Хятадын хааны хатдын зэрэг дэв

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Хятадын төрт улс оршин тогтносон цаг үеэс эхлээд хааны ордны Хойд ордонд олон зуун эмс амьдарч тус бүрдээ зэрэг дэв, эрх ямбыг эдэлсээр 4000 гаруй жилийг өнгөрөөсөн байдаг. Хааны хатад, татварын цол нь тухайн цаг үеэсээ хамаараад олон удаа өөрчлөгдөж байсан. Тэдгээрийг угсаа залгамжлагчийг төрүүлсэн эсэх болон хааны үрийг төрүүлсэн, гэр бүлийн нөлөө, гоо үзэсгэлэн зэргийг харгалзан үзэж олон зэрэг дэвд ангилж байжээ. Энд оршиж байсан улс бүрээр нь ялгаж бичих болно. Зарим үед эдгээр эмсийн зардал нь хааны санг хоосруулж, улс гүрний мөхөж сөнөхийг шийддэг байсан юм.


Эртний үе[засварлах | edit source]

Эртний Ся улсын үеэс Жоу улсын үе хүртэл татвар эмсийг Хятадаар 媵 буюу Ин гэж өргөмжилдөг байсан. Эдгээр нь улсын ванд үнэнч байхаа амласан газрын эзэдийн охид, эмсээсбүрдэж байв. Харин хааны хатныг Шан улсын үеэс өргөмжилөх ёс гарч ирсэн. Гэхдээ тэр үед 2 хатан хааныг сонгох явдал түгээмэл байсан. Түүний дараах нүүдэлчин аймгийн байгуулсан Жоу улсаас эхлэн хатад, татварын зэрэг дэвийн тогтолцоо бүрэлдэж, 1912 он хүртэл Хятадад хэрэглэгдсэн. Жоу улсын үед дараах дүрэм үйлчилж байсан.

  • 1 Хатан хаан (皇后)
  • 3 ахайтан (夫人)
  • 9 хааны эрхэм татвар (嬪)
  • 27 бага татвар (世婦)
  • 81 хааны эхнэрүүд (御妻) гэсэн нийт 121 тооны эмс Жоу улсын ванд үйлчилж байв.

Харин бусад язгууртан ноёд 1 эхнэр 8 татвар эм авч болдог байсан бол, цэргийн ноёд 1 эхнэр 1 татвар эм; энгийн иргэд 1 эхнэр авах эрхтэй байсан.

Цинь улс (МЭӨ 221- МЭӨ 207)[засварлах | edit source]

Цинь улсад өмнөх үеийг бодвол харьцангуй хялбаршуулсан зэрэг дэвтэй байжээ. Хааны эхнэрийг хатан хаан (后) гэх ба, бусад татвар эм, ноёдын эхнэрийг хамтад нь ахайтан (夫人) гэж нэрлэж байсан.

Хатан хаан (皇后)[засварлах | edit source]

Тус улсад зөвхөн цорын ганц хатан хаан байна. Энэ нь тус хааны албан ёсны эхнэрт тооцогдож байдаг.

Ахайтан (夫人)[засварлах | edit source]

Ахайтан нь тооны хязгааргүй байсан бөгөөд албан бус эхнэрт тооцогдож байсан.

Хань улс (МЭӨ 202-МЭ 220)[засварлах | edit source]

Хань улсын эхэн үед өмнөхтэйгээ адил байсан. Харин сүүл үедээ зарим нэг цол гуншин нэмэгдэж ирсэн.

  • Жао И татвар (Чао-и / Zhaoyi 昭儀, Хань Юаньди хааны үед бий болсон)
  • Ахайтан (夫人)
  • Сайхан авхай (美人)
  • Журамт авхай (良人)
  • 8-р эмэгтэй ( Bazi 八子)
  • 7-р эмэгтэй (Ch'itzu / Qizi 七子)
  • Ордны ахлах шивэгчин (Ch'angshih / Zhangshi 長使)
  • Ордны бага шивэгчин (Shaoshih / Shaoshi 少使)
  • Шударага үзэсгэлэнт татвар (Chiehyü / Jieyü 婕妤, Хань Уди хааны үед бий болсон)
  • Гоо үзэсгэлэнт татвар (K'êng-ê / Keng' 娙娥, Хань Уди хааны үед бий болсон)
  • Царайлаг үзэсгэлэнт татвар (Junghua / Ronghua 容華, Хань Уди хааны үед бий болсон)
  • Чунь И татвар (Ch'ung-i / Chongyi 充依, Хань Уди хааны үед бий болсон)
  • У Гуан (Wukuan / Wuguan 五官)
  • Шүньчан татвар (Shunch'ang / Shunchang 順常)
  • Ужюань татвар (Wuchüan / Wujüan 無涓)
  • Гүнхө татвар (Kunghê / Gonghe 共和)
  • Юйлин (Yüling / Yüling 娛靈)
  • Баолинь (Paolin / Baolin 保林)
  • Лянши татвар (Liangshih / Liangshi 良使)
  • Иежэ (Yehche / Yezhe 夜者)

Татвар нь хязгаарлалтгүй байсан. Харин Хань Линди, Хань Хуаньди хааны үед тоолж үзэхэд 20,000 гаруй эмэгтэй амьдарч байсан. 

