Кызыл

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Кызыл хот
бүгд найрамдах улсын харъяат хот
орос — Город Кызыл
тува — Кызыл хоорай
"Азийн төв" хөшөө

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг

Кызыл
Эзэн улс Орос Орос
Эзэн орон Flag of Tuva.svg Тува
Газрын байц д.т.д. 630 м
Хүн ам (тоол.) 109,986 хүн (2010)
1914 он Белоцарск суурин үүссэн
1926 он өнөөгийн Кызыл нэрээ авсан
Цагийн бүс Красноярскийн цаг (ГЦ+8)
Утасны дуг. +7 39422
Цахим газар mkyzyl.ru

Кызыл («улаан» гэсэн утгатай тува үгээр 1926 оноос нэрийдсэн, [кезийл] гэж дуудна, үүнээс гадна Кизил [кизийл]) бол Орос улс (ОХУ)-ын Тува орон (БНТувУ)-ын нийслэл, Тува орны доор ямар нэгэн хошуунд харъяалагддаггүй арван нэгэн түмэн хүнтэй хот юм.

Түүх, нэр[засварлах]

Хаант Орос 1914 онд Тагнын Урианхайг ивээн эзэрхэж Белоцарск («цагаан хааны хот» гэсэн утгат орос үг) нэрээр тулгуур суурин үүсгэсэн. Орост хаант засаг унасны дараа 1918 онд Хем-Бельдир («голын бэлчир» хэмээх утгатай тува үг) нэртэй болов. Дараа нь цагаан армийг улаан арми ялсны дараа 1922 оны нэгэн хуралд оросууд «Красный городок» гэж байжээ. Эцэстээ 1926 онд «улаан» буюу Кызыл хэмээх тува түрэг үгээр нэрийдсэн нь ерээд жилийг туулж явна. 1921 оноос энэ хот Тува орны гол хот, нийслэл нь болжээ. Монгол улсад «Кызыл», «Кизил» гэж хоёр янзаар бичиж болно.[1][2]

Хүн ам[засварлах]

2010 онд 109 мянга 986 хүн оршин суугчтай байв.

Хүн амын тоо
1959 1970 1979 1989 2002 2010[3]
34,462 51,683 66,027 84,641 104,105 109,986

Радио[засварлах]

Давтамж Нэр RDS
67,10 МГц «Радио России»
69,08 МГц «Маяк»
101,9 МГц «Авторадио»
102,5 МГц «Голос Азии»
103,8 МГц «Русское радио»
105,9 МГц «Ретро FM»
106,4 МГц «Европа Плюс»

Уур амьсгал[засварлах]

Кызылын нисэх буудал

Кызыл нь маш өндөр газарт, харьцангуй өндөр өргөрөгт, ямар ч эргээс хэдэн зуун километр зайтай оршдог зэрэг шалтгаанаас болж дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэлд тооцогддог. Жилийн дундаж температур нь -1.3 °C. Жилийн дундаж хур тунадас нь 242.7 мм, дундаж чийгшилт нь 69%

Дэд бүтэц[засварлах]

Кызылын нисэх буудал[засварлах]

Кызылын нисэх буудал (орос. Аэропорт "Кызыл") - нь Бүгд Найрамдах Тува Улсын нийслэл Кызыл хотын нисэх онгоцны буудал юм. Тус буудал нь Тувагийн хамгийн том нисэх онгоцны буудал бөгөөд олон улсын хэмжээний цорын ганц буудал билээ. Оросын агаарын тээврийн компани болох Новосибирск Авиа нь "Кызыл" олон улсын нисэх онгоцны буудлыг голчлон ашигладаг.

Зургийн цомог[засварлах]

Арат талбай[засварлах]

Арат талбай, Кызыл

Арат талбай (орос. Площадь Арата) - нь Бүгд Найрамдах Тува Улсын нийслэл Кызыл хотын төв талбай юм.

Нийслэл хотын захиргаа зэрэг барилга, албан байгууллагууд байрлана.

Цагийн бүс[засварлах]

Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg Тус хот нь Красноярскийн цагийн бүс буюу UTC+8 бүст оршино.

Aх дүү хотууд[засварлах]

Мөн үзэх[засварлах]

Эшлэл[засварлах]

  1. Ц. Дамдинсүрэн нарын зохиосон "Кирилл монгол бичгийн дүрэм"
  2. Ц. Дамдинсүрэн нарын зохиосон "Орос-Монгол толь" (1982)
  3. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2010 г.
  4. "Столица штата Гавайи Гонолулу стал городом-побратимом столицы Тувы Кызылом Подробности: http://www.regnum.ru/news/239092.html#ixzz1PpQ4uywP Любое использование материалов допускается только при наличии гиперссылки на ИА REGNUM", Regnum, 30 марта 2004. 2011-06-20-нд авсан.