Соёмбо тэмдэг

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Алтан соёмбо тэмдэг

Соёмбо тэмдэг нь 17-р зууны сүүлд Занабазар монголчуудын нар, сар, галтай сүлдэнд үндэслэн зохиосон сүлд юм. Анх хүннүчүүд нар, сартай сүлд хэрэглэж байсан ба хожим нь гал нэмэгдсэнээр монголчуудын гол сүлд болсон нар, сар, галтай сүлд бий болжээ.

Буддын шашин Монголд нэвтэрсэн үеэс төвд номын эхэнд бирга тэмдэг тавьдаг заншлыг авч номын эхэнд бирга гэдэг тусгай дүрс тавих болж[1] улмаар нар, сар, гал гэх мэт өөрсдийн бигэ тэмдгийг нэмж баяжуулан хэрэглэх болжээ.[2]


Хүннү монголчууд нар, сар, галын дүрстэй сүлдтэй байсан нь Их Монгол Улсын далбаан дээр ч дүрслэгдсэн байдаг. Хожим энэ сүлд соёмбонд хэрэглэгдэх болжээ. Нар, сар, гал бүхий бэлгэдэл тэмдэг нь бусад Монгол өөртөө засах орнуудын туг далбаан дээр мөн хэрэглэгддэг.

Бэлгэдэл[засварлах | edit source]

"Соёмбо" хэмээх Санскрит үг нь "Өөрөө гарсан гэгээн" гэдэг утгыг агуулдаг бөгөөд улс төр, гүн ухаан, шашны олон бэлгэдлийг агуулсан. Соёмбо нь ертөнцийн үүсэх эх сурвалж хэмээн дорно дахины гүн ухаанд үздэг хий, гал, шороо, ус гэсэн язгуур махбодуудыг дор нь байрлуулж, сав ертөнцийн оршилыг бэлэгдсэн шороо, ус, гал, хий огторгуйг дээр нь дүрслэн, дунд нь шим ертөнц буюу хүний арга билгийг дүрсэлжээ.

Улс төрийн бэлгэдэл[засварлах | edit source]

Улс төрийн бэлгэдэл нь:

  • Соёмбын дээд талын гал нь айл өрх, улс хотлоороо өнгөрсөн-одоо-ирээдүйд үүрд мандан бадрахыг
  • Нар Сар нь монголын ард түмэн цэцэглэн хөгжих
  • Гурвалжин нь сум мэт хурц эрэмгий байхыг
  • Дундах загас нь өнөр өтгөн, сонор соргогийг
  • Хажуугийн босоо шугам нь хэрэм мэт бат бөх байхыг төсөөлдөг
  • Соёмбын бам үсэг нь арга билэг хослохыг, доорх бадам нь язгуурын төр шашнаа мандуулан хөгжүүлэхийг бэлэгджээ.

Ийнхүү Соёмбо сүлд нь дорно дахины төр, улс үндэстний болон гүн ухааны бүх бэлгэдлийг өөртөө багтаасан тэмдэг юм.

Соёмбон дахь загасны билэгдэл нь хятадын даогийн шашнаас орсон бололтой бөгөөд хятадын гүн ухаанд гал, ус, төмөр, мод, хийнээс бүрдсэн ву шин буюу таван махбодь гэсэн ойлголт байдаг нь буддын шашны таван махбодь хэмээх ойлголттой ижил юм. Хос загасны билэгдлийг хятадын уламжлалт шашинд инь ян гэж нэрлэдэг бөгөөд монголын буддын шашинд арга билэг гэсэн нэрээр орсон бололтой. [3]

Хэрэглээ[засварлах | edit source]

Замын-Үүдэд буй соёмбоны хөшөө

Өнөө үед соёмбо тэмдгийг бэлгэдлийн чанартайгаар Монгол улсын төдийгүй бусад Монгол өөртөө засах орнуудын туг далбаан дээр тусгаар тогтнол болон бүгд нийтээрээ Монгол гэсэн бэлгэ тэмдэг болгон байршуулдаг. Засгийн газрын олон байгууллагын тамга тэмдэг, сүлд нь мөн соёмбыг агуулсан байдаг.

Мөн Соёмбо хэмээх хүний нэр болон соёмбоор нэрлэгдсэн бараа бүтээгдэхүүн олон бий. Монгол улсын урд зүгийн үүд хаалга болсон Замын-Үүд боомтод соёмбоны хөшөө бий.

Туг далбаан дээрх хэрэглээ[засварлах | edit source]

  1. Төвд бирга тэмдэг
  2. Цогт хунтайжийн дуутын хадны бичээс
  3. [1]