Цао Вэй улс (220-265)[засварлах | edit source]

Эхний систем[засварлах | edit source]

  • Хатан хаан (皇后)
  • Ахайтан (夫人)
  • Жао И (昭儀)
  • Шудрага үзэсгэлэнт (婕妤)
  • Царайлаг үзэсгэлэнт (容華)
  • Сайхан авхай (美人)

2 дахь шинэчлэлт[засварлах | edit source]

  • Жаохуа (昭華)
  • Шюрун (修容)
  • Журамт авхай (良人)
  • Гавъяат татвар (貴嬪)
  • Зохист татвар (淑妃)
  • Зохист бага татвар (淑媛)
  • Шүньчөн (順成)
  • Шивэгчин (修儀) зэргийн нийт 12 зэрэг дэвд ангилж байсан.

Жинь улс (265–420)[засварлах | edit source]

Ахайтны зэрэг дэв[засварлах | edit source]

  1. Эрхэм татвар (貴嬪)
  2. Ахайтан (夫人)
  3. Эрхэм авхай (貴人)

Эрхэм татваруудын зэрэг дэв[засварлах | edit source]

Нийт есөн зэрэг дэв болгож байсан.

Үүнд:

  1. Зохист татвар "Шуфэй" (淑妃)
  2. "Шу Юань" (淑媛)
  3. "Шу И" (淑儀)
  4. "Шю хуа" (修華)
  5. "Шю Рун" (修容)
  6. "Шю И" (修儀)
  7. "Жиэ Ю" (婕妤)
  8. Царайлаг үзэсгэлэнт "Рунхуа" (容華)
  9. "Чунхуа" (充華)

Бага авхай нарын зэрэг дэв[засварлах | edit source]

  • Үзэсгэлэнт авхай (美人)
  • Авъяаслаг авхай (才人
  • Дундад авъяаслаг авхай (中才人)

Өмнөд Ци (479-502)[засварлах | edit source]

Ци улсын хатадын зэрэг дэв нь Жинь улсынхтай адил байсан. Харин зарим нэг нэмэлт өөрчлөлт орсон.

Эхний шинэчлэлт[засварлах | edit source]

Тус улсын Гао хааны үед шинээр хоёр зэрэг дэв нэмсэн.

  • Liangdi (良娣)
  • Baolin (保林)

Чэнь улс (557-589)[засварлах | edit source]

Хатан хаан[засварлах | edit source]

1 хатан хаан (皇后)

3 Ахайтан[засварлах | edit source]

1 Гүйфэй (貴妃)

1 Гүйпин (貴嬪)

1 Гүйжи (貴姬)

Хааны татвар эмч[засварлах | edit source]

Тооны хязгааргүй.

  • Шудрага татвар (淑媛)
  • Шудрага үзэсгэлэнт (淑儀)
  • Шүрун (淑容)
  • Жаохуа (昭華)
  • Жаорун (昭容)
  • Жао И (昭儀)
  • Шюхуа (修華)
  • Шю И (修儀)
  • Шюрун (修容)

Бага татвар эмс[засварлах | edit source]

  • Жиэ Ю (婕妤)
  • Рунхуа (容華)
  • Чунхуа (充華)
  • Чэнхуй (承徽)
  • Лиэрун (列榮)

Доод зиндааны эмс[засварлах | edit source]

Тооны хязгааргүй.

  • Үзэсгэлэнт авхай (美人)
  • Авъяаслаг авхай (才人)
  • Журамт авхай (良人)

Сүй улс[засварлах | edit source]

Сүй Вэньди хааны үеийн байдал[засварлах | edit source]

  • 1 хатан хаан
  • 3 эрхэм ахайтан
  • 9 эрхэм татвар
  • 27 шифу
  • 81 бага татвар

Сүй Янди хааны үеийн байдал[засварлах | edit source]

  • 1 хатан хаан (皇后)
  • 3 эрхэм татвар: 1 Гүйфэй (貴妃), 1 Шүфэй (淑妃), 1 Дөфэй (德妃)
  • 9 эрхэм татвар
  • 12 Жиэ Ю
  • 15 Шифу, Үзэсгэлэнт авхай, Авъяаслаг авхай
  • 24 Баолин (保林)
  • 24 бага авхай
  • 37 Цайню (采女)

Тан улс (618-907)[засварлах | edit source]

Тан улсын эзэн хаад өмнөх үеийн улсын тогтолцоог шууд хуулахдаа зарим нэг нэмэлт өөрчлөлт оруулж байсан. Тан улсын үед олон удаа татвар эмсийн зэрэг зиндааг өөрчилж байснаараа бусад үеэсээ ялгардаг.

Хатан хаан ("Хуанхоу" 皇后)[засварлах | edit source]

Цорын ганц хүн байдаг. Хааныг хунтайж байх шед нь нөлөө ихтэй сайд, ноёдын охиныг сонгодог байсан.

