Агаарын даралт

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Агаарын даралтын далайд үзүүлэх даралт 15 жилийн дундаж 6, 7, 8, 12-р саруудад

Агаарын даралт — Дэлхийн гадарга болон Дэлхийн агаар мандал дотор оршиж буй бүх зүйлүүдэд үзүүлж буй даралтын нөлөөг агаарын даралт гэнэ. Агаарын даралт нь дэлхийн татах хүчний нөлөөгөөр үүсдэг, ө.х. агаар өөрийн жингээр дэлхий рүү татагдахдаа агаарын даралтыг үүсгэдэг. Агаарын даралтыг барометрээр хэмжих ба 0°С температурт, 760 мм мөнгөн усны баганатай тэнцэх хэмжээний агаарын даралтыг хэвийн агаарын даралт гэж нэрлэдэг. (Олон улсын стандарт атмосфер, 101.325 кПа).

Түүх[засварлах | edit source]

1638 онд Тосканы гүн Флоренцийн цэцэрлэгт хүрээлэнг усан оргилууруудаар чимхийг хүссэн ба тэрээр усыг 10,3 метрээс өндөрт шүршиж чадаагүй байна. Ус яагаад илүү өндөрт гарахгүй байгаа шалтгааныг илрүүлэх ажил эхэлсэн. 1643 онд Эванжелиста Торричелли, нэлээд хүнд бодис болох мөнгөн усаар туршилт хийснээр, агаар өөрийн гэсэн жинтэй гэдгийг баталсан. Винченцо Вивианитэй хамт Торричелли агаарын даралтыг хэмжих анхны туршилтыг хийхдээ, анхны мөнгөн усны барометрийг зохион бүтээсэн (Торричеллигийн хоолой гэж мөн нэрлэдэг).

Стандарт даралт[засварлах | edit source]

Химид 1982 оноос IUPAC-ийн зөвлөмжийн дагуу агаарын стандарт даралтыг яг 100 кПа гэж үзэх болсон. Агаарын даралт нь агаар мандлын шинж чанарыг илтгэдэг чухал үзүүлэлт. СИ систем даралтыг хэмждэг үндсэн нэгж нь паскаль (Па) юм. 1 Па = 1 Н/м2. СИ системийн дагуу бол 760 мм мөнгөн усны баганатай тэнцүү даралт нь 101325 Па эсвэл 101.3 кПа эсвэл 0,1 МПа даралттай тэнцэнэ.

Статикийн тэгшитгэл нь өндрөөс хамаарсан даралтын өөрчлөлтийг илтгэдэг:

-∆p=gρ∆z

Үүнд: p — даралт;
g — чөлөөт уналтын хурдатгал;
ρ — агаарын нягт;
∆z — үеийн зузаан.
Статикийн үндсэн тэгшитгэлээс дүгнэхэд, өндрийг нэмэгдүүлэхэд (∆z>0) даралтын өөрчлөлт эсрэг байна, ө.х. даралт буурна. Статикийн үндсэн тэгшитгэл нь, ∆z -ийн маш бага утгад үнэн байдаг. Иймд амьдрал дээр түүнийг агаарын даралтын өөрчлөлтийг тооцоолоход, агаарын үеийн зузаан нь нийт агаар мандлын зузаантай харьцуулахад маш бага үед л ашигладаг.

Далайн төвшнөөр тооцох нь[засварлах | edit source]

Цаг агаарын мэдээ явуулдаг станц бүр агаарын даралтын үзүүлэлтэд далайн төвшний хэмжилтийн шилжүүлгийг хийдэг. Учир нь станцууд далайн төвшинтэй харьцуулахад янз бүрийн өндөрт оршдог ба тэднээс явуулсан мэдээллийг цаг агаарын зурагт тусгахад хүндрэл үүсгэдэг. Иймд нэгдсэн эталон цэгийг хэрэглэдэг - далайн төвшин. Шилжүүлгийг Лапласын хялбаршуулсан тэгшитгэлийг ашиглан хийдэг:

z2-z1=18400(1+λt)lg(p1/p2)

Ө.х. z2 төвшин дахь даралт ба температур мэдэгдэж байхад, далайн төвшин дахь даралтыг (p1) олж болно.

h өндөр дахь даралтыг, далайн төвшний даралт Po ба агаарын температураар T тооцоолох нь:

P = Poe-Mgh/RT

Үүнд: Po — далайн төвшний даралт, Па;
M — хуурай агаарын моль масс 0,029 кг/моль;
g — чөлөөт уналтын хурдатгал 9,81 м/с²;
R — универсал хийн тогтмол 8,31 Дж/моль.К ;
T — агаарын абсолют температур, К, T = t + 273, үүнд: t — температур °C;
h — өндөр, м.

Бага хэмжээний өндрийн хувьд 12 м тутам агаарын даралтыг 1 мм мөнгөн усны баганаар багасгадаг. Их өндрийн хувьд энэ харьцаа үйлчилдэггүй.