Иран
| Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс جمهوری اسلامی ایران
Жомхури-е Эслами-е Иран |
||||||
|
||||||
| Уриа: استقلال. آزادی. جمهوری اسلامی "Тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, Исламын бүгд найрамдах улс" |
||||||
| Төрийн дууллын нэр: Иран улсын үндэсний дуулал |
||||||
 |
||||||
| Нийслэл + их | Тегеран | |||||
| Албан хэл | Перс | |||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Орон нутгийн хэлнүүд | Перс, Азери, Шинэ Арамай, Армен, Курд, Балуч, Гилаки, Мазандарани, Араб, Түркмен | |||||
| Ард түмэн | 65% Перс 16% Азери 7% Курд 6% Лори 2% Араб 2% Балуч 2% бусад |
|||||
| Төр засаг | Нэгдмэл, исламын бүгд найрамдах | |||||
| - | Дээд удирдагч | Аётолла Али Хаменеи | ||||
| - | Ерөнхийлөгч | Махмуд Ахмадинежад | ||||
| - | Тэргүүн дэд ерөнхийлөгч | Мохаммед-Реза Рахими | ||||
| Улсын хурал | Үндэсний Зөвлөлдөх Хурал | |||||
| Үндэстний нэгдэл | ||||||
| - | Ахемани улс | НТӨ 550 он | ||||
| - | Сефевийн улс | 1501 он | ||||
| - | Исламын бүгд найрамдах улс | 1979 оны 4 сарын 1 | ||||
| Дэвсгэр газар | ||||||
| - | Бүхэлдээ | 1,648,195 км2 (18) | ||||
| - | Гадаргын ус (%) | 0.7 | ||||
| Хүн ам | ||||||
| - | Тооцоо (2011) | 75,330,000 [1] (17) | ||||
| - | Тооллого (2010) | 74,700,000 | ||||
| - | Нягт сийрэг | 45 хүн/км2 | ||||
| ДНБ (ХАЧТ) | 2010 оны тооцоо | |||||
| - | Бүгд | $863.5 тэрбум[2] | ||||
| - | Нэг хүнд | $10,864[3] | ||||
| ДНБ (Нэрлэсэн) | 2010 оны тооцоо | |||||
| - | Бүгд | $357.221 тэрбум[3] | ||||
| - | Нэг хүнд | $4,740[3] | ||||
| ОТББИ (2008) | 38[4] (дундаж) | |||||
| ХХИ (2010) | ▲ 0.702[5] (дээгүүр) (70) | |||||
| Мөнгөний нэгж | Иран риал (IRR) | |||||
| Цагийн бүс | 03:30 | |||||
| Замын хөдөлгөөн | баруун | |||||
| Домэйн нэр | .ir | |||||
| Утасны томьёо | 98 | |||||
Иран (Перс:ايران 
Иран), албан ёсоор Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс нь баруун ба өмнөд Азийн орон юм. Өрнөдөд 1935 оноос өмнө Перс гэгддэг байсан учраас Ираны соёлын тайлбарт Перс гэдэг нэр нь одоо ч хэрэглэгддэг.
Иран нь бүхэлдээ 1,648,195 км² нутагтай (дэлхийн 18 дахь том), 78 сая хүнтэй[6]. Далайн өргөн эрэг газартай, Евразийн төв дэх газар зүйн ашигтай байрлалтай гэгдэх орон юм. Хойгуураа Армен, Азербайжан, Туркменистан улсуудтай болон Каспийн тэнгис; зүүн талаараа Афганистан, Пакистан; урдуураа Персийн булан, Оманы булан; баруун талаараа Турк, Ирак улсуудтай тус тус хиллэдэг. Нийслэл болон хамгийн том хот Тегеран нь улсын улс төр, соёл урлаг, худалдаа, аж үйлдвэрийн төв болдог. Иран бол газрын тос, байгалийн хий ихтэй бөгөөд Ойрхи Дорноддоо нөлөөхүйц гүрэн гэгдэнэ.
Иранд эртнээс соёл иргэншил дэлгэрч, түүхэнд тэмдэглэгдсэн төрт улс нь НТӨ 2800 оны Эламаас эхэлдэг. МЭӨ 625 онд анх Мидичүүд нэгтгэж өнөөгийн Иран үндэстний суурь тавьжээ. Тэднийг залгамжилж 1000 гаруй жилийн турш Ахемен, Аршак, Сасан гэсэн Ираны гурван улс дараалан оршиж байгаад Араб болон бусад харь улсуудын харъяанд байсаар 1551 онд Иранчуудын байгуулсан Сефевийн улс тогтож үндэстний хувьд дахин нэгтгэгджээ. Энэ улс нь Исламын шашны Шийт урсгалыг дэмжиж байснаас энэ номлол нь хүчтэй тархсан юм. Түүнээс хойш эзэн хаант ёс үргэлжилсээр 1906 онд үндсэн хуульт хаант, 1979 оны 4 сарын 1-ээс албан ёсоор Исламын бүгд найрамдах улс болсон.