4 эрхэм татвар эмс[засварлах | edit source]

  • Эрхэм татвар (Гүйфэй 貴妃)
  • Цэвэр татвар (Шүфэй 淑妃)
  • Ариун журамт татвар (Дөфэй 德妃)
  • Итгэлт татвар (Шяньфэй 賢妃).

Эдгээр цолыг 1-2 ханхүү төрүүлсэн зөвхөн 1 эмэгтэй хүртэж байсан. Хааны хатан тодроогүй үед энэ дөрвөн татвар эмс хамгийн нөлөөтэй байдаг байв.

Бусад татвар эмс[засварлах | edit source]

  1. Жао И (昭儀)
  2. Жаорун (昭容)
  3. Жаоюань (昭媛)
  4. Шюи ( 修儀)
  5. Шюрун (修容)
  6. Шю юань (修媛)
  7. Чон И (充儀)
  8. Чонрун (充容)
  9. Чон юань(充媛)

Эдгээр цолыг тус бүр 1 эмэгтэй авах ёстой. Байнгийн бус цол юм.

Бусад[засварлах | edit source]

  1. 9 Жиэ Ю (婕妤)
  2. 9 Үзэсгэлэнт авхай (美人)
  3. 9 Авъяаслаг авхай (才人)
  4. 27 үнэт эрдэнийн авхай (寶林)
  5. 27 хааны авхай (御女)
  6. 29 Тааламжит авхай (采女)

Гаозун хааны шинэчлэлт[засварлах | edit source]

  • 1 хатан хаан (皇后)
  • 2 Заньдө (贊德)
  • 4 Шуань И(宣儀)
  • 5 Чэнгүй (承閨)
  • 5 Чэнжи (承旨)
  • 6 Вэйшянь (衛仙)
  • 8 Гунфэнь (供奉)
  • 20 Шижиэ (侍櫛)

Шуаньзун хааны шинэчлэлт[засварлах | edit source]

  • 1 хатан хаан (皇后)
  • 1 эрхэм татвар (貴妃; Ян гүйфэйд зориулж дахин сэргээсэн)
  • 3 татвар эмс (妃)
    • 1 Хуйфэй (惠妃)
    • 1 Лифэй (麗妃)
    • 1 Хуафэй (華妃)
  • 6 И (儀)
    • 1 По И (波儀)
    • 1 Дө И (德儀)
    • 1 Шянь И (賢儀)
    • 1 Шунь И (順儀)
    • 1 Вэнь И (婉儀)
    • 1 Фан И (芳儀)
  • 4 Үзэсгэлэнт авхай (美人)
  • 7 Авъяаслаг авхай (才人)
  • 2 ахлах ахайтан (尙宮)
  • 2 ёслолын ахайтан (尙儀)
  • 2 үйлчлэгч ахайтан (尙服)

Хунтайжийн татвар эмс[засварлах | edit source]

Тан улсын хунтайжийн эхнэрийг тайзи фэй буюу хунтайжийн татвар гэж нэрлэж байсан. Нэг анхаарах зүйл нь хунтайжийн татвар гэдэг нь хунтайжийн эхнэр гэсэн утга агуулдаг. Бусад нь фэй-妃 гэсэн цол зүүж болохгүй. Хэрэв хунтайж ирээдүйд эзэн хаан болвол түүний эхнэр нь хатан хаан болж, бусад эмс нь хааны татвар эм болох зэргээр зиндаа ахидаг байжээ.

  • 1 хунтайж татвар эм (太子妃)
  • 2 ланьди (良娣)
  • 6 ланьюань (良媛)
  • 10 чэньхуй (承徽)
  • 16 Жаошүнь (昭訓)
  • 24 Фэнь И (奉儀)

Мин улс[засварлах | edit source]

Мин улсын үед дараах таван зэрэгт хуваагдаж байсан.

  • 1 Хатан хаан (皇后)
  • 1 Хуан Гүйфэй (皇貴妃)
  • Гүйфэй (貴妃)
  • Татварууд (妃)
  • Бага татвар эмс (嬪)...

Чин улс[засварлах | edit source]

  • 1 Хатан хаан (皇后; huáng hòu)
  • 1 Хааны эрхэм татвар эм (皇贵妃; 皇貴妃; huáng guì fēi)
  • 2 Эрхэм татвар (贵妃; 貴妃; guì fēi)
  • 4 татвар эм (妃; fēi)
  • 6 Пин (嫔; 嬪; pín)
  • Эрхэм ахайтан (贵人; 貴人; guì rén) тогтсон тооны хязгааргүй.
  • Тэргүүн зэргийн авхай (常在; cháng zài) тогтсон тооны хязгааргүй.
  • Хоёрдугаар зэргийн авхай (答应; 答應; dā yìng) тогтсон тооны хязгааргүй.
  • Ордны үйлчлэгч нар (官女子; guān nǘ zǐ),

Ашигласан материал[засварлах | edit source]