Боодог

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Тарваганы боодог


Хийх арга[засварлах | edit source]

Боодогийг гол төлөв ямаа, тарваганы махаар хийнэ. Боодог хийх малын махнаас ясыг битүү шулан авч махыг нь арьсанд үлдээнэ. Гэдэс дотор,ясыг нь бүрэн авч махыг нь арьсанд нь үлдээх хэрэгтэй. Түргэн болгохын тулд цул махыг жижиглэн хэрчиж нимгэлнэ. Ингэж битүү туламлаж өвчсөний дараа арьсны онгорхой хэсгийг бөхөлж битүүлээд хорхог хийхтэй адил амталж халуун чулуу, шулсан ясаа үелэн хийж зайлан дүүргэнэ. Амыг нь сайн боож битүүлээд хэвтүүлэн гараараа зөөлөн бөмбөрүүлэн алгадаж хэд хэдэн удаа хөрвүүлээд үсийг зулгаахад аяндаа зулгарна. Шарахдаа гаднаас аргалын цог дээр тавьж эргүүлэн жигд халаагаад сайтар цэвэрлэж хусна. Зузаан махтай газарт нь том хавтгай цог тавьж жигнэхгүй бол шүүрхий болно. Гол анхаарах зүйл бол шарж байх үедээ хийг нь үе үе гаргаж байхгүй бол буудах аюул байдаг. Үс үлдээлгүй хусаж цэвэрлэсний дараа усаар угааж сайтар хусаж цэвэрлэнэ. Ийнхүү болгосон боодгийг арьстай нь давхар огтолж хүнсэнд хэрэглэнэ.


Тарваганы боодог[засварлах | edit source]

Монголчууд бид салхинд гарах, аяллаар явах, баяр ёслолын өдрүүдээр хамаатан садан, найз нөхөдөөрөө нийлж байгалийн сайханд хорхог, боодог хийж иддэг. Хорхог, боодог хийх ерөнхий үйл явц адилхан. Галд улайсгасан чулууг ашиглаж мал амьтны арсанд нь хийж махыг битүү жигнэж болгосныг боодог, тогоо, бидон саванд хийж махыг битүү жигнэж болгосныг хорхог, боодог гэнэ,Хорхог, боодог нь яах аргагүй нүүдэлч Монголчуудын бий болгосон амтат хоол юм. Хорхог, боодог хийхийн тулд мал амьтны махыг жижиглэн эвдэж цул махыг хэрчиж түүхийрүүлэхгүйгээр нимгэлж бэлтгэнэ. Хорхог боодогонд хэрэглэх чулуугаа түүн бэлтгэж аргалтай хольж үелж өрөөд галлаж чулуугаа улайсгана. Хорхог боодогны чулуу галд чулууг ашиглахад илүү тохиромжтой. Хэрчиж жижглэсэн махыг мал аьтныхаа туламласан арьс, том төмөр торхонд хийж явигүй ус хийгээд улайссан чулуунаас авч дээрээс нь үелэн хийнэ. Мах, халуун чулууг ингэж ээлжлэн хийсэн бүх махыг хийж дуусаад савыг сайтар таглана. Мөн давс, сонгино, саримас зэргийг тохирох хэмжээгээр хийж амтлана.

Энэ үед сав дотор уурын өндөр даралт үүсэх учир савны таглааг бөх бат хийхгүй бол буудаж халуун шөлөөр тургиж шалз түлж болзошгүй тул онцгой анхаарах хэрэгтэй. Савны тагийг завсраар нь ялигүй уур гарч байхаар хийхгүй бол хий дүүрч буудах аюултай байдаг. Махыг жгд болгохын тулд савтай хорхогийг сэгсрэх, өнхрүүлэх, боодгийг гадна талаас нь тал бүрээс нь шарж өгөх хэрэгтэй. Үүний дараа цог дээр тавьж халуун нурмаар манаж нэг хэсэг хугацаанд байлгаад тагийг онгойлгож махыг гаргана. Хорхог, боодогны халуун чулууг гартаа атгах үнэрийг авах нь хий хуй, ядаргаанд тустай гэдэг. Хорхогийг ямарч малын махаар ямар ч нөхцөлд жижиг бетон савд хээрийн нөхцөлд малын гүзээ сархинагт нь ч хийж хэрэглэх бололцоотой. Гүзээ сархинагт хийх хорхогийн чулууг гадна талын гүзээнд хүргэж цоолохгүйгээр тал талаас нь шахаж эргүүлж тойруулах зэргээр болгоно.