Пэлжээгийн Адарсүрэн

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Пэлжээгийн Адарсүрэн
ᠫᠧᠯᠵᠡᠢ ᠶᠢᠨ
ᠠᠳᠤᠷᠰᠦ᠋ᠷᠦᠩ
Ерөнхий мэдээлэл
Төрсөн нэрЦэвэгжавын Адарсүрэн
Хоч нэрМонголын Хөхөө Намжил,

Тэмээн дээрээс наран ойрхон дуулдаг хүү

Ар Монголын алдарт дуучин Адарсүрэн
Төрсөн өдөр1942 оны[1] 3 сарын 1-нд[2]
Төрсөн газарЦагаанхайрхан сум, Завхан аймаг
Нас барсан он1998 оны 10 сарын 19 56 насалсан
Яс үндэсМонгол УлсМонгол Улс Монгол Улс
Ажил үйлЗохиолын, ардын дуучин
Үр хүүхэдХүү Амартайван

Охин Алтансолонго

Охин Удвал
Дуулдаг хэлМонгол хэл
УрсгалАрдын дуу
Танил үе1970 оноос хойш
ТеатрАрдын дуу, бүжгийн чуулга

Пэлжээгийн Адарсүрэн (* 1942 оны 3 сарын 1-нд Завхан аймгийн Цагаанхайрхан сум, † 1998 оны 10 сарын 19[3]-нд Улаанбаатар) нь Монголын ард түмний дунд Алдарт дуучин Адарсүрэн гэх нэрээр алдаршин үлдсэн, Монголын нийтийн буюу зохиолын дуучин юм.

Намтар[засварлах | edit source]

Пэлжээгийн Адарсүрэн 1942 онд Завхан аймгийн Цагаанхайрхан сумын нутагт “Хярын зуслан” гэдэг газар зун, намрын заагт Цэвэгжавын Адарсүрэн болон төрсөн бөгөөд төрөөд удаагүй байхад нь түүний ээж Цэвэгжав нь түүний өргөмөл аав Пэлжээд өргүүлсэн аж.[4] 1963 онд тэрбээр тухайн үеийн нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны харьяа офицерын мэргэжлийн сургалтад сурч дуусгаад Говь-Алтай аймагт Хятад-Монголын хил дээр шифрлэгч-радистаар ажиллахаар очжээ. Энэ үед БНХАУ-д соёлын хувьсгал өрнөж, хоёр орны харилцаа таагүй болж байсан. Ингээд нэг удаагийн хилийн уулзалтад БНХАУ-ын төлөөлөгчид П. Адарсүрэнг их гоё дуулдаг гэсэн, бид нарт зориулаад сайхан ая бариад өгөөч гэж хүссэн. Ингээд тэрээр хятадын ардын дуу болох "Дорно зүгээс нар мандаж байна" дууг маш сайн дуулсан байдаг. Гэвч энэ үйл явдал НАХЯ-ны анхааралд өртсөнөөр Мао Зе Дуны үзэл санааг дэмжигч гэсэн улс төрийн хэлмэгдэлд өртөөд халагдаж цэргийн амьдралаар явах зам үүд нь хаагдсан.[5]

Дараа нь Ховд аймгийн Булган суманд "Цаг уурын станц"-д ажиглагч хийж байгаад Улаанбаатар хотод шилжин иржээ. Улаанбаатар хотод ирээд «Гэр ахуйн модны хоёрдугаар артель»-д зураачаар ажиллахын зэрэгцээ Гадаад худалдааны яаманд харьяалагдах «Хоршоолол» нийгэмлэгт самбо, чөлөөт бөхөөр хичээллэв. Улмаар 1971 онд Ардын хувьсгалын 50 жилийн ойг угтсан Бүх ард түмний урлагийн үзлэгээс шалгарч медальт байранд орсон байна.

Үүний дараа НТХ-ны үзэл суртал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга Тогоохүүгийн шийдвэрээр түүхий эдийн баазад клубын эрхлэгч хийж байтал Соёлын яамны сайд Даваасамбуу, Улсын гавьяат жүжигчин Цогзолмаа гуай нар түүнийг дуудаж:

„Дуучин Гэрэлт-Од хойшоо явах болсон. Түмэндэмбэрэл бие муутай, хөдөө явж чадахгүй нь. Чи манайд ор“

гэжээ. Ингээд Ардын Дуу Бужгийн Чуулгад (АДБЧ) гоцлол дуучнаар орж дуулж эхэлсэн түүхтэй.

Тэр анх дөрвөн ятгатайгаар монгол ардын дуу Хадат ухаа, Малчнаараа торойно, Дөрвөн улирлын өнгө дууг дуулдаг байлаа. Монголын радиогийн алтан фондод Монгол ардын домогт харилцаа дуу, богино дуунууд, монголын хөгжмийн зохиолчдын зохиол бүтээл, уянгын дуунууд зэрэг 100-гаад дуу дуулсан нь бий. Үүнээс ардын дуунд тэр чигээрээ, амьдралаараа орсон учраас ардын дуугаа илүү хүндэлж явдаг байсан.

Хувийн амьдрал[засварлах | edit source]

Адарсүрэн нь нэг хүү хоёр охинтой.

Уран бүтээл[засварлах | edit source]

  • Алтай Хангайн уулс
  • Тэмээн дээрээс наран ойрхон
  • Намрын өнгө
  • Улиастайн гол
  • Хадат ухаа
  • Малчнаараа торойсон
  • Амар түвшин
  • Гэгээн жаргалын өглөө
  • Алиман ертөнцийн саран
  • Малчны нөмөр
  • Ээжийнхээ хайраар
  • Сүргийн дэргэд
  • Ургацын өргөн зам
  • Шижиртэн найгах тариа
  • Намартаа баясган
  • Дөрвөн улирал
  • Энх улирал
  • Дуучин бүсгүй
  • Хулсан ташуур
  • Сэвтээ нь үгүй сэтгэл
  • Мөрөөдлийн дуу
  • Хувирашгүй сэтгэл
  • Замдаа мэнд яваарай
  • Жинчин
  • Аргагүй амраг
  • Миний нийслэл
  • Бүжинхэн туулай

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. П.Адарсүрэн: Өөрийнхөө дуулахыг сонсоод өөрийн эрхгүй уйлчихдаг, sonin.mn: МЗЭ-ийн шагналт зохиолч Д.Хулганажав, нийтлэгдсэн 2016-06-16, хандсан 2017-09-03
  2. П.Адарсүрэнг хүндэтгэн дурсана, entertainment.mongolnews.mn: П.Тунгалаг, нийтлэгдсэн 2013-02-21, хандсан 2017-09-03
  3. "Ажиггүй идэр нас", Алдарт дуучин П.Адарсүрэнгийн тухай нэвтрүүлэг
  4. Одод оддын тухай "П.Адарсүрэнгийн тухай" youtube-бичлэг
  5. Алтай сумын хилийн 0214 дүгээр ангийн соёл мэдээллийн төвийг алдарт дуучин П.Адарсүрэнгийн нэрэмжит болголоо, govi-altai.khural.mn: нийтлэгдсэн 2016-09-14, хандсан 2017-09-03