Жоу улс

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

Ся улс болон Шан улсын дараах Хятадын эртний гуравдахь улс гvрэн бол Жоу улс юм. Жоу улс бараг манай тооллоос ємнєх 1027 онд байгуулагдаж 770 гаруй оршин тогноод манай тооллоос ємнєх 256 онд Цинь улсад мєхєєгдєжээ. Жоу улсын нийслэлийн зvvнш нvvснээр зааг болгож, тvvний ємнє vеийг нь Баруун Жоу гэж, сvvлчийн vеийг нь Зvvн Жоу гэдэг байв. Зvvн Жоуг нь бас Хавар намрын улсуудын үе, Байлдаант улсын үе хэмээн хоёр шатанд хуваагдаж байсан ажээ.

Баруун Жоу улс[засварлах | edit source]

   Баруун Жоу улс бараг манай тооллын ємнєх 1027 оноос манай тоолын 771 оныг хvртэл бараг 257 жил оршин тогнож байв. Жоу улсын анхны эзэн Жоу У ван нийслэлээ Хао-д ﹙одоогийн Шань си мужийн Чан аний баруун хойт талд﹚ нvvлгэсний дараа, холбоотны цэргээ дайчлан Шан улсыг ихээр довтолж, Жоу улсын эзэнт тєрийг байгуулсан байна. Жоу Чэн ван нь ван-гийн суурины залгамжилсны дараа, нас багын улмаас тєрийн хэргийг жоолдон явуулж чадахгvй байсан тул тvvний авга аав нь Жоу Гун дань засгийн vйл хэргийг хєтлєн залж байсан ажээ. Жоу Гун дотоодын байдлаа тогтвортой болгосны дараа, их цэрэг дайчлан зvvнш аялж, босогчдыг тvвшитгэн дарсан байна. Жоу Гун-гийн удирдлага дор бас ялалтын vр дvнгээ бэхжvvлэх олон чухал арга хэмжээнvvдийг авсан билээ. Жоу Чэн ван, Жоу Кан ван-гийн vеийг тvvхч эрдэмтэд “Чэн Кан-гийн засаглалын vе” гэсэг юм.

   Жоу улсын тєр засгийн хууль дvрэм нь ил тод онцлогтой байдаг ба тvvний дотроос хамгийн чухал нь хашлаг тарианы дvрэм, євєг ёсны дvрэм, засаг баригч болон сул иргэдийн дvрэм, ёслолын хєгжмийн дvрэм байсан юм.

Зүүн Жоу улс[засварлах | edit source]

Хавар Намрын улсуудын үе[засварлах | edit source]

   Манай тооллын ємнєх 771 онд баруун хойт, умард, зүүн хойтийн олон нүүдэлчин аймгийн довтолгоонд өртөөд нийслэл хотоо алдаж, зүүнш нийслэлээ шилжүүлсэн үеэс баруун Жоу улсын үе төгсдөг. Энэ үеэр хятадын хааны эрх мэдэл доройтохыг дагалдаад, том эзэмшилтэй вангууд бүр биеэ дааж, тусгаар улс болох явц эхэлсэн нь муж бүрийн эзэд том жижиг улсын эзэн болсон. Энэхүү үе нь манай тооллын ємнєх 476 он хүртэл үргэлжилээд Байлдаант улсуудын үеэр солигджээ. Эдийн засаг хєгжиж хvн ам өсөхийн хирээр том том улсууд хоорондоо эрх ашгийн төлөө өрсөн ширvvн тэмцэл хийсэн байлаа. Ингэснээр нийгмийн байдалд нь ч маш их хувиралт гарсан юм. Хөдөө аж ахуйн vйлдвэрлэлд нь төмөр багаж хэрэгсэл хэрэглэх болж, үхэрийг тариаланд ашиглахыг аажмаар нэвтрүүлж, ус ашиглалтын үйлс хөгжиж, үр тарианы ургац ихээр дээшилэсэн байна. Чунь Чю-гийн vе нь Баруун Жоу улсын улс төр нийгмийн уламжлалт дэг журам нь аажмаар задрах тийш хандсан vе байсан билээ.

   Хятадын тvvхэн дэх анхны том сэтгэгч бєгєєд агуу их соён гэгээрvvлэгч Күн Зы нь Чунь Чю-гийн Лу ванлигийн сүүлч vед мэндэлсэн юм. Күн Зы өнгөрсөн үеийн соёл, үзэл сэтгэлгээг ерөнхийлэн дүгнэсэний үндсэн дээр Чунь Чю-гийн сүүлчийн vеийн ороо босгоо нийгмийн байдалтай уялдуулан, ёс суртахуун, нийгэм, улс тєрийн асуудлаар бvхэл бvтэн систем бvхий онолын vзэл барилтлал дэвшүүлж, эртний бичгийн сургалын урсгалыг vндэслэн байгуулсан байна.

