Монгол хоол

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Чанасан мах
Бууз
Хуушуур
Хорхог

Монголчууд эртнээс нааш мал аж ахуйд голлон шүтэж амьдарсаар ирсэн учир идээ ундаандаа ихэвчлэн малын сүү шим, махыг янз бүрийн аргаар боловсруулан хэрэглэдэг бөгөөд Монгол хоол гэж монголчуудын тэрхүү уламжлалт хоолыг хэлнэ. Бас ан амьтан, зэрлэг жимс ногоо болон таримал ногоо, үр буурцаг, амуу тариа, жимс жимсгэнэ, ааг амттаны зүйлийг хачир болгосоор иржээ.

Монгол хоолны зүйлийг махан хоол, цагаан хоол, ногоон хоол гэж гурав ангилж болно.

Төрөл ангилал[засварлах | edit source]

Махан хоол гэдэг бол давс, сонгино, саримс зэргээр амтлах төдий хачир оруулж, дан махны зүйлээр хийсэн хоол хүнс юм. Дотроо тураг мах, дотор мах, толгой шийрэн хоол гэх мэт ялгаатай.

Тураг мах[засварлах | edit source]

Тураг мах гэдэг нь малын их биеийн, дотор мах гэдэг нь зүрх, уушиг, элэг, бөөр, ходоод, гэдэс зэрэг их биеийн бус махны нэр юм. Тураг махан хоолонд бүхэл махан хоол, хуйхтай өвчүү, өвчүүний үдмэг, хар шөл, махан хуурга, тосонд чанасан мах орно.

Дотор мах[засварлах | edit source]

Дотор махан хоолонд дээр дурдсан дотор махыг тэр чигээр нь давстай усанд чанаж болгосноос гадна үнхэлцэг, сорс, зайдас, шавай, бөсгөмөл цус, ороомог, үдмэг, ходоод, дотор зэрэг орно.

Хийх арга[засварлах | edit source]

Махан хоолны төрлөөс шалтгаалж хийх арга дор бүрдээ өвөрмөц байдаг.

  • Тураг махаар хорхог шөл хийхдээ торниун хөшиглөж давс, сонгино, саримс, халуун ногоогоор хачирлан усаар нэмүүхэн шүүсэлж, хавхаг сайтай саванд улайтгасан чулуутай хамт хийж сайн таглан жигнэж болгоно.
  • Битүү хоолонд: бууз, хуушуур зэрэг
  • Шөлтэй хоолонд: борцтой шөл, гурилтай шөл зэрэг

Монголчуудын дунд дээр дурдсан махан хоолууд нь түгээмэл байдаг.

Цагаан хоол[засварлах | edit source]

Цагаан хоол гэж цагаан идээ буюу ааруул, хурууд, ээзгий, айраг цэгээ, тараг зэрэг орох бөгөөд, ногоон хоол гэж жимс жимсгэнэ, самар, байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүнийг хэлнэ.

Ногоон хоол[засварлах | edit source]

Ногоон хоол гэж зөвхөн жимс жимсгэнэ, нарийн ногоо, будаа, буурцаг, шош зэрэг ногоон ургамлаас бүрдсэн "сүү, өндөг" зэрэг мал амьтны гаралтай хүнс ороогүй хоолыг хэлдэг.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Монголын гал тогоо – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан