Нүд

Хүний нүдний бүтэц

Нүд бол хүн, амьтны харах эрхтэн юм. Амьд организмд гаднах орчноос ирж буй гэрлийг дүрсжүүлэн харуулдаг чухал эмзэг эрхтэн тогтолцоо. Нүд нь гэрлийг илрүүлж, мэдрэлийн эсүүд (нейрон) дахь цахилгаан химийн импульс болгон хувиргадаг. Дээд организмын хувьд нүд нь хүрээлэн буй орчноос гэрлийг цуглуулж, түүний эрчмийг диафрагмаар зохицуулж, линзний тохируулгатай угсралтаар дамжуулан дүрсийг төвлөрүүлж, энэ дүрсийг цахилгаан дохио болгон хувиргадаг нарийн төвөгтэй оптик систем юм. Эдгээр дохиог мэдрэлийн нарийн төвөгтэй замаар тархи руу дамжуулдаг бөгөөд энэ нь харааны мэдрэлээр дамжуулан нүдийг харааны холтос болон тархины бусад хэсгүүдтэй холбодог. Шийдвэрлэх чадвартай нүд нь үндсэндээ өөр арван хэлбэртэй байдаг ба амьтдын 96% нь нарийн төвөгтэй оптик системтэй байдаг. Нүд нь нялцгай биет, сэрээт нуруутан, хөхтөн, шавжны төрлийн амьтдад байдаг.

Нүдний бүтэц[засварлах | кодоор засварлах]

Хүний нүд нь дараах хэсгээс тогтдог.

  1. Эвэрлэг бүрхүүл (Cornea): Гэрлийг хуглаж цуглуулдаг. Нүдний нийт хуглах чадварын ойролцоогоор 65 хувийг гүйцэтгэдэг бөгөөд үндсэн бүрэлдхүүнд байх уургын ширхэгийг алдаагүй дарааллуулхын тулд өнгөгүй тунгалаг болдог. Эвэр бүрхэвчийн хэлбэрийн өчүүхэн өөрчлөлт нь /харааны гажиг, ойр ба холын хараа муудах/-ын гол шалтгаан болдог.
  2. Солонгос бүрхүүл (Iris): Төв хэсэгт байгаа нүх /Pupil-Хүүхэн хараа/-ий хэмжээг өөрчилж нүдэнд орох гэрлийн хэмжээг зохицуулдаг бөгөөд энэ үйлдэл нь хоёр төрлийн булчингын агшилт суналтаар зохицуулагдана. Гэрлийг шингээх меланин пигментыг агуулж байдаг бөгөөд хүүхэн харааны гадна талаар гэрлийг нэвтрүүлэхгүй. Арьс болон тухайн хүний меланины хэмжээ гэх мэтээс шалтгаалан нүдний өнгө өөр өөр байдаг.
  3. Сормууслаг бие (Ciliary body): Нүдний болор /Lens/-ыг татах утасны хүчийг өөрчилж болорын зузааны хэмжээг тохируулах олон тооны булчингаас бүрдэх бөгж маягын бүтэц.
  4. Нүдний болор (Lens): Холыг харах үед нимгэн, ойрыг харах үед зузаан хэлбэрт хувирч фокусыг тохируулах булчинлаг бүтэцтэй нүдний сормослог биетэй утсаар холбогдсон байдаг. Урт нарийн эсийг журрамтай зөв эгнүүлэн тогтсон байдаг.
  5. Нүдний цагаан (Sclera): Нүдний алимны хамгийн гадна талын давхрага бөгөөд нүдний алимны дотор хэсэг буюу "харанхуй өрөө"-г барьж байдаг. Нүдний нийт хүчний хэмжээг дэмжинэ. Мөн нарийн тайлбарлавал эвэр бүрхэвч ч нүдний цагаан хэсгийн нэг хэсэгт багтдаг.
  6. Нүдний судаслаг бүрхүүл (Choroid): Нүдний цагаан хэсэг болон торлог бүрхэвчийн хоорондох давхрага бөгөөд нүдний алимыг бүхэлд нь судасаар ороон шим тэжээлийг хүргэдэг. Меланин пигментыг агуулах гэрлийг нэвтрүүлэхгүй. Нэмж хэлэхэд сормослог бие, солонгон бүрхүүл нь судаслаг бүрхэвчтэй холбогдож нэг давхрагыг үүсгэдэг.
  7. Торлог бүрхүүл (Retina): Гэрлийг хүлээн авч цахилгаан дохионд хувиргах шиллэг биеийг агуулах давхрага бөгөөд олон төрлийн мэдрэлийн эсүүд холбогдон бүрдүүлсэн байдаг. Мөн гэрлийг хүлээн аваад зогсохгүй өөрөө дүрсийн боловсруулалт явуулдаг.
  8. Шиллэг бие (Vitreous body-Гэрлийн нэвтрэх зам): Линзээр цуглуулсан гэрлийг торлог бүрхэвч хүртэл дамжуулна. Бодит бие нь цэлцэгнүүр шиг зөөлөн "Sponge" учраас 99 хувь нь ус байна. Судас ч гүйж ороогүй тунгалаг бөгөөд ус хадгалах чадвараа алдахад тунгалаг биш болдог.
  9. Харааны мэдрэл (Optic nerve-Мэдээ дамжуулах суваг): Торлог бүрхэвч нь хүлээн авсан дүрсээ цахилгаан дохио хэлбэрээр тархинд илгээдэг. Торлог бүрхэвчийн шиллэг биеийн талын давхрагаас үргэлжлэх ойролцоогоор 1000000 ширхэг мэдрэлээс бүрдэх багц.
  10. Нүдний булчин (Muscles of the eye): Нүдний алимны чиглэх чиглэлийг тохируулна.