Байлдаант улсуудын үе[засварлах | edit source]

   Байлдаант улсын vе (МЭӨ 403 - МЭӨ 221 оныг хvртэл) нь Зүүн Жоу-гийн олон улсуудаас хойшхи Хятадын түүхэн дэх олон хоу-гийн хэсэглэн эзэлж ноёрхсон vе байсан билээ. Байлдаант улс болон Чунь Чю нь тvvхэн дээр тодорхой зааггvй байдаг боловч зөвхөн өнөөгийн байдлаар МЭӨ 403 онд “Жинь улсыг гуравлан хувааж”, Жао, Хань, Вэй гурван улсын vеэр гараа болгон манай тооллын ємнєх 221 онд Чинь улс зургаан улсыг нэгтгэх хvртлэхийг Байлдаант улсын vе гэдэг юм.

   Байлдаант улсын vе гэхэд Хятадын байдалд ихээхэн єєрчлєлт гарсан байлаа. Тvvний дотор хамгийн онцлог бvхий vйл хэрэг бол олон дунд жижиг хоу-гийн мэдэлд байсан улсууд нэгтхэгдэж, vлдсэн Цинь, Чу, Янь, Хань, Жао, Вэй, Чи зэрэг долоон улс нь Байлдаант улсын vеийн гол болох хоу-гийн мэдэлт улс болсон явдал юм. Байлдаант улсын vед олон улс хуулийн єєрчлєлт хийцгээсний дотроос Цинь улсын Шан янгийн хийсэн хуулийн єєрчлєлт нь хамгийн тууштай явагдаж хамгийн их нєлєє vзvvлсэн билээ.

Соёл[засварлах | edit source]

   Байлдаант улсын vед хэдийгээр дайн дажин олон жилээр vргэлжилж байсан боловч тэр нь Хятадын эртний соёлын хєгжилд огт нєлєєлєєгvй, нийгмийн хvрээнд шинээр мандсан давхарга бvрэлдсэн байна. Эрдэм шинжилгээ, соёл мэдлэг эзэмшсэн явдал нь тэдний гол онцлог тэмдэг болж байсан бєгєєд шинээр мандсан давхаргын нийгэм дэх vр нєлєє нь бас эрдэм шинжилгээний соёлын цаашдын цэцэглэл хєгжлийг ахиулсан билээ. Энэ хугацаанд Хятадын эртний vзэл сэтгэлгээ болон соёл ч нь Хятадын тvvхэн дэх анхны оргил vе шатандаа орсон юм. Тvvний дотроос Кун Зээр тєлєєлєгчєє болгосон бичгийн сургалтад, Лао Зы, Жуан Зы, Ле Зээр тєлєєлєгчєє болгосон бомбын сургалтад, Хань фэй-гээр тєлєєлєгчєє болгосон хуулийн сургалтад, Мє Зээр тєлєєлєгчєє болгосон мє-гийн сургалтдын онолыг хожмын хvмvvс хамгийн их хvндэтгэн дээдлэдэг билээ. Эдгээр урсгалуудын гарсан явдал нь Байлдаант улсын vзэл сэтгэлгээний хvрээнээнд “Цэцэг бvхнийг зэргээр дэлгэрvvлж, эрдэмтэн бvхнийг чєлєєтэй ярилцуулсан” байдлыг буй болгосон байлаа. Эдгээр онол нь тухайн vеийн улс тєр, эдийн засагт зохих ахиулах vvрэг гvйцэтгэсэн тєдийгvй бас одоод хvрч иртэл алс хэтийн нєлєє vзvvлсээр ирсэн Хятадын философийн vзэл сэтгэлгээний тvvхэн дэх баларшгvй мєнхийн хуудас болсон байна.

Мөхөл[засварлах | edit source]

   МЭӨ 256 онд Зүүн Цинь улсыг Вэйгийн ванлиг мөхөөсөн нь олон зууны түүхт улс мөхсөн. Улмаар МЭӨ 230 онд Цинь улсын ван Ин Жэн бvх улсыг нэгтгэх аян дайнаа эхлүүлж, есєн жилийн хугацаанд зургаан улсыг мөхөөгөөдд манай тооллоос ємнєх 221 онд бvх улсыг нэгтгэжээ. Тэр vеэс Хятадын зургаан зуу шахам жил vргэлжилсэн хагалан бутарсан байдал сая эцэс болсон билээ.

Өмнөх
Инь Шан улс
Баруун Жоу улс
МЭӨ 1046 - МЭӨ 771
Дараах
Зүүн Жоу улс, Хавар, Намрын улсуудын үе
Өмнөх
Баруун Жоу улс
Зүүн Жоу улс
МЭӨ 771 - МЭӨ 256
Дараах
Байлдаант улсуудын үе, Цинь улс