Кара Дьёрдь

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Кара Дьёрдь (унг. György Kara; 1936 оны 6-р сарын 23-нд Будапешт хотод төрсөн, 2022 оны 4-р сарын 18-нд нас барсан)- Унгарын дорно дахины судлаач, хэл зүйч, Их сургуулийн профессор, Унгарын Шинжлэх ухааны академийн сурвалжлагч гишүүн. Монгол судлал, монгол хэл шинжлэлийн нэрт судлаач. Дьёрдь Кара буюу монголчууд түүнийг Хар Дорж гэж дууддаг байжээ.

Намтар[засварлах | edit source]

Тэрээр 1953 онд дунд сургуулиа төгсөөд Эөтвөш Лорандын их сургуулийн Дорно дахины-Монгол хэлний ангид элсэн орж, 1958 онд хүмүүнлэгийн ухааны чиглэлээр эрдмийн зэрэг хамгаалсан. Түүний багш нар нь Барнабас Чонгор, Лайош Лигети, Гьюла Немет нар байв. Сургуулиа төгсөөд их сургуулийнхаа Төв Азийн тэнхимд дадлага хийсэн. Тэрээр 1961 онд Унгарын Будапешт хотын Эөтвөш Лорандын Их сургуульд докторын зэрэг хамгаалж туслах багш болон багш, 1964 оноос туслах профессороор тус тус ажилласан байна.

1970 онд дэд профессор цол хүртэж 1972 онд тэнхимийн эрхлэгч болж, 1975 онд ЗХУ-ын Ленинградын Улсын Их Сургуульд хэл шинжлэлийн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалсан байна.

1978 онд Их сургуулийн профессор цол авсан.

Мөн 1975 онд Унгарын ШУА-ийн Алтай судлалын тэнхимийн судалгааны бүлгийг ахлахаар томилогдсон. Тэрээр 2000 он хүртэл тус тэнхимийг удирдсан байна. Тэрээр 2005 онд Будапешт дахь Их сургуулиа орхисон. 1967-1968 онд Ленинградын Их сургуулийн Дорно дахины хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан байсан.

1968-1997 онд Кёрёоши Чома нийгэмлэгийн ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан. Тэрээр мөн Acta Orientalia Hungarica сэтгүүлийн редакцийн зөвлөлийн гишүүн байсан. Тэрээр Монгол, Төв Азийн зарим орноор болон Хятадад хэд хэдэн удаа аялал хийж байжээ.

1984 онд Хоккайдогийн Их Сургуульд (Япон) зочин судлаачаар ажилласан. 1986-1990 онд Индианагийн Блүүмингтон их сургуульд зочин профессороор ажиллаж байгаад 1993 онд Дэнс Синорын үүсгэн байгуулсан Төв Ази судлалын хүрээлэнгийн профессор цол хүртжээ.

Түүний судалгааны ажил нь Монгол, Өвөр Ази судлал; эртний Түрэг, Төвд, Манж, Эвенки, Кидан, Алтай филологи зэрэг хэл, соёл; бичгийн системийн түүх; Алтайн хэл шинжлэл; Монголын утга зохиол, аман зохиол. Тэрээр монголын сонгодог зохиол, монгол утга зохиол, аман зохиол, монгол бичгийн тогтолцооны түүх зэрэг хичээлүүд заадаг байжээ.

Тэрээр Монгол судлалд маш их хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн байсан.

Хар Дорж 2022 оны 4-р сарын 18-нд нас баржээ.

Гэр бүл[засварлах | edit source]

1958 онд Монголын эрдэмтэн Ринчингийн охин Шинзаатай гэрлэсэн. Тэд охин математикч Мэри), хүү цахилгааны инженер Миклош, Тамир нар төржээ. Түүний эхнэр 1999 онд нас барж тэрээр 2003 онд дахин гэрлэсэн бөгөөд хоёр дахь эхнэр нь Словак эмэгтэй Марта Кирипольска юм.