Хүдэр сум

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Хүдэр сум
ᠬᠦᠳᠡᠷᠢ ᠰᠤᠮᠤ
—  сум  —
Улс, орон Монгол Монгол (МУ)
Дээд нутаг Сэлэнгэ аймаг
Доод нутаг
(2 баг)
1. Тарвагатай
2. Баянцагаан
Сумын төв Булагтай
Газар нутаг 2838.65 км²
Хүн ам (2011) 2,229 хүн
Шуудан-дугаар 43020
Хаяа залгаа
газар, нутаг
Алтанбулаг,
Ерөө, ↗ Хиагт

Хүдэр (ᠬᠦᠳᠡᠷᠢ) нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм.

Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр сум нь БНМАУ-ын сайд нарын зөвлөлийн 1971 оны 6-р сарын 25-ны өдрийн 202-р тогтоолоор Хүдэрийн тэжээлийн аж ахуй болон байгуулагдсанаар үндэс суурь нь тавигдсан ба улмаар АИХ-ын тэргүүлэгчдийн 1972 оны 4-р сарын 12-ны өдрийн 85-р тогтоолоор сум болон зохион байгуулагдан.Нийслэл улаанбаатар хотоос 400 км, аймгийн төв Сүхбаатар сумаас 160 км зайд алслагдсан ба урд баруун талаараа Ерөө сумтай, баруун хойд талаараа Алтанбулаг сумтай, Хойд талаараа ОХУ-тай зүүн талаараа хэнтий аймагтай хил залган оршдог.Хүдэр сум нь 283.6 мян га нутаг дэвсгэртэй.Үүний 105 мянган га нь ХАА-н эдэлбэр, хүн ам нь 3000 орчим, бүх нутгийн 61,8 хувийг ой мод эзэлдэг.Хуучнаар эрдэнэ вангийн хошууны Хүдэр, Чагтай, Булагтай, Уялга, Галттай зэрэг харуулуудын нутгийг хамарсан.Хүдэрийн өндөр 1974 м, Тарвагтайн өндөр 1286м, далайн төвшнөөс 800 м өргөгдсөн.өвөлдөө 25-32 хэм хүйтэн, зун 22-30 хэм дулаан, Далайн төвшнөөс дээш 1100м-аас өндөрт өргөгдсөн Хүдэр, Шоргоолж, Өндөр цагаан, Сэлэм хайрхан, Алаг давааны нуруу, Цагаан гүн зэрэг олон уул нуруудтай, Дөлгөөн Бэрх зэрэг уулстай төв хойд хэсгийг Цөх, Хүдэр, Галттай, Уялга голын хөндий эзэлдэг.Анагаах эмчилгээнд хэрэглэгдэх Ар, өвөр номтын рашаан, төмөртэйн “Соронзон хад” зэрэг үзэсгэлэнт сайхан байгалийн тогтоцтойгоос гадна төрөл бүрийн эмийн ургамалаар баялаг.Хүн ардын хүнс тэжээлийн болон эмийн хэрэгцээнд ашиглаж ирсэн улаалзгана, мойл, самар, нэрс, үрэл, үхрийн нүд, анис, халиар, гогд зэрэг амт чанар сайтай жимс жимсгэний их нөөцтэй, Хангайн болон тайгын бүслүүрийн шилмүүст болон навчит ойд арав гаруй төрлийн мод холилдон ургасан үзэсгэлэн нуруудад хандгай баавгай шилүүс бор гөрөөс зэрлэг гахай буга хүдэр үнэг чоно хярс булга ондатор тарвага зурам үмхий хүрэн үен солонго хүрэм дорго нохой зээх зэрэг ан амьтад агнуурын болон нүүдлийн хун тогоруу зэрлэг нугас галуу ногтруу хур сойр ятуу ангир зэрэг олон төрлийн жигүүртэн шувууд элбэгтэй.

Самар, гүзээлзгэнэ, улаалзгана, үхрийн нүд, нэрс, хад, аньс, долоогоно, бөөрөлзгөнө, үрэл, мойл гэх мэт олон төрлийн жимс жимсгэнэ ургадаг. Мөн олон төрлийн зэрлэг ан амьтадтай.

Сүүлийн үед "Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэр" ТӨХК-ийн Төмөртэй, Эрдэс Холдинг ХХК-ийн Төмөртэйн гол гэсэн төмрийн хүдрийн ил уурхайнууд үйл ажиллагаа явуулж байгаа.