Хунтайж

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Хунтайж (Монгол бичиг:ᠬᠤᠨ ᠲᠠᠶᠢᠵᠢ, хунтайж) бол XIII-XVIII зуунд монгол улсад хаан ширээг угсаа залгамжлагч хэрэглэж байсан цол юм.

Түүхэн өөрчлөлт[засварлах | edit source]

Үгийн утга нь хятад хэлээр Хааны их хүү буюу Huangtaizi (皇太子; crown prince) юм. Түүхэнд Жоу улсын үеэс хэрэглэж эхэлсэн. Үүнийг нь хятадын үе үеийн төрт улсууд өвлөн авч хэрэглэсээр, Их Юань улсын үеэс монголчууд хэрэглэж эхэлсэн байдаг. Хубилай хааны үеэс хэрэглэхдээ зөвхөн хаан ширээг залгамжлах алтан ургийн хүнд олгож байсан. Өөр бусад хааны хүү хэрэглэх эрх мэдэлгүй тул тэднийг ханхүү гэж нэрлэж байсан. 

Юань улс мөхсөнөөс эхлээд тус цолыг XV зууны сүүл үеэс эхлээд хааны ургийн бусад хүчирхэг ханхүү, ван нар хэрэглэж эхэлсэн. Энэ байдал нь XVI зууны эхэн үеэс нийт Боржигин овгийнхон даяар хэрэглэдэг энгийн цол болсон. Ийм учраас хүч нөлөө багатай хунтайж нарыг тайж гэж ялган нэрлэж, томоохон түмэн, отог захирсан хүчирхэг нэгэн нь хунтайж цолон дээр элдэв чимэг нэмж хэрэглэж байсан. 1540-өөд оноос Түмэдийн Алтан, Хан цолыг зүүх болсон нь тухайн үеийн зарим хүчирхэг хунтайж нарыг хан болоход хүргэжээ. Ингээд 1691 он хүртэл хунтайж цол нь монгол төрийн дунд зиндааны, хангийн дараах цол болж ирсэн.

1637 онд Дөрвөн Ойрадын их цэрэг Хөх нуурын газарт Цогт хунтайжийн цэргийг хядсан тул 5-р Далай лам, Чоросын ноёны Хотогчин баатард Эрдэнэбаатар хунтайж гэх цол шагнасан. Энэ үеэс Ойрадын ноёд тус цолыг хэрэглэж эхэлсэн бололтой. Гэхдээ энэ цолыг чуулганы хан эсвэл улсын эзэн хэрэглэж байсан. 

Эшлэл[засварлах | edit source]

Холбоотой өгүүлэл[засварлах | edit source]