан үйл явдал болжээ.
- Орос улс нь Хойд мөсөн далайд л гарцтай байсан бөгөөд өвөл хөлдөж, тээвэр хийх боломжгүй болдог байсан тул газар нутгаа Балтын тэнгис, Хар тэнгис, Номхон далай хүртэл тэлсэн билээ.
[Засварлах] Далайд гарцгүй орнуудад үзүүлэх хөнгөлөлтүүд
Далайн хуулийн тухай НҮБ-ийн конвенц ёсоор далайд гарцгүй орнууд бусад улсын нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх татвар төлөлгүйгээр далайд гарах эрхтэй байдаг. Мөн НҮБ нь хөгжиж буй далайд гарцгүй орнуудад үзүүлэх тусламжийн хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг.
[Засварлах] Давхар далайд гарцгүй орнууд
Газраар хиллэдэг бүх орон нь мөн адил далайд гарцгүй улс байдаг орныг давхар далайд гарцгүй орон (Англи хэл: doubly landlocked country) гэнэ. Ийм орнууд далайд гарахын тулд зайлшгүй 2 улсаар дайрах болно. Одоо дэлхий дээр ийм улс хоёрхон байдаг нь Лихтенштейн, Узбекистан юм. Гэхдээ Лихтенштейн нь Дунай мөрнөөр, Узбекистан нь Каспийн тэнгисээс татсан сувгаар дамжин далайд гардаг.
[Засварлах] Бараг далайд гарцгүй орнууд
Дараах орнуудын далайд гарах гарц нь маш богинохон тул бараг далайд гарцгүй орнууд гэж нэрлэгддэг байна.
- Ирак Ал-Фау хойгоор Персийн булан руу - 58км.
- Словени Копероор Адриатын тэнгис рүү - 47км
- Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс Атлантын далай руу - 40км
- Босни Герцоговин Неумаар Адриатын тэнгис рүү - 26км
- Йордан Акабагаар Акабагийн булан, Улаан тэнгис рүү - 26км
