Хар үхэл

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Хар тахал[засварлах | edit source]

Хар тахлыг дүрсэлсэн 15-р зууны зураг

Хар үхэл (Black Death, The Great Mortality) гэдэг нь 1346-1353 онуудын хооронд Афро-Евразийг хамран тархсан хөнөөлт тахал юм. Уг тахал нь Еврази болон Умард Африкт нийт 75–200 сая хүний аминд хүрсэн бөгөөд энэ нь хүн төрөлхтний түүхэнд бүртгэгдсэн хамгийн их тохиолдол юм.

Хар үхэл нь тарваган тахлын нэг төрөл бөгөөд мэрэгч (ихэвчилэн харх) амьтадын бөөс, бүүргээр дамждаг Yersinia pestis нянгаар үүсгэгддэг байна. Гэвч уг тахлын хувьд дамжих хэлбэр нь хоёрдогч буюу аэрозолоор (агаар дуслын замаар) дамжин хүнээс хүнд халдварлаж септик буюу уушгины хатгалгааг үүсгэж үхэлд хүрэгдэг байна. Хар үхэл нь Европийн Шашин, нийгэм, эдийн засагт гүн гүнзгий нөлөө үзүүлсэн түүхийг өөрчилсөн үйл явдал хэмээн тооцогддог.

Тахлын үүдэл ба тархалт[засварлах | edit source]

Тахал хаанаас эхлэлтэй болох нь одоог хүртэл маргаантай байдаг. Хэдийгээр судлаачид үүнийг Төв эсвэл Зүүн Азиас гаралтай хэмээн үздэг ч хамгийн анхны тохиолдол баримт нь Кримын хойгт 1347 онд бүртгэгдсэн байдаг. Улмаар хойгоос хөдөлсөн худалдааны хөлгүүд Хар тэнгисээр дамжин Сицилийн арлын Мессина боомтод хүрснээр тахал баруун Европд ирсэн хэмээн түүхчид үздэг. Хөлгүүдийг хүлээн авахаар цугларсан иргэд хөлгийн тавцан дээр гарах үед ихэнх далайчид нь амиа алдаж, амьд үлдсэн цөөн гишүүд нь биеэрээ дүүрэн хар өнгийн шархлаатай олдсон хэмээн тэмдэглэгджээ.

Хэл зүйн нэршил:[засварлах | edit source]

  • Хар үхэл-дундад зууны үед тарваган тахалыг нэрлэдэг байсан нэршил.
  • Хүн төрөлхтөн өөрийн хүч чадал бололцооноос давж гарсан сүйтгэгч хүчтэй аливаа нэгэн зүйлийг ингэж нэрлэдэг байна. Ж: Дэлхийн хоёрдугааар дайны үед ЗХУ-ын дайрагч ИЛ-2 онгоцыг герман цэргүүд "шварцтодт" буюу "хар үзэл" гэж нэрлэдэг байжээ.