Деформац

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Атомын түвшинд зэсийн (111) пластик хэлбэржилтийг харуулсан байдал. Оронт торын бүтцэд өөрчлөлт ороогүй бүх атомуудыг харуулаагүй ба өнгөний код нь Мизесийн хүчдэлийн талбарыг зааж байна.

Деформац (лат. Deformatio, орчуулбал хэв гажилт эсвэл хэлбэржилт) гэдэг нь континуум механикт биет гадны хүчний нөлөөнд орон, түүний улмаас өөрийн хэлбэрээ өөрчлөхийг нэрлэдэг. Хэлбэржилт нь уртын өөрчлөлт (сунгалт) эсвэл өнцгийн өөрчлөлт (гажилт) хэлбэрээр мэдэгдэнэ. Хэлбэржилтийг гажилтын тензорын тусламжтайгаар дүрсэлнэ. Гаднаас үйлчлэх хүчний эсрэг үйлчилж байгаа биетийн хүчийг хэлбэржилтийн эсэргүүцэл гэж нэрлэнэ.

Аливаа нэгэн биед хүч үйлчилбэл хэлбэр байрлал нь өөрчлөгдөнө. Харин буцаж хэвэндээ орохыг уян харимхайн деформац гэнэ. Анхны байрлалдаа орохгүй бол деформацад орсон гэсэн үг.

Температурын өөрчлөлтийн үр дүнд үүсдэг дулааны хэлбэлзлээс үүдэлтэй хэв гажилтууд бас байдаг.

Физикийн хувьд хэв гажилт нь a бие махбодь эсвэл зүйлийг өөрчлөхөд хүргэдэг үзэгдэл, байнгын эсвэл буцаах боломжтой.

Дотор байнгын хэв гажилт бие нь байгалийн байдалдаа эргэж ордоггүй, харин эсрэгээрээ, хэрэв а эргэлт буцалтгүй хэв гажилт бие нь хэвийн байдалдаа эргэж ирдэг.

Жишээлбэл, харандаа хэв гажилтаа хугалахад байнгын шинжтэй байдаг, гэхдээ хэрэв энэ нь сунгасан булаг бол хэрэглэсэн хүч дууссаны дараа бие хэвийн байдалдаа ордог тул буцаад хэв гажилд ордог.

Биеийн хэв гажилтын хэлбэрүүд[засварлах | edit source]

Бие махбодь нь янз бүрийн хэлбэрийн хэв гажилтанд орж болох ба үүнд дараахь зүйлийг дурдаж болно.

Уян хатан хэв гажилт[засварлах | edit source]

Энэ бол биед үзүүлэх хүч, хурцадмал байдал эсвэл ачаалал зогссоны дараа алга болдог хэв гажилтын төрөл юм. Энэ нь бие махбодь нь эргэлт буцалтгүй, түр зуурын хэв гажилтанд ордог. Жишээлбэл, уян хатан соронзон хальснууд нь суналтын хүчээр уян хатан деформацад ордог. Гэсэн хэдий ч хүч соронзон хальсыг хэвийн байдалд оруулсны дараа.

Хуванцар деформаци[засварлах | edit source]

Хуванцар хэв гажилтыг байнгын буюу эргэлт буцалтгүй байдлаар тодорхойлдог, учир нь хүч, суналт, ачаалал өгсөн бие анхны хэвэндээ орохгүй бөгөөд энэ хэв гажилтыг үүсгэсэн шалтгаан арилсан ч гэсэн.

Учир нь бие махбодь нь бүтцэд нь байнга нөлөөлдөг термодинамикийн янз бүрийн өөрчлөлтийг хийдэг. Жишээлбэл, шилний хэлтэрхийг хагалах.