Бэйс

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Бэйс нь Манжийн үеийн хэтэрхий дөрвөн зэрэгтний хэргэмийн гутгаар зэрэг бөгөөд 1636 онд анх гаргаж ирсэн. Утга нь бэйл цолны олон тоог заах ба (бэйл+с=бэйс) хошууны засаг ноёнд олгоно.

Манж нар Монголыг эрхшээлдээ оруулаад төрийн дээд бүх эрхийг авчээ. Алтан ургийнхны угсаа залгамжлах ёсыг шууд устгаагүй боловч хэнийг дэвшүүлэх, бууруулах цол, хэргэм олгох бүх эрхийг гартаа авчээ.

1691 онд болсон Долоннуурын чуулганаар Манж улсын Энх-Амгалан хаан зарлиг буулган монгол язгууртнуудын хан цолыг хэвээр үлдээж ноён, жонон зэрэг цолыг халж оронд нь ван, бэйл, бэйс, гүн цол олгосныг манж улсын хуульд төрийн хэтэрхий дөрвөн хэргэм гэж нэрлэжээ. Энэ хэтэрхий дөрвөн хэргэмийн гуравдах нь бэйс хэргэм болно. Тус чуулган дээр Халхын 4 ноёнд бэйс хэргэм олгожээ. Манжийн хуулиар бэйсийн хэргэмийг нэгэн үе буюу үе улиран залгамжлах журам тогтоожээ.

Манж Чин улсын “Гадаад Монголын Төрийг Засах Явдлын Яамны хууль зүйлийн бичиг”-т заасан ёсоор бэйс нь өөрийн цол, хэргэмд тохирсон ямба ёслолын хувцас, хэрэглэлийг өмсөж, хэрэглэх ба хэргэм зэрэг цолны шагнал пүнлүү хүртэж байв. Үүнд: Бэйсийн зэрэг нь пүнлүүний мөнгө 500 лан, торго 10 зах, хамжлага эрийн тоо 35 байв.

1923 онд Ардын Засгийн газраас ”Монголын олон засаг ба засаг бус ван гүнгүүдийн эрх хэмжээний дүрэм” батлан гаргасанаар бэйс цолыг хэрэглэхээ больжээ.

Мөн үзэх[засварлах | edit source]