Иран улс нь НҮБ, Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн, ИШУБ, ОПЕК гэх байгууллагуудын үүсгэн байгуулцсан гишүүн. 1979 оны Үндсэн Хууль дээр нь тулгуурласан Ираны улс төрийн тогтолцоо нь өвөрмөц, төвөгтэй бүтэц бүхий удирдах албуудаас бүрдэнэ. Төрийн тэргүүн нь Дээд удирдагч. Албан ёсны шашин нь Исламын шашны Шийт урсгал бөгөөд албан ёсны хэл нь Перс хэл.
Нэр [засварлах]
Иран (ايران) гэдэг нь өвөг Иран хэлний Аряана ("Аряанчуудын нутаг", Аряан гэдэг нь "язгууртан") хэмээх үгний орчин цагийн Иран хэлний үг юм. Энэ нь 3-р зууны үеийн бичигт Эран гэж анх дурдагдсан ба Партиан улсын үед Аряан хэмээн нэрлэгджээ.[7] Өрнөдөд Ираныг Грек түүхчдийн бичиглэснээс Перс (Πέρσης) хэмээдэг байсан бөгөөд 1935 онд эзэн хаан болох Реза шах нь олон улсад хандан улсын нэрийг Иран хэмээхийг хүссэнээр 1959 он хүртэл нэрсүүд хосолмол байдлаар явж ирсэн[8] ба 1959 оноос дэлхий дахины улсууд Иран хэмээн бүрэн нэрлэх болсон юм.
Эшлэл [засварлах]
- ↑ Official Iranian Population clock. Amar.org.ir. 2011-06-17-д хандсан.
- ↑ Iran Economy 2011, CIA World Factbook. Theodora.com. 2011-09-14-д хандсан.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 Iran. International Monetary Fund. 2011-04-21-д хандсан.
- ↑ Central Bank of Iran: Economic Trends 2008/2009. 2011-06-18-д хандсан.
- ↑ Human Development Report 2010. United Nations (2010). 5 November 2010-д хандсан.
- ↑ CIA Factbook – 2010. Cia.gov. 2011-09-14-д хандсан.
- ↑ MacKenzie, David Niel (1998), "Ērān, Ērānšahr", Encyclopedia Iranica, vol. 8, Costa Mesa: Mazda, <http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah>
- ↑ Renaming Persia. persiansarenotarabs.com (2007). 26 Apr 2011-д хандсан.
Гадагш холбоос [засварлах]
 |
Commons: ایران - зураг, дуу, бусад юмс |
| Азийн орнууд |
|---|
| Азербайжан1 · АНЭУ · Армен · Афганистан · Балба · Бангладеш · Бахрейн · Бруней · Бутан · Вьетнам · Гүрж1 · Египет2 · Дорно Тимор3 · Израйль · Индонез3 · Йордан · Ирак · Иран · Йемен · Казахстан1 · Камбож · Катар · Кипр · Кыргызстан · Кувейт · Лаос · Ливан · Малайз · Мальдив · Монгол · Мьянмар · Оман · Орос1 · Узбекистан · Пакистан · Саудын Араб · Сингапур · Сири · Хойд Солонгос · Өмнөд Солонгос · Тажикистан · Тайвань4 · Тайланд · Туркменистан · Турк1 · Филиппин · Хятад · Шри Ланка · Энэтхэг · Япон |
| 1 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх хэсэг нь Европт оршдог. 2 Нутаг дэвсгэр ихэнх хэсэг нь Африкт оршдог. 3 Нутаг дэвсгэр нь бүхэлдээ эсвэл хэсэгчлэн нь Далайн орнуудад оршдог. 4 Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайвань нь НҮБ-ийн гишүүн бус.  |
| Исламын шашинт улсуудын байгууллага (OIC) |
|---|
| Азербайжан | Алжир | АНЭУ | Афганистан | Бангладеш | Бахрейн | Бенин | Бруней | Буркина Фасо | Габон | Гайана | Гамби | Гвиней | Гвиней Биссау | Египет | Жибути | Зааны ясан эрэг | Индонез | Ирак | Иран | Йемен | Йордан | Казахстан | Камерун | Катар | Комор | Кувейт | Кыргызстан | Ливан | Ливи | Мавритан | Малайз | Мали | Мальдив | Марокко | Мозамбик | Нигер | Нигери | Оман | Пакистан | Палестин | Саудын Араб | Сенегал | Сири | Сомали | Судан | Суринам | Сьерра-Леоне | Тажикистан | Того | Тунис | Турк | Туркменистан | Уганда | Узбекистан | Чад |
 |
Энэ өгүүлэл хэт богино байна. Үүнийг өргөжүүлж Википедиад туслаарай. |
