Юмжаагийн Цэдэнбал

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Юмжаагийн Цэдэнбал

Юмжаагийн Цэдэнбал (1916 оны 9 сарын 17 - 1991 оны 4 сарын 20) нь 1952 оноос 1984 он хүртэл БНМАУ-ын удирдагчдын нэг байжээ. Тэрээр амьдралынхаа туршид БНМАУ-ын төрийн тэргүүн, ерөнхий сайд, МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр ажиллаж байв. БНМАУ-ын баатар, хөдөлмөрийн баатар, маршал.

Юмжаагийн Цэдэнбал нь Үнэн Зоригт Хан аймгийн Зоригт Хан хошуунд (өнөөгийн Увс аймгийн Давст сум) Дөрвөд гэр бүлд төржээ. Цэдэнбал нь 11 хүүхэдтэй айлд тав дахь нь болж төрсөн байна. 1925 онд Улаангомын шинээр байгуулсан сургуульд элсэж 1929 онд төгссөн. Мөн онд Цэдэнбал боловсролоо үргэлжлүүлэхээр Эрхүү рүү явжээ. 9 жилийн турш тэрээр Эрхүү, Улаан-Үдийн хооронд аялж Сибирийн Санхүү, Эдийн засгийн институтыг онц дүнтэй төгсөж санхүү эдийн засагчийн мэргэжил эзэмшжээ.

1938 онд Улаанбаатар руу буцаж Санхүүгийн техникумд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1939 оны 3-р сараас Сангийн яамны дэд сайд, 7-р сараас 1940 оны 4-р сар хүртэл Сангийн яамны сайдаар ажиллаж, энэ хугацаандаа Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн банкны ерөнхий хорооны даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэжээ. 1940 оны МАХН-ын Х Их Хурлаар МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын даргаар сонгогдож 1984 оны 8-р сар хүртэл 44 жил тасралтгүй ажиллажээ. Мөн энэхүү 44 жилийн хугацаанд Улс төрийн товчооны гишүүн байв.

1945-1952 онд Ерөнхий сайд Х.Чойбалсангийн орлогч, улсын төлөвлөгөөний хорооны дарга, 1952 онд Маршал Хорлоогийн Чойбалсан нас барснаар ерөнхий сайд болж 1974 оны 6 сарын 11-нд төрийн тэргүүн болох хүртлээ энэ албыг хашсан байна. 1974-1984 онд АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга буюу төрийн тэргүүнээр ажилласан юм.

1984 оны 8 сард хөгшрөлт, оюуны доройтол гэх зэрэг шалтгаанаар Цэдэнбалыг тэтгэвэрт нь гаргаж, МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Жамбын Батмөнх сонгогдсон. Цэдэнбал нас барах хүртлээ Москвад бараг гэрийн хорионд амьдарсан бөгөөд 1991 онд нас барахад цогцсыг нь Улаанбаатарт авчирч, Алтан өлгийд оршуулжээ.

Нас барсных нь дараа Улаанбаатар хотод УДЭТ-ын өмнөх талбайг Цэдэнбалын нэрэмжит болгож, хөшөөг нь босгожээ. Мөн Улаанбаатар хотын Эрэл дунд сургуулийн өмнөх талбай, Увс аймгийн Улаангом хотын төв талбай, төрсөн сум болох Давст суманд тус тус хөшөөг нь босгожээ.

Монголын сэхээтнүүдийг бөөнөөр хэлмэгдүүлэх гэмт хэрэг[засварлах]

1956 онд Орост Сталины хэлмэгдүүлэлтийг илээр Н.Хрушевийн засаглалаас шүүмжилж илүү шинэлэг нээлттэй байдалд шилжихийг оролдож байснаас үүдэж Монголд сэхээтнүүд тухайн цагийн Монголын коммунист бурангуй засаглалыг илээр шүүмжилж илүү үр ашигтай эдийн засагтай болох талаар олон сэхээтнүүд шүүмж саналууд тавьж эхэлжээ.

Тухайн үед төрийн үйл хэргийг шийддэг байсан Намын Төв хороонд ойр байсан гишүүд ийм шүүмжиллүүдийг хэлж байжээ:

 “Материал үзэхэд, нэг хүнийг тахин шүтэх асуудал дээрээс Төв Хорооноос хийгдсэн байна” Дугэрсүрэн, НТИ), “…Нэг хүнийг дэндүү шүтэж   
  байна гэж их шүүмжилдэг. Гэтэл Цэдэнбалгүйгээр шийдвэрлэгдэх юм нэг ч алга. Монголын Засгийн газрын толгой яагаад монголоор ажил 
  үүргээ хөтлөхгүй байна” (Гончигсүрэн, НТИ)

Ю.Цэдэнбал нь 1957 оноос эхлэн 300 гаруй сэхээтнүүдийг оросын бодлогыг эсэргүүцсэн ба өөрийнх нь дарангуйлалт засаглалд саад учируулсан гэж хөдөө газар цөлж амьдралыг нь буснуйлж хэлмэгдүүлжээ. Хэлмэгдлүүлэлт 1957-1990 он хүртэл үргэлжилж олон зуун Монголын сэхээтнүүдийн үр бүтээлтэй амьдралыг хаан сүйтгэж Цэдэнбалын бусармаг бодлогоор Монгол улс нь маш хэврэг эдийн засагтай болж улмаар 1990 оноос эхэлсэн эдийн засгийн хүнд хямрал Монголд эхэлж, олон мянган Монгол хүүхдүүд гэр оронгүй гудамжинд гарах нийгмийн гажуудлын үндэс болсон юм. [1] [2]

Цэдэнбал нь 1962 онд Оросын бодлогтой харшилсан гэж Чингис хаан (1162 он)-ы мэндэлсний 800 жилийн ойг тэмдэглэсэн хүмүүсийг цөлж, “ЧИНГИС ХААН” шүлгийг хоригложээ. [3]

Цэдэнбалыг илээр шүүмжилсэн гэж 1964 оны 12-р сарын 22-ны өдөр хуралдсан МАХН-ын Төв Хорооны YI бүгд хурлаас “Ц.Лоохууз, Б.Нямбуу, Б.Сурмаажав нарын намын эсрэг бүлэглэсэн явууллага хийсэн тухай” тогтоол гаргаж, “МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн, Сангийн Аж Ахуй (САА)-г Удирдах Газрын дарга Ц.Лоохууз, Статистикийн Төв Газрын дарга Б.Сурмаажав нар МАХН-ын эсрэг явууллага хийж, намын нэгдлийг бутаргахыг оролдон, намын жанжин шугамыг эсэргүүцсэн” тул эдгээр хүмүүс ба холбогдох зарим хүнийг намаас хөөж, нутаг заан суулгах, мөн Ц.Лоохууз, Б.Нямбуу нарыг ажлаас нь халж, нутаг заан суулгах тухай тогтоол гаргажээ. [4]

Эшлэл[засварлах]


Мөн үзэх[засварлах]

Эшлэл[засварлах]

Өмнөх
Хорлоогийн Чойбалсан
Монгол Улсын Ерөнхий Сайд
1952-1974
Дараах
Жамбын Батмөнх
Өмнөх
Сономын Лувсан
Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга
1974-1984
Дараах
Нямын Жагварал