Калиш

Калиш хотын далбаа

Калиш (польi. Kalisz, герман. Kalisch) —Польш улсын төв хэсэгт байрлах Их польш мужид Просна голын хөндийд орших эртний хот. Хотын газар нутаг -70 км². Хүн ам нь 2010 оны байдлаар- 110 орчим мянга байсан.

Түүх[засварлах | кодоор засварлах]

Калиш хот

Калиш бол Просна голын хөндийд суурьшлын хамгийн эртний ул мөр нь мезолитийн эрин үеэс эхтэй. Адриатын тэнгисийн эргийг Балтын тэнгистэй холбосон Амбер хэмээх худалдааны чухал зам нь тус суурингийн хөгжилд ихээхэн нөлөө үзүүлж байсан. Клаудиус Птолемей "Газар зүй" (МЭ 150 орчим) бүтээлдээ Калиш сууринг тэмдэглэн дурдсан байдаг. Олон эрдэмтэд Птолемейгийн тэмдэглэсэн Калисияг өнөөгийн Калиш гэж үздэг. Тиймээс хотын оршин суугчид Польшийн хамгийн эрт дурдагдаж байсан хот гэдгээрээ бахархдаг.

Дундад зууны эхэн үед Калиш болон түүний эргэн тойронд эртний Пиаст мужид чухал ач холбогдолтой бэхлэгдсэн суурин байсан. Заводзие дахь суурин (9/10-11-р зуун) нь Пиастын хамгийн том сууринуудын нэг байв. 1139 онд Калиш гүнгийн нийслэл болсон бөгөөд түүний анхны захирагч нь герцог III "хөгшин" Миешко (польш: Mieszko III Stary) байв. 1233 оны дараа Силезийн герцог "сахал" Генри (польш. Henryk Brodaty) сууринг Заводзигээс Шинэ хот гэж нэрлэдэг газар нүүлгэжээ. Ойролцоогоор 1257 онд энэ хот сахал Генригээс хотын автономит эрхтэй болсон Тусгаар тогтнолыг Срода Сласкагийн хууль (Силези дахь Шрода Сласкагийн нэрээр) гэж нэрлэдэг Германы хотын хуулийн дагуу хэрэгжүүлсэн. Польшийн хоёр хаан – Их Казимир (польш: Kazimierz Wielki) болон Владислав II Яагиело (польш. Władysław Jagieło) нар дундад зууны үеийн хотын хөгжилд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан юм.

Дэлхийн нэгдүгээр дайнд Калиш хот ихээр нэрвэгдсэн. 1914 оны 8-р сард Пруссын арми хотыг устгаж, шатаажээ. Хуучин хотын барилгуудын 95 хувь нь балгас болсон юм. 1920-1930-аад оны хооронд хотыг улсын хэмжээнд сэргээн засварласан байна. Хуучин хотын төвийг сэргээн засварлах заавар, орон зайн зохион байгуулалтын дагуу сэргээн засварласан боловч түүхэн барилгуудыг сэргээгээгүй юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Калишийг германчууд "Вартегау" гэж нэрлэдэг байсан. Нацистуудын эзлэн түрэмгийлэлийн үед Калишийн ард түмнийг дарангуйлан гадуурхадаг байв. Дайны дараах жилүүдэд аж үйлдвэр, хотын дэд бүтэц, нийгэм-соёлын хөгжил дэвшил гарсан. 1992 онд Калиш хотод өөрийн католик шашны төв байгуулжээ. Хотын түүхэн дэх хамгийн чухал үйл явдлуудын нэг бол Ромын Пап лам II Иоанн Павел (1997 оны 6-р сарын 4) эх орондоо тав дахь мөргөл хийх үеэр хотод айлчилсан юм.