Иран
Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
| Уриа Esteqlāl, āzādī, jomhūrī-ye eslāmī (Перс хэл) "Тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, Исламын орон" |
|
| Төрийн дуулал Sorūd-e Mellī-e Īrān (Иран улсын төрийн дуулал) |
|
 |
|
| Нийслэл | Тегеран |
| Албан ёсны хэл(нүүд) | Перс хэл Орон нутгийн Азери, Курд хэл |
| Засаглал | Исламын Бүгд Найрамдах Улс |
| - Дээд удирдагч | Аётолла Али Хаменеи |
| - Ерөнхийлөгч | Махмуд Ахмадинежад |
| Тусгаар тогтнолын үйл явдлууд | |
| - Мидиа | МЭӨ 625 он |
| - Сафавид династи (дахин байгуулагдсан) | 1508 оны 5 сар |
| - Исламын Бүгд Найрамдах Улс байгуулагдсан | 1979 оны 4 сарын 1 |
| Газар нутаг | |
| - Нийт | 1,648,195 км² (18-д) |
| - Ус (%) | 0.7 |
| Хүн ам | |
| - 2007 оны тооцоо | 70,472,846 (17-д) |
| - 2007 оны тооллого | 70,472,846 |
| - Нягтшил | 42/км² (163-д) |
| ҮНБ | 2007 оны тооцоо |
| - Нийт | $852.6 тэрбум (15-д) |
| - 1 хүнд оногдох ҮНБ | $12,300 (65-д) |
| ХХИ (2007 он) | 0.759 (94-д) – дунд |
| Мөнгөн тэмдэгт | Иран риал (ريال) (IRR) |
| Цагийн бүс | UTC+3:30 |
| - Зун | UTC+4:30 |
| Улсын домэйн нэр | .ir |
| Утасны код | +98 |
Иран (Перс хэл:ايران), албан ёсоор Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс (Перс хэл: جمهوری اسلامی ايران), хуучнаар (1935 он хүртэл) Перс нь Евразийн төвд орших Персийн булангийн зүүн хойд хэсэгт орших улс юм. Иран гэсэн нэр нь Ари гэсэн үгтэй адил үндэстэй бөгөөд "Аричуудын нутаг" гэсэн утгатай.
Иран нь 1,648,195 км² газар нутагтай, үүгээрээ 18-д ордог бөгөөд хүн ам нь 70 сая гаруй. Евразийн төв хэсэгт орших тул геостратегийн хувьд чухал орон юм. Хойд талаараа Армен, Азербайжан, Туркменистан орнууд болон Каспийн тэнгис; зүүн талаараа Афганистан, Пакистан; өмнөд талаараа Персийн булан, Оманы булан; баруун талаараа Турк, Ирак улсуудтай хиллэдэг. Нийслэл Тегеран хот нь Ираны хамгийн том хот бөгөөд улс төр, соёл урлаг, худалдаа, аж үйлдвэрийн төв болдог. Иран бол газрын тос, байгалийн хий ихтэй бөгөөд үүгээрээ тухайн бүс нутагтаа нөлөөтэй байдаг.
Иранд дэлхийн хамгийн эртний иргэншлүүдийн нэг байдаг бөгөөд МЭӨ 4000 оны үеийн суурин газар олджээ. МЭӨ 625 онд анх Мидичүүд Ираныг нэгтгэж улс болгосон байна. Тэднийг залгамжилж 1000 гаруй жилийн турш Ахеменид, Партиа, Сассанид гэсэн Ираны гурван династи захирч байв. Олон зууны турш харийн дарлал, богино хугацаагаар л захирсан династинуудын дараа 1551 онд Сефевид династи Ираныг дахин нэгтгэж, тусгаар тогтнуулжээ. Энэ династи нь Исламын шашны Шийт урсгалыг дэмжиж байсан бөгөөд энэ нь Исламын түүхэнд маш чухал үйл явдал болсон байна. 1501 оноос 1979 оны Ираны хувьсгал хүртэл Иран нь бараг тасралтгүй хугацаагаар шах буюу эзэн хаанаар удирдуулсан хаант улс байжээ. 1979 оны 4 сарын 1-нд Иран нь албан ёсоор Исламын Бүгд Найрамдах Улс болсон ажээ.
Иран улс нь НҮБ, Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн (Non-Aligned Movement), Исламын зөвөлгөөний байгууллага (Organization of the Islamic Conference), ОПЕК гэсэн байгууллагуудыг үүсгэхэд оролцсон, анхны гишүүдийн нь нэг юм. 1979 оны Үндсэн Хууль дээр нь тулгуурласан Ираны улс төрийн систем нь олон тооны, төвөгтэй бүтэц бүхий удирдах албуудаас бүрдэнэ. Төрийн тэргүүн нь Дээд удирдагч (Supreme Leader). Албан ёсны шашин нь Исламын шашны Шийт урсгал бөгөөд албан ёсны хэл нь Перс хэл.
[Засварлах] Гадаад холбоос
 |
Commons: ایران - зураг, медиа материалууд |
| Азийн орнууд |
|---|
| Азербайжан1 | АНЭУ | Армен | Афганистан | Балба | Бангладеш | Бахрейн | Бруней | Бутан | Вьетнам | Гүрж1 | Египет2 | Зүүн Тимор (Тимор-Лесте)3 | Израйль | Индонез3 | Йордан | Ирак | Иран | Йемен | Казахстан1 | Камбож | Катар | Кипр | Кыргызстан | Кувейт | Лаос | Ливан | Малайз | Мальдив | Монгол | Мьянмар | Оман | Орос1 | Пакистан | Саудын Араб | Сингапур | Сири | Хойд Солонгос | Өмнөд Солонгос | Тажикстан | Бүгд Найрамдах Хятад Улс (Тайвань)4 | Тайланд | Туркменистан | Турк1 | Узбекистан | Филиппин | Хятад | Шри Ланк | Энэтхэг | Япон |
| 1 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх буюу зарим хэсэг нь Европт оршдог. 2 Нутаг дэвсгэрийн ихэнх буюу зарим хэсэг нь Африкт оршдог. 3 Нутаг дэвсгэрийн бүх буюу зарим хэсэг нь Далайн орнуудад оршдог. 4 Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайвань нь НҮБ-ийн гишүүн биш.  |
| Исламын шашинт улсуудын байгууллага (OIC) |
|---|
| Азербайжан | Алжир | АНЭУ | Афганистан | Бангладеш | Бахрейн | Бенин | Бруней | Буркина Фасо | Габон | Гайана | Гамби | Гвиней | Гвиней Биссау | Египет | Жибути | Зааны ясан эрэг | Индонез | Ирак | Иран | Йемен | Йордан | Казахстан | Камерун | Катар | Комор | Кувейт | Кыргызстан | Ливан | Ливи | Мавритани | Малайз | Мали | Мальдив | Марокко | Мозамбик | Нигер | Нигери | Оман | Пакистан | Палестин | Саудын Араб | Сенегал | Сири | Сомали | Судан | Суринам | Сьерра-Леоне | Тажикистан | Того | Тунис | Турк | Туркменистан | Уганда | Узбекистан | Чад |
 |
Энэ өгүүлэл хэт богино байна. Үүнийг өргөжүүлж Википедиад туслаарай